장음표시 사용
51쪽
mentarii illius opuscula quaedam conjungebam Senecae: speci sis illis sententiis alebatur ingenium meum . Quid vis e cogutavi tum maxime : aggressus sum scribere de consolatione, non de consolatione ecclesiae , cujus commentarium proximis mensibus scripsi , sed de consolatione in quocumque casu, e philosophia, non e theologia, sumtis remediis. magnum opus, in quo aliquot menses deinde versatus sum diligentissime ; de virtute plurima, in primis de constantia, de conten, tu rerum externarum, de hujus vitae miseriis, de animi immortalitate, de Dei providentia attuli quamplurima , et ornatius quam fieri a me potuit, explicare conatus sum, Iocos aD serens ad consolandum in obitu parentum, filiorum , et amicorum , in corporali aegritudine, in repulsis, in perserendis calumniis, et in quibuscumque rebus adversis. attuleramque exempla non pauca a Venetorum desumta historiis ; quasi vero audax Venetus Ciceronis de consolatione librum, qui desideratur , renovare sperarem. Sed interpretandi munere oocupatus, et aliis opusculis scribendis distractus, opus illud non absolvi, quod tam ardenti animo susceperam. II. Rem mirabilem audies, Silvi , et fortasse ridebis . illo ipso tempore, dum ingenium serveret meum, lectione poetarum incredibiliter delectabar. ausus sum tragoediam scribere lingua italica : legeram tragoedias aliquot Sophoclis, et nonnullas Euripidis. Imperator Turcarum primogenitum suum Musi,
fam jugulandum iussit, et facinoris hujusmodi illum poenituit.
Venit mihi in mentem praecepta Aristotelis in memoria habenti in libro de arte poetica tradita , conscribere tragoediam . choros faciebam gravissimas sententias proserentes , et ferme per annum unum aliquam diei partem in hujusmodi scripti ne consumst. Sed in nulla scriptione mea severiorem me suiLse memini ; nam cum opus non feliciter progredi arbitrarer ;quamquam nonnulli pondus sententiarum, et gravitatem rerum quas afferebam, admirari viderentur, paginas multas quas d lineaveram , in ignem ipsemet injeci; cujus meae severitatis, si vis libere dicam, interdum me poenituit. Si a primis adolescentiae meae annis, quantopere carminibus, et musicis cantibus
genius delectetur meus , perspexissem, distractus sane suissem
52쪽
blanditiis facultatum illarum. Aristotelem interpretari non desinebam , in ejus libris moralibus versabar diligentissime r lectitabam etiam Platonem , Xenophontem, Plutarchum, et veteres bonos scriptores tum graecos, tum latinos et admirabar etiam sanctum Thomam, in quo, cum theologiae operam darem Patavii , docente theologiam magistro Hadriano , qui deinde suit episcopus Iustinopolitanus, versabar, praesertim in Summa, ad explicationem Aristotelis quaedam applicans, quae acutissimus, et doctissimus ille vir monumentis literarum consignaverat. Epictetum adolescentibus Venetis etiam proposueram , diebus quibus vacabamus , inter philosophos pulchras
sententias asserentem, et adolescentiae accommodatas valde ad illecebras voluptatum reprimendas, et ad admirationem rerum externarum aut tollendam, aut minuendam. a 6. Cum annum trigesimum agerem , quo tempore libros
Aristotelis de moribus studiose legebam, ut sequenti die auditoribus meis primi libri partem illam in qua agitur de felici-Tate hominis , explicarem, inexspectatus nuntius ad senatum venit, Bernardum Navagerium avunculum meum, Cardinalem
factum t pridie illius diei dialogum nescio quem ipsi dederam legendum de fugiendis honoribus, in quo cum ipso, et quibuLdam aliis Matthaeum Dandulum , clarillimum senatorem , t quentem faciebam. quem dialogum, cum dialogos Platonis, et Ciceronis iterum legissem, amare non valde potui et adulterinum potius sum arbitratus, aut partum meum abortivum . Vbi magno cum totius reipublicae applausu cardinalitia dignitate Navagerius insignitus est, avunculus, qui me paterna comPlectebatur caritate , mea uti coepit opera in literis conscribendis. me hortabatur , ut Romam cogitarem, ab ipso non discederem ; quantum ipse arbitrabatur, benignam matrem me experturum Romam, et fautricem ingenii mei , ut ipse dice-hat . Ego etsi incredibili cum animi mei voluptate philosophiam docebam, aliquam etiam apud homines existimationem sueram consecutus , ab avunculi tamen latere discedere non
Poteram . amore tandem in avunculum, assinium, et meOrum, Ioannis in primis Aloysii fratris mei precibus victus, Romam veni i qua in urbe annum sere integrum paene latui, ut
53쪽
scis, perpaucorum quorumdam familiaritate contentus, tua in
primis , amabilissime Silvi . Gulielmi deinde Sirleti proton tarii, qui postea fuit Cardinalis , Ochivii Pantagathi , et Iulii
Poggiani sermonibus, et eruditione mirabiliter delectatus sum , non parum etiam me sensi profecisse. a . Vbi integrum annum vixeram Romae apud avunculum meum Cardinalem Navagerium , nescio quo meo fato , interpretor fatum Dei providentiam, et praecipuam mei curam Carolus Cardinalis Borromaeus , aut amore , et observantia qua Navagerium prosequebatur , aut quorumdam testimonio,
tui in primis, qui mihi semper multum tribuisti, indicia erga
me amoris non minima coepit dare, laetis me oculis aspicere, me alloqui, jubere ut ad prandium Vocarer; postremo te principe in Academiam illam Noctium Vaticanarum, honorem tantum, quem plurimi aulici ambiebant , nihil cogitans admissus sum. In illa ipsa Academia quae fuit seminarium non paucorum Cardinalium , et episcoporum, et per aliquot annos eX-cellentium ingeniorum altrix, et variae eruditionis magistra amicitiam nostram, Silvi, mirandum in modum excoluimus;
occasionem ipse sum nactus scribendi nonnulla , convivium illud Noctium Vaticanarum, quo tantopere interdum delectatus es, quod non contemsisse visus est Nestor ille noster, qui tantam hoc saeculo in scribendo laudem est consecutus ; Speronium intelligo. Poeticum nescio quid illo in dialogo cernitur, et non injucunda quaedam sententiarum varietas . Cum illud convivium Navagerio Cardinali legendum tradidissem , voluptatem se magnam ex eo percepisse affirmavit , jussique ut non desinerem scribere . Avunculo parui, et fortasse scripsi plura quam oportuerat, non profecto inanis gloriae cupiditate, aut studio contendendi , sed potius ne hoc ipso scribendi
solatio in tot, et tantis hujus vitae varietatibus, et molestiis me ipse privarem. a 8. Eo tempore Federicus Borromarus Caroli Cardinalis frater , Obierat acerba , et immatura morte . longam ipse epistolam, ne dicam orationem, ad eumdem Cardinalem Borro-marum scripsi in obitu fratris, sum tam magna ex parte ab illis fontibus , de quibus mentionem feci, hoc est, ex OpusC -
54쪽
lis Plutarchi, Senecae , Ciceronis: ex orationibus etiam senebribus NaZianzeni , et Basilii . Gulielmus protonotarius Sir-letus, quem antea commemoravi, hortatus me suerat , ut libellum quem sanctus Basilius de virginitate conscripserat, in latinum transferrem . id eram aggressus facere; sed cognitione graecae linguae destitui visus sum, et non sine maximo labore, cum quo minima, aut nulla conjuncta erat voluptas, progrediebar ; qua in re me sὰpe accusavi, quod in transferendis libris , qui labor ad aliorum utilitatem maxime pertinet , ita infelix, aut potius iners esIem , ut eo in studio quod plurimi facio, et valde laudandum censeo, ab omnibus qui illi rei operam dederunt, suerim victus. quamobrem translationem illam minime absolvi. De consolatione ecclesiae scripseram parvum
librum, quem Cardinali Alexandrino, qui postea ad altissimum Pontificatus fastigium ascendit , et Pius U. est dictus , legendum dederam, visus est probare industriam meam. Sed multo plura , et graviora in commentario quem proximis mei,sibus legisti, de quo alio loco fortasse habebitur mentio, comtinentur . Haec scribebantur a me anno millesimo quingentesisimo sexagesimo secundo, quo anno Navagerius legatus Tria dentum mittitur cum Ioanne Cardinale Morono in Herculis Mantuae, et Seripandi Cardinalium mortuorum locum. Tr, denti et ipse in nobilissimo illo orbis terrae theatro, in tanto, tamque celebri episcoporum conventu sui aliquot menses; quia bus Gregorii NaZianZeni orationes Adamus Fumanus subcisivis horis mihi interpretabatur. Nihil illis mensibus scripsi : admirabar episcoporum multorum variam , et excellentem doctri
a9. Antequam sacrosanctum Concilium absolveretur , cum nondum sacris essem initiatus, ad pristinum philosephiam interpretandi studium redii magna cum alacritate , quo in me reditu praefationem habui, quae mirandum in modum nobilium Venetorum animos mihi conciliavit . Existimaveram non esse me vocatum ad ecclesiastica munera , sed ad erudiendam
juventutem Venetam in philosophia, ad conjungendam latini sermonis elegantiam cum philosophicis dogmatibus e pristinis illis exercitationibus meis, et familiaribus eruditorum sermonibus
55쪽
nibus vehementer oblectabar . Sed absoluto Concilio Tridem tino , cum Cardinalis Navagerius Ueronam venisset , cujus episcopatum Pius Quartus illi, antequam ex Urbe discederet,
dederat, mansissetque Veronae aliquot menses , podagra , et oculorum morbo vexatus, a Pio etiam Quarto Romae valde exoptatus, rogavit eumdem Pium de se optime meritum, ut me ejus in locum episcopum sussiceret . Me eidem Pontifici senatus commendaverat, publicisque testimoniis ornaverat. Me
Pius Veronae episcopum creavit, illum in primis hortante C, rolo Cardinale ejus sororis filio , dispensavitque Pontifex ut quamvis sex menses clericalem habitum non gestaveram, episcopus tamen fierem. Sed miranda rest quam saepe mecum diligenter consideravi Dei suspiciens providentiam si quo die nuntius Veronam allatus est, me episcopum in consistorio factum, avunculus meus obiit, cum hac de re, quam vehemem ter exoptaverat, certior fieri minime potuerit. Cujus obituranto moerore consectus sum, tot, et tantae ex oculis meis eL
fluxerunt lacrimae, ut post parentum obitum nihil mihi tristius, nihil quod animum meum magis commoverit, mihi umquam acciderit . Accepto gravissimi morbi nuntio Venetiis discessi , ut clauderem ipse oculos de me optime merito avunculo, sed apud Montemsortem Veronensi episcopatui subjectum, de morte nuntium accepi. Venetias redii, quia nondum pontificiar literae fuerant expeditae; et post mensem unum nulla pompa ex
improviso, nemine de meo adventu cogitante, Veronam Ueni . Exceptus sui deinde a clero, et ab universa civitate valde honorifice, ut Navagerii sororis filius , et homo qui Veronensum nonnullorum familiaritate in Patavino gymnasio, et aliis in locis fueram usus. 3o. Anno millesimo quingentesimo sexagesimo quinto XV. Kal. Iulii Veronam veni episcopus. In legendis sanctorum Parrum libris , praesertim eorum sermonibus , ut facultatem dicendi mihi compararem, versatus sum diligentissime prioribus tribus episcopatus mei annis, legens plurima, pauca scribens, pastoralibus negotiis deditus valde , Ioannis Matthaei Giberti, cui post aliquos episcopos successeram, exemplar mihi proponens imitandum et illum admirari , et maximis laudibus numquam Diqitigod by Corale
56쪽
quam destiti ejus Constitutiones celebrare, servandas esse jube re, favere illis quos Gibertus amaverat , et parochialibus ecia clesiis praefecerat, studebam in primis . Philippus Stridonius senex, in iure canonico versatus valde, qui eodem Giberto episcopo vicarii munere lanctus fuerat , eamdem operam mihi praestabat: audiebam ipsum saepe, sequebar ejus consilia , illis me multum proficere ientiebam. Scribebam prioribus illis epi- , scopatus mei annis sermones quos habebam in congregatio. nibus, in synodis, in visitationibus ; illos etiam quos habebam ad monachas , qui sane sermones fuerunt quamplurimi, breves, et dilucidi, paterni amoris pleni , sed non admodum eruditi, et parum elegantes . communi qua utimur lingua, suerant scripti , quamvis illi quos ad monachas habui , aliquando valde mihi sint probati, et vim magnam habere mihi sint visi ad
consolandos , inflammandos etiam ad monasticas virtutes res, glosarum seminarum animos.
3r. Ab initio episcopatus mei dubitavi, num mihi ex sese
gesto loquendum esset ad populum. naturae meae impedimemta videbantur excusare , et narc mea interdum pronuntiandi tarditas -. Sed religiosus et pius Vin , qui meas consessiones audiebat, cum mihi commemorasset, Aristotelis libros, ut senatui Veneto obtemperarem , diebus singulis aliquot annos
me esse interpretarum , et eo tempore non excusasse tardit,
tem linguae , non admissurum Deum , dicebat , excusationem
meam , si cum factus sum episcopus , legatus Christi , silerem, mutus quodammodo fierem , opera , et verbis aliorum uterer, cum ipse mediocri rerum cognitione, ingenio, memoria essem praeditus, in arte etiam rhetorica aliquantulum essem
instructiis . suggerebat illa mihi saepe: Vae mihi quoniam tacui. dilata os tuum, et implebo illud. argue, obsecra, increpa . famcti etiam Francisci praeceptum in medium asserebat , satis esse Proponere Virtutes, et vitia, gloriam, et poenam cum brevitate sermonis; et sancti Dominici verbis utens sub ejus enim regula fuerat educatus dicebat , me in libello caritatis ;esse inventurum ea quae Veronensi populo essent profutura. Quas ob caussas non approbantibus omnibus quorum aliis in rebus sequebar consilium , solemnibus singulis diebus in magna semo D quem
57쪽
quentia hominum sermonem habui ad populum , quem antea studiose scribebam. Opuscula duo aggressus sum scribere eodem tempore, dictare potius ; etenim scriptionem nocere oculis meis plurimum animadvertebam monuerantque me ut
ab illa caverem, medici. Dictavi ergo eodem fere tempore Iibellos duos ad acolythos de eorum disciplina , et libellum onum ad Aloysiium Contarenum, qui a republica ad Carolum IX. legatus fuerat missus : editi fuerunt illi duo de disciplina acolythorum non sine aliquo Veronensium clericorum fructu. Aloysius vero Contarenus opusculo de legatione delectatus est valde. ad illam scriptionem excitatus sum cum Aloysii precibus , tum maxime imitatione Prosperi Sanctae Crucis , qui nunc est Cardinalis , cujus librum eadem de re , cum essem Romae, diligenter legeram , et mihi admodum elegans visus
3 a. Veronam venerat Ioannes Franciscus Cardinalis Coma mendonus , nam Pius V. illi Abbatiam sancti Zenonis, nobilem valde commendaverat . cum eo erat Nicolaus Tomiscus praestantis ingenii adolescens Polonus , qui parentibus haeresis labe contaminatis ortus, versiculum illum saepe usurpabat: pater meus, et mater mea dereliquerunt me, Dominus autem assumsit me; se Apostolicae sanctae sedis, Romanae ecclesiae filium profitebatur, haereticos insectabatur valde, amabilissimis moribus erat praeditus ad hunc, cum in Poloniam rediisset cum Cardinale Commendono , qui legatione pro sancta Apostolica sede ibi fungebatur, libellum scripsi, cujus erat titulus: qu
tenus eum Dareticis eo in regno ei versandum effet, et quo modo illi fugiendi . Quem librum, cum essem Romae, Roberto
Bellarmino, excellenti doctrina viro , legendum tradidi. pr bavit illum Bellarminus e sed laborem illum meum diligere ego numquam potui; ita fit, ut quemadmodum deteriores lios interdum parentes diligunt magis quam bonos, ita minus bonos libros pluris faciamus quam elegantes , et magis ratiles et ita decipimur saepe, praesertim in rebus nostris . Eodem anno, ut me gratum ostenderem , et Ioannem Aloysium N vagerium, Cardinalis filium, ex legitimo matrimonio natum , domestico exemplo ad paternas virtutes imitandas excitarem ,
58쪽
eiusdem Bernardi Navagerii vitam conscripsi; non imitatus Plutarchum , sed sanctum Gregorium potius NaZianaeenum, qui cum narratione rerum gestarum ab illis quorum vitas scripsit, digressiones aliquas, laudationes etiam conjunxit. 33. Mediolanum quinquies , septies etiam , dum Carolus Cardinalis nobilissimam illam ecclesiam administrabat, accessi.
cum primum ad pastorem illum egregium, et ceterorum pastorum stimulum accessissem, artatis nostrae excitatorem, Ct magistrum egregium pastoralis artis ; cum me in oratorio , et in feminario clericorum suorum dicentem audivisset, er concisam illam, ne dicam inopem, formam meam dicendi observasset , et laudasset, orationemque meam minime fucatam, minime ina. nem, sed antiquitatem nescio quam redolentem publice dice. ret, in mea sententia sum confirmatus, ut saepe ad populum sermonem haberem in synodis , et aliis in congregationibus: cumque illi hoc ipsum essem pollicitus, subridens dixit: cur GIam pro tua paporati cura , et pro caritate tua in ecclesiam Dei, praecepta quadam dicendι non accommodas ad usum eccleasiae e cur recusasicam non conscribis rhetoricam ' Aderat Pater Franciscus Adornus Societatis Iesu, quem antea nominavi, quem
plurimi faciebat Cardinalis; virum ipse etiam praestanti judicio, et eruditione varia existimabam, et mei amantissimum: coepit et ipse hortari , ut Cardinalis voluntati obsequerer: hominem ab adolescentia in rhetorica facultate versatum , philosophiae deditum, qui bonos libros legerat , theologiam etiam didice. rat in publico Patavino gymnasio, ac theologica dogmata tractaverat, in illisque Veronensem populum pluribus sermonibus instruxerat, consistenti aetate, laboribus, et scriptionibus assium rum, posse aliquid praestare assirmabat. addebat animum ipse, excitabat, et quasi impellebat. Ego vero recusabam: quae sanctus Augustinus in quarto libro de doctrina christiana scribir, satis esse ad rhetoricam ecclesiasticam constituendam , et dincendam argumentum illud speciosum esse , sed vix cum laude tractari posse, ab illo praesertim qui pastoralibus occupati nibus esset valde impeditus , et in quo omnia quae ad scribendum requiruntur, essent minus quam mediocria. Sed profecto verba Caroli Cardinalis Borromari , cum Spiritu illum D a San-
59쪽
Sancto duci arbitrarer, tantam vim apud me habebant, ut
3η. Onus suscepi scribendi ecclesiasticam rhetoricam : tribus illam libris distinxi: Aristotelicam nescio quam methodum adhibui : labores pertuli maximos non minima cum Voluptate
conjunctos: parui servo Dei de me quid dicam de me solum e de episcopis quamplurimis , de ipsa etiam sancta ecclesia Dei optime merito. Illius me laboris non poenitet, nec Poenitebit umquam, cum audiverim octies editum fuisse opus illud, et probatum optimorum , et doctorum hominum judicio ; qua in re me divina ope adjutum esse sensii : profuerit necne clericis, aliorum sit judicium. Praesectionibus tribus, auis diente universo clero, qua ratione opus illud perlegi possit, et qua cum utilitate, ostendi. In illo edendo tantam ipse cautionem adhibui , ut rogaverim saepe Cardinalem Borron timul editionem disserret. Sed vere dicam, amore in me suo tantum virum aliquantulum deceptum crediderim meis in judicandis scriptionibus. Vbi editus suit liber rhetoricae ecclesiasticae, sub ejus titulo religiosorum virorum doctissimus, et doctissimorum religiosissimus, Aloysius Granatensis sex libros comscripsit, sententiarum gravitate, exemplorum Varietate, et spiritus quodam fervore , tribus meis libris praestantiores valde: quod opus duos post annos una cum nostro editum eta Nos brevius, dilucidius etiam fortasse: ille copiosius, et aliquanto
obscurius rem tractavit. plura ipse quam nos, ex Cicerone, et Quintiliano in rhetoricam ecclesiallicam transtulit . ut nec doctrina, nec dicendi facultate cum tanto viro conferendi sumus , ita nec rhetorica ecclesiastica quam conscripsimus nos,
cum illa quam ipse edidit, conferenda est. 3I. Cum autem scelesti quidam homines virum Dei Carolum Cardinalem Borroninam archiepiscopum Mediolanensem , e medio tollere conati suissent, in illumque orantem in priVato oratorio ferreum globulum injectum fuisse audivissem, quo tamen vir sanctus singulari Dei beneficio non fit erat laesus ;scripsi librum de nefario ausu in Cardinalem Borroninam, in quo de Dei providentia multa conjeci, et divinum beneficium in civitatem Mediolanensem , et ecclesiam Dei explicavi pluri-
60쪽
bus verbis ; quod opusculum interdum piis viris , et mihi etiam placuit . Cum iterum Mediolanum venissem , paucis verbis, et magnam vim habentibus hortatus me est idem Cardinalis, ut episcopum delinearem, vivis potius coloribus exprimerem,
ex sancti Paulli epistolis desumtis sententiis ad munus pastorale pertinentibus. legisse se dicebat quae sancti patres, Chrysostomus de sacerdotio , Nagianzenus in apologetico , sanctus Gregorius in pastorali suo , sanctus Augustinus in epistolis, et aliis in locis scripserunt; optare se ad excitandam devotionem in pastoribus animarum, ex sancti Paulli in primis gravissimis
sententiis expressam videre optimam episcopi formam : a me
praestari id posse. Episcopum ipse depinxi, aut delineavi potius, cum diligenter epistolas sancti Paulli perlegissem, et ante oculos haberem illum ipsum ad quem librum mittebam,
Borro marum. Hiemis tempore cum longissimae essent noctes,
nocte media duabus hebdomadis formam pastoris delineavi, dictavi potius delineationem ; quam cum ad Borromaeum musissem , mirandum in modum illam probavit , jussitque ut quamprimum edendam illam Galesinus vir eruditus valde , et in ecclesiastica historia admodum versatus, curaret. Ignosce, Silvi, imbecillitati meae, et meo in illud opusculum amori. ut patres e filiis unum natu saepe minimum diligunt magis quam ceteros , ita ego libellum illum ipsum prae ceteris opusculis meis omnibus amavi ; illum meditans interdum sum lacrimatus: revera mihi potissimum scripsi, me accusavi , me acriter reprehendi, me excitavi, me instruxi , materiam lugendi multi paravi , quia ab illa forma quam emnxi , longissime absum, quia non sum qui esse deberem, quia sine structu annos multos laboravi, quia ante tribunal magni, et tremendi judicii vereor ne meus hic libellus acriter me accuset; quem, Cum hanc partem longae meae epistolae ad te, sive libelli, aut opusculi, perscriberem, denuo diligenter legi. 36. Rogaverat Carolus, de quo jam saepe dixi, Borromarus, ut homilias conscriberem breves ad usum parochorum dioece- sis Mediolanensis, adhibito illo ordine quem ritus Ambrosi nus multos jam annos adhibuit in recitandis evangeliis . Non
denegassem pio Cardinali , et de me maxime merito obsequi in