장음표시 사용
81쪽
novi etiam illum patriarcham urbis Venetae acutissimo ingenio virum, et rerum plurimarum scientissimum. Fuit in Camaldu tensium ordine ex Delphina familia religiosus vir , eruditione varia , theologia in primis praestans , sub cujus nomine liber satis magnus epistolarum suit editus: et Ioannes , qui primo Torcellanus, deinde Brixiensis suit episcopus, liberalibus aratibus, et variis scientiis excultuS. 6η. Et Mocenica familia bonarum literarum amatores habuit: Andream , qui insignia doctoratus accepit, et de bello Cameracensi librum Kripsit: ejus fratris silium Philippum, ingenii acumine, et vitae innocentia praestantem, qui opus illud satis magnum conscripsit. in ea vivunt duo philosophiae admodum dediti viri , quorum alter est episcopus Cenedensis, qui philosophiam aliquando antequam esset episcopus, Venetiis imnatus jussu docuit; alter est Aloysus senator bonus , acri j dicio vir , qui non solum in Aristotelicis , sed in Platonicis
etiam libris diligenter versatus cum rerum cognitione eloquemtiam conjungit , ejusdem sere aetatis cujus ipse sum . Et Susiana familia doctrina multiplici viros habuit; Michaelem , et Iacobum in primis, quorum alter legationibus est iunctus, or tor etiam Romae fuit, Pio V. sanctissimo Pontifici gratissimus; alter, quo familiarissme sum usus, aequalis meus, ubi et ipse legatione pro republica ad Gallorum regem est functus honorifice, et praecipuos magistratus in repustica est consecutus , in Congregationem Clericorum Regularium, tamquam in pomtum, se recepit , ut antea dixi, in qua cum paucos menses admirabili exemplo vixisset, migravit in caelum, doctrina e cellenti praeditus vir, quam cum non mediocri eloquentia Coim junxerat. Veneria etiam familia literarum studiis deditos ubros habuit, praecipue fratres illos duos Franciscum, et Dominicum, alterum philosophiae peripateticae valde deditum, alimrum insignem, quem nosti, poetam. Gabriela familia Venetum Socratem nostra aetate peperisse existimatur, Triphonem, pinlitissimis excultum literis, et animi sui sensa civibus nostris li-oenter communicantem. Foscarent non pauci doctoratus insig. nia acceperunt proximis annis Sebastianus , et Iacobus,
qui Jhilosophiam senatus jussu ante me docuerant Venetiis
82쪽
cum laude , quorum alteri eo in munere ipse successi. 63. Petrus vero Bembus Cardinalis, cujus pater satis eruditus fuerat , varia eruditione sua , et mira scribendi elegantia nomen Uen tum ornavit: cujus tempore Canalius ab ipso, et a
Navagerio celebratus vixit; in qua Canalia familia aliquot post annos Ioannes Franciscus magnus philosophus est habitus. Et in Maurocena familia in literis praestantes aliqui viri exstiterunt, Dominicus in primis , qui in sancti Thomae Aquinatis libris egregie versatus fuerat, et philosophorum omnium libros, Pla. tonicorum in primis, diligenter volverat: Romae orator Ue netae reipublicae magna cum laude suit, eique successerat Na vagerius noster, qui postea Cardinalis fuit, de quo saepe merutionem secimus. Et Navageria familia ingeniorum fuit admo. dum ferax; in ea enim paucissimi reperti sunt qui bonis lite ris non sint delectati, et eloquentiae studiis aliquantulum non fuerint dediti. Sed praestantissmi fuerunt Andreas, qui oratim nes egregias, carmina etiam pulcherrima scripsit; et Bernardus ipse Cardinalis, qui nisi perpetuis reipublicae occupationi bus occupatus suisset, et scriptiones omnes hoc saeculo supera vacaneas existimasset, in scribendo gentilis sui laudem, Laetari Bonamici testimonio, superasset. 66. Ipse propago nescio quae Navageriae familiae , cum Luciae Bernardi sororis filius fuerim, tu scis alii qui me non norint, non facile crediderint quantopere scriptionibus petapetuis sim delectatus. Ingenue fateor, nullam ego voluptatem cum scribendi voluptate comparandam putavi. Scriptio lecti
nem parere, fugare Otium, nutrire memoriam, dicendi facuLratem ministrare , amicos parare , existimationem augere visa
est, si sine suco, sine ostentatione ingenii, sine vehementi laudis cupiditate fiat, si cautio demum adhibeatur de qua scribimus; quam valde probo, quam adhibui, quam adhibendam in omni mea vita semper putavi , quam adhiberi ab iis quos diligo,
vehementer cupio, er eos qui rerum mearum heredes sunt
suturi , adhibituros esse confido , cum a me saepe audierint meam hac de re sententiam . Cautus ipse sui in permittendo Ut meae scriptiones ederentur, quia non satis doctum me esse scio , quia non callere optime linguam in qua praecipue ausus
83쪽
sum scribere plurima, latinam nimirum , in qua imitatione poetius bonorum praeceptorum quos nactus sum , et assidua exemcitatione, quantulamcumque hanc quam habeo scribendi facultatem sum consecutus . non putavi edendos esse meos libros, quia nihil altum, nihil sublime continent , nihil quod in vermrum libris non sit explicatum et gravius , et ornarius . nolui edere, ne literariam rempublicam onerarem scriptionibus meis, ne inanem gloriam aucuparer , ne in meorum aequalium invi diam inciderem , quam maxime semper vitandam censui ; eo
magis abstinendum ab edendis meis libris Ndicavi , quia , ita
me Deus adjuvet, Silvi , in nullo meorum opusculorum diligentiam tantam adhibui, quantam adhibere potuissem, et e rum plurima vix continuatim perlegi. judicium etiam avunculi mei, quoad vixit, maximi seci, et mortui etiam maximi facio, et Veneror.
6 . Et inter illos qui honestis parentibus orti sunt, non tamen jus suffragii habuerunt cives ipsi Veneti nominantur, et fratrum loco ab illis qui rempublicam administrant, habentur
fuerunt qui in studiis optimarum artium versati , non minumam laudem sunt consecuti . Ioannes Franciscus Commendonus Cardinalis, legatus ad regem Poloniae ornatam et elegantem orationem habuit; scripsit etiam ab adolescentia egregia opuLcula, pulcherrima in primis carmina; et Hieronymus Ragaz-zonus episcopus Bergomensis, latini sermonis cultor egregius, in celeberrimo Tridentino Concilio, et visitationibus quamplurimis orationes habuit, et libros conscripsit cum laude; quam multo majorem consequeretur, si pergeret scribere, quod somtasse bonus episcopus non facit pastoralibus occupationibus i peditus, et quia aliquot annos in Gallia sanctie sedi Apostolicae apud regem christianissimum egregie inseruiit . Venetos non paucos excellenti ingenio, et doctrina viros quos nominavi, et alios etiam quos Praeterit , cum ante oculos haberem, qui aut nihil scripserunt , aut nihil certe edendum arbitrati sunt, pudebat me, cum illorum judicium in abstinendo a scriptionubus non sequerer, cautionem in edendis libris, non imitari. Et veniebant saepe in mentem multi, aliqui etiam Veneti, quibus ad tuendam eorum existimationem satius suisset nullum ed
84쪽
disse librum. vere dicam, amice candide , interdum puduit, ne dicam poenituit, tot horas in scriptionibus collocasse . cur dicis: quia sortasse potuissem easdem horas collocare utilius in philosophorum libris diligentius perlegendis, vel, ut rectius dicam , in sacris libris studiosius evolvendis, et in sanctoruindoctorum commentariis: majorem temporis partem fructuosius posuissem in meditationibus, et divinis precibus sundendis ad Deum, in negotiis etiam spiritualibus sortasse tractandis. 68. Sed ne me ipsum prorsus destituam, in mearum scri-ζtionum defensionem dicam aliquid . Cum sine voluptate vita are transigi nequeat , non illiberalem hanc voluptatem me percepisse, quid est cur me poeniteat e scriptio cum meditationem nutriat , et orationi etiam materiam subministret, si absque scriptione vixissem, aridior fuissem sortasse, et ineptior ad divina colloquia. assidua, et plane infinita lectio variorum librorum, quamquam multiplicem, et interdum admirabilem cognitionem pariat, si scriptione non distinguatur , et exornmtur, confundit animum, mentem quodammodo obscurat, taedium parit, frigidos saepe homines reddit. Animo siepe volvi
illos quos nominavi Venetos , Petrum Franciscum Contar num , & Dominicum Maurocenum, viros doctissimos, quorum scripta nulla exstabant, quamquam dixerint rnulti, ab illis scripta fuisse quamplurima . ii tot mearum scriptionum pudorem adimebant , cum non edebam quae scribebam. Iustinianorum Bernardi, Leonardi, et maxime Laurentii, quem beatum dicimus , Gasiparis itidem Contarent praeclara opera , Andreae Navagerit , et Petri Bembi elegantissimae lucubrationes industriam augebant meam , honestam ex labant voluptatem. Excusabam etiam me, quod amicis essem obsecutus, cum pluruma antequam essem episcopus scripsissem , ut amicorum v
luntati obsequerer : et episcopus scripsi ad usum Veronensis cleri , et populi meae fidei crediti, ut pastorali meo munere fungerer . libri vero quos demum Cardinalis delineavi , ad
pietatem alendam, et ad amorem meum in collegas quosdam quos praecipuo amore diligo, et magna observantia prosequor, ostendendum pertinent. 69. Quae omnia quamquam vera sint, peccasse me tamen,
85쪽
quamquam non gravissime, non negaverim, quia avidior visus sum fuisse voluptatis illius quam percepi, et negligentior in corrigendis lucubrationibus meis, ut parentes aliqui solent fa
cere qui divino beneficio susceptis filiis, ubi in lucem sunt
editi, illos negligunt, quasi minime genuerint; quos in praeclaristimo illo opere tuo reprehendis acriter . Verum enim vel ro, Silvi, librorum judex acerrime, et aestimator rerum optii me, de cautione in edendis libris adhibenda cuperem ut praestantes aliqui ingenio viri opus conscriberent , quod in manusi omnium qui literis sint dediti, perveniret; quo opere pruritum scripturientium acriter reprehenderent primum, deinde
notas quasdam indicarent , quibus quis facile posset dignoscere, num liber quem scripserunt, sit edendus. sed sine longis operibus, ea quae in sacra Indicis congregatione superioribus annis, diim ipse etiam illi interessem, sunt decreta, si servarentur, sufficerent. Nihil non solum contra sacrosanctam Christi religionem, sed nec etiam quod sanctis ejus dogmatibus aliqua ratione videtur repugnare, nihil in odium hominum eamdem sanctam ecclesiam matrem agnoscentium, nihil procax, nihili lascivum, nihil invidiosum, nihil maledicum, nihil vanum, ni- , hil inutile edatur. Vbi quaestus, ubi sordium, ubi ignobilis
mercaturae suspicio aliqua est, luxuries ingeniorum coerceatur .
non solum in Urbe, in qua sacri palatii magister fideliter hoc fungitur officio , sed in singulis civitatibus ubi sunt typi,i optandum est valde ut hae servarentur regulae, quibus cautio edendorum librorum continetur , et novorum librorum utiliatas spectatur .
o. Vtiliter editi sunt libri Caesaris nostri Baronii , sacerdotis Congregationis Vallicellae, quibus sanctorum memoriae, et ecclesiallici annales ad erudiendam christianam rempublicam, continentur. Utiliter scripsit Robertus Bellarminus, quem alio loco nominavi , Societatis Iesu , insigniter eruditus vir, cum absurdas, et perversas haereticorum opiniones consutavit egrC-giis voluminibus : et qui commentarios in Danielem prophetam scripsit, Benedictus Pererius, laudandus est valde; ut non laudari non potest Toletus doctor, qui commentarios in sanctum Evange tam Ioannem eruditos admodum conscripsit. NiO-
86쪽
Aliorum libri quamplurimi laudandi sunt , quos non commemoro, ne in longum protrahatur liber. Tuos ego libros merito edendos curavi ad patresfamilias , quos magistri doctrinarchristianae in hac Veronensi dioecesi semper habent in mani- , bus , ut dixi. consuluisti enim mirandum in modum patri- 1bus , et matribusfamilias , quae sunt genera hominum consilio maxime indigentium. Et ex illis qui vivunt , Granatensis opera, inter cetera, digna fuerunt maxime quae iterum atque iterum ubique terrarum ederentur , ut Didaci etiam Stellae praeclara quaedam opuscula , et aliorum plurimorum , quibus Sanctias excitatur Spiritus, et devotio maxime alitur. Tr. In historiis autem edendis cavendum est potissimum, ne
mendaciis corrumpatur veritas, ne dulce adulationis venenum
ministretur principibus viris, quod non solum in historiis, sed in carminibus , et aliis librorum generibus propinari saepe solet ; et est ignobilis ingenii nullam solidam laudem quaerentis. Verum quod ad meos attinet, ut has quas nominavi cautiones ad usum meum revocem, scio me nullum scripsisse lubrum ut alicujus famae detraherem , ut cuiquam maledicerem, ut me ceteris anteferrem, ut inde maximam me laudem consecuturum sperarem . Scripsi indulgens ingenio, quia scribens admirabilem voluptatem cepit ut alia fugerem voluptatum genera , hac delectatus sum. Veteres scriptores imitari habui semper in animo , verborum lenocinia minime sum aucupatus, pondere potius sententiarum conatus sum meum sensum exprimere, nec umquam studui haberi Ciceronianus. Ingenue tecum loquar ; satis magnam mercedem scriptionum mearum putavi voluptatem; et sc illum versiculum usurpare merito possem: vitavi denique culpam, non laudem merui. Ob
id in nullius , ut arbitror , invidiam incidi , quamvis plura scripserim quam quispiam aequalium meorum Venetorum. Qui libri sunt editi ex meis, meo jussu non sunt editi: Borromaeus Cardinalis aliquos, tu nonnullos, quosdam Petrus Franciscus Zinus , varia eruditione , et facundia, ac scribendi elegantia praestans, qui inter canonicos hujus cathedralis ecclesiae Uer nensis suerat, curavit edendos . paucissurai, et illi quidem ad
usum hujus Veronensis Ecclesiae, meo jassu editi sunt.
87쪽
Ia. Cautiones igitur de quibus pluribus ad te scripsi , in
bris edendis adhibui , et adhibebo dum vivam ; spero etiam adhibituros fratris mei filios, in quorum manus, cum ex hac vita migravero, scriptiones meae pervenerint. Nolim in primis edatur umquam ea quae de rebus Venetis delineata fuerat hiastoria; nec etiam libri illi quos ad illos, et sororis etiam meae filios de utilitate capienda ex rebus a Venetis gestis, inscripsi . habeant illos in manibus, legant, ad usum revocent praecepta quae ab aliis minime tradita sunt et numquam edendum pariantur opus non satis elaboratum, nec, ut oportuerat, eXp
litum. In hoc quod scribo, a tua fortasse sententia dissentio . Sed, Silvi, plane intelligo , si edatur opus illud, editionem non profuturam plurimis ε, animadversura esse acuta ingenia, quae illorum animos offendant. Alii vero libri cur edantur, cum ad usum tantum illorum ad quos missi sunt, susceptus a me labor ille fuerit ρ Homilias autem de passione Domini ,
et commentarium de consolatione ecclesiae considerate legere, et emendare numquam cum per occupationes mihi licuerit, non est, nisi a me adhibito magno studio corrigantur, cur ullo umquam tempore mittantur in lucem . Nec hoc ipsum
opus quod ad te scripsi longius quam putaveram , edendum
73. Et quia in loquendo est quaedam garrulitas , ita est
etiam in scribendo quaedam proclivitas, quae ei aliqua ex pa re respondet, quae, ut garrulitas ipsa, fugienda est . ut enim de verbo otioso reddenda erit ratio, sic, puto, reddetur etiam de otiosa scriptione , de libris inutilibus. et ut hypocrisis imjustitia quaedam est vituperanda valde , ita ostentatio ingenii, et existimationis augendae vehemens studium in literaria repu-.blica hypocrisis quaedam est sanis ingeniis fugienda. quamo, rem, Silvi, cum interdum me recolo, ad clementissimum patrem Deum mentem meam dirigens, tot mearum scriptionum Veniam petere in animo habeo; perii etiam aliquando. Non tamen omnia quae scripsi, me scripsisse poenitet; nec omnes meos libros inutiles puto. qui in eadem familia in qua natus sum, nascentur, imitatione industriae meae ad fugiendum otium, et ad liberales artes amandas excitabuntur. .
88쪽
. Audi, frater amantissime, quid in hac vitae meae reliqua parte de hac mea proclivitate ad scribendum statuerim: ubi duos libros absolvero, alterum de fugiendis honoribus, alterum de utilitate capienda ex corporali aegritudine, quos, ut duobus Cardinalibus diaconis obsequar , ut dixi, aggregias suin scribere, finem scriptionibus omnibus meis imponere constitui. Quid ages ' dices : quod tibi erit in senectute tua solatium' scriptionibus at suetum ingenium tuum langues et omnino eo, livisceris tui e Augustinus Valerius esse desines' Non mei obliviscar, frater, nec desinam esse Atigustinus, ut spero. novero rectius me ipsum, et Augustino scripturiente evadam prudentior, novissima cogitans, res altas meditans, ad caelestem patriam aspirans, in sacris libris diligentius versans. caelestes oratores, sanctorum nimirum prophetarum libros, diligent cr legere est animus , ut languidae orationis meae me magis pudeat: ab illis ad peccata mea deflenda, ad negligentiam meam, ne dicam vanitatem, accus indam erudiar, justitiam Dei considerans, et minas, nec minas solum, sed etiam supplicia quibus potentiam ostendit suam , observans, inlli uar in timore Domini. Res tragicas quas servus sitiis describit Hieremias in lamentationibus tuis, perlegens, in lamentationibus, in sus piriis, in Iacrimis , quod meae vitae est rcliquum consumam. Caelestem epistolam, Evangelicana Christi, perseciam sapientiam, rerum cognoscendarum, et agendarum epitomem habebo semper in manibus; res itidem gestas Apostolorum, et bratissimi Christi vicarii Petri, sancti Paulli, et aliorum quorum scripta sancta legit ecclesia , evolvam diligenter , lcgam studiosiusquam umquam antea secerim; non desinam etiam repetere.
haec ipsa lectio functionibus omnibus meis erit anteferenda. Vsu sanctissimi sacrificii, familiarium sermonum, piorum etiam colloquiorum reliquam vitae meae partem ducam, nihil scribe do, sed legendo, orando, hortando, aegros visitando, et alia pia pastoralia negotia tractando eadem qua seci hilaritate. s. Quod si cavere omnino a scriptionibus non potero, n hil aliud certe scribam sanctum Augustinum, cuius celebem rimum nomen indignissimus omnium refero, imitatus praeter meditationes quibus ad contemnendum miserrimum hoc sarcu.
89쪽
Ium, et ad caelestem Hierusalem optandam , et quaerendam exciter . Leges haec, Silvi candide amice, amice triginta amnorum, qui maxima verae ac sincerae benevolentiae erga me imdicia dedisti ; leges hominis Ueneti sere sexagenarii lucubrati nem brevi enim tempore nonum, et quinquagesimum agam annum agnosces tu stilum meum minime politum , flue rem cum luto aliquo , quo tu non offenderis , agnosces ingenuam quamdam scribendi libertatem, et amorem in te meum. 6. Qui in sacro Cardinalium collegio hac tempestate sumus, excitari possumus ad scribendum exemplo Cardinalium qui ante nos in eodem sacro collegio plurimos jam annos floruerunt, proximis etiam annis vixerunt. Omittamus sanctum Hieronymum, de quo est aliqua controversia, appellandus sit Cardinalis, necne. diaconorum Cardinalium admiranda in scrubendo fuit industria, eximia laus. Innocentius III. in ordine diaconorum cum esset , de miseria hominis praeclarissimum conscripsit opus item Hugo Cardinalis in sacros libros commentariolos utiles admodum scripsit. Sanctus Bonaventura,
quem merito inter eximios, et praecipuos doctores numerandum sanctissimus noster Sixtus censuit , quam plurimis libris sitis summa pietate, et excellenti doctrina resertis, Thomas etiam Cajetanus ingenii acumine, et admirabili rerum subtilium cognitione praestans, libris suis sacrum collegium nostrum ornaverunt. Reginaldus deinde Polus, Iacobus Sadoletus, Ueneti duo nostri Contarenus, et Bembus scriptionibus delectati sunt , quamquam in diverso scribendi genere versarentur. Et Moniliani Cardinalis Arae Caeli libros in manibus habuimus: et novimus egregium librorum scriptorem, et oppugnatorem haereticorom acerrimum Stanislatim Hosium , Cardina lem Verm ensem nuncupatum, eximia doctrina, sanctissimis moribus, et admiranda morum suavitate praeditum. Exemplo igiatur Cardinalium liceret semper aliquid scribere: ad novos labores suscipiendos excitari ipse possem e inflammabuntur so lasse Cardinales qui vivunt, qui florent ingenio, et dicendi,
ac scribendi facultate, et insigni , ac multiplici doctrina sunt
7. Si autem sine scriptionibus postremam hanc meae vitae
90쪽
partem duxero, insignia exempla virtutum maximarum, quae in praestantissimis Cardinalibus eluxerunt, et cum magnam doctrinae famam essent consecuti, nihil tamen monumentis literarum consignarunt , imitabor, ut fuerunt Marcellus Cervinus qui Marcellus Secundus dictus est, Ioannes Petrus Caraffa , qui Paullus Quartus est dictus , Carpensis , et Moronus Cardinales insignes nihil monumentis literarum commendarunt; quamquam Paullus Quartus ad octogesimum tertium annum pervenisset, et multiplicis, et excellentis doctrinae famam esset consecutus. Et in Gulielmo Sirleto Cardinale, quem novimus, qui utrumque nostrum mirifice dilexit , prope infinitam fuisse
rerum cognitionem scimus. at quamquam admirabilem ecclesiasticarum rerum notitiam haberer, et omnes scriptores graecos,
ac latinos diligentissime perlegisset, et in familiaribus sermonibus recitaret; cum in graeca , et hebraica lingua tantos feciLset progressus, quantos nullus qui in sacro Collegio exstiterit ;nihil tamen vir tanta doctrina , quam cum excellenti pietate conjunxerat, scriptum reliquit; ut sic statuendum nobis esse videatur, quemadmodum scriptum est in sancto Paullo: is qui
non manducat, manducantem non judicet , et qui manducat,
non manducantem non spernat ; ita qui nihil scribit , aliquid scribentem non judicet: qui scribit , non scribentem non spemnat ; ejus potius prudentiam magni faciat , admiretur doctri
8. Si qui Cardinalis tempus norit recte dividere , et in precibus ad Deum fundendis, et in sanctis sacrificiis, in lectione bonorum librorum, in negotiis ecclesiasticis rite tractandis norit ponere i variarum scriptionum pericula , aemulationes, reprehensiones etiam non injustas vitans, laudandus erit serraLse magis, quam qui scriptionibus etiam non inutilibus delectatur , cum admodum dissicile videatur , post insignes scriptores quOS antea nominavimus, quidquam a quopiam utiliter scribi posse.
. Hic sit opusculi hujus de cautione adhibenda in edendis libris finis , quod qui leget cupio autem esse perpauco
aequitatem animi mei, ut credo, perspiciet; et cum e scriptionibus nullam laudem postulem, remittet, ut spero, culpam