장음표시 사용
521쪽
utrumque Arabicum. Sed desiderantur in hoc opere protegomena Sc apparatus; quae inchoata, non per secta junt: certe typis mandata non fuere. Postmodum edita sunt prioribus omnibus ampliora Biblia polyglotta Anglica, quae sere decapta sunt,
anno I 6 7. cura praecipue Briani Vvaltoni; Persicas enim & AEthiopicas versiones habent, una cum uber rimis protegomenis & apparatu in sex tomis. Quantum haec editio a Parisiensi vincitur typorum elegantia & splendore chartae, tantum majorem praestat utilitatem; quia cum aperitur, simul exhibet oculis tex- rus originales, versiones, Zc paraphrases; quae indi-1tinctis tomis continentur in Parisiensi.
Celebres editiones Bibliorum Venetiis prodierunt, quae polyglottae possunt dici, quia cum textu Hebr oreperiuntur paraphrases Chaldaicae & Commentaria Rabbinorum. Veneta illa editio facta est a Daniele
Bombergo, anno IIII. & iterum accuratius & auctius anno I 28. Nec non a Ioanne Buxtorfici Basileae anno I 618. Ex officina Santadreana anno I 99.
prodierunt Biblia cum textu originali & versione L lina Leonis Iuda, simul & Graeca versione Senum, dc ejusdem versionis interpretatione Latina cum notis Francisci Vatabit; quae & inter polyglotta numerari possunt. Praetermitto flentio innumeras alias Bibliorum editiones multiplicibus notis & versionibus auctas; neque enim visum est de instituto nostro esse de omnibus per orbem terrarum variis Bibliorum
editionibus disserere ; quod opus perfecit Pater is Long, Congregationis nostrae presbyter . CΑ-
522쪽
De Damiis Scriptura sacra exponenda modis, sive de diversis sensibus ejus. ΡArum est comparasse sacros Codices, scire q. .ilingua, quo tempore exarati, & caetera quae congessimus & congeremus in hunc-ce Apparatum, niti in horum sensum penetremus. Sensus autem ille multiplex est. Distinguendum enim primo, perinde ac in omni alio codice, an proprie an metaphorice S acri Scriptores loquantur. Metaphora est translatio vocis a propria sua significatione in aliam miniis propriam, ob aliquam similitudinem. Vix fieri potest ut metaphoris prorsus abstineamus ; pronum est enim his uti vocibus, quarum in surii libus rebus designandis jam tritus est usus. Cum ergo Deus voluerit l,
mines noto &usitato sermone compellare, necessario factum est, ut quam plures metaphorae occurrant in
Sacris Scripturis. Nullo locutionis genere loquitur Scriptura, ait August. Lib. I. de Trinit. eap. ra.) quod
in consuetudine hominum non inveniatur; quia utique hominibus loquitur. Ex his autem quae sensibus subjiciuntur, & frequentius occurrunt, solent homines accersere metaphoras: Amos, inquit B. Hieronymus, utitur artis suae nominibus; ut quia pastor greg- ni hil terribilius leone cognoveras, iram Domini leonibus compararet. Leonem Deum hic Propheta per meta. phoram appellat. Satis ex ipsa re, aut ex iis quae praecedunt aut subsequuntur intelligitur an sermo proprius sit, vel metaphoricus sive translatus; ut cum aliquis vorax lupi nomine, & astutus vulpis vocabulo designatur. Apertum est in Scripturis, lupos, serpentes, dracones esse nationes halbaras . Christus dicitur agnus, leo, petra, Gisi, vermis, & id genus
523쪽
lura, quae de eo metaphorice efferri liquet. Nempe aec nomina illi adscribuntur, propter aliquam sim
litudinem. Inter metaphoras censentur hae locutiones r os sindii, pro acie: adeps frumenti sive medulla, pro eo quod est in frumento praestantissimum e baculus panis pro alimento. Praeterea cum omnis sere hominum sermo sit de iis quae humana sunt, sive no his conjut incta, & quibus assicimur, fit ut etiam Sacri Scriptores de Deo loquantur. anthropoparias, id est . hum no more, sue quasi Deus nobis esset similis homo. Tribuunt ei humanam sol mam, oculos, manus, pedes ; quin etiam affectus nostros communicant. Sciliacet vix aliter fieri potest, ut quamquam Deus inco poreus sit, non occurrat cum aliquibus imaginibus in mentem nostram, & ideo sermone talis exhibeatur, non qualis ipse est, sed ab humana menre cogitat , o significari potest. Praeterquam figuratae locutiones suavius & jucum dius nos assiciant, quam si eadem sententia planis verbis diceretur, ni dicit B. Augustinus, plerumque verba propria non suffciunt, quibus clare exponam tur quae sacri scriptores elucidanda suscipiunt. Quinquandoque etiam sermo obscurandus: puta, cum res obscenae exprimendae sunt. Tunc non decet uti verbis apertis. Honesta verba quaerunt sacri Scriptores: p des vocant id omne quod est infra alvum. Inde aqua
pedum est urina. Sic illud Exodi seap. q. ma I. T litque illico Sephora acutissimam petram, ct cireumcidit ρ putium filii sui, tetigitque pedes ejus, id est, Par
Sermo autem ille figuratus Scriptum occasio errori esse non potest, nisi iis qui porsus agrestes sunt &illiterati. Ut plura dicere supersedeam; qme enim circa usum metaphorarum hic observanda essent, pe-Lenda ex Grammaticorum & Rhetorum Scholis. Ea
524쪽
In te sacer Codex non discrepat a profanis eodicibi . Utrobique iisdem legibus meraphorae pariter usurpaniatur. Verum id sibi proprium vindicat sacra Pagina, illa praesertim quae vetus Testamentum continet, ut praeter sensum quem litera exhibere videtur, exposita secundum grammaticae leges, alium recondat, etsi minus obvium, attamen proximiorem, ut ita dicam, menti loquentis. In veteri Testamento ut fuse dictum est, singula poene omnia typt erant Christi. Itaque quae de illis narrantur, cum typis conveniant, tum 6c Christo propria sunt. Duplicem ergo sensum habent Scriptum veteres , primus ille est ι quem proxime ostendunt verba, quae accommodantur rei pro senti, quam Deus secerat typum Messae. Dicitur iater His , quia hune subj icit litera; vel historicus, quia continet historiam rerum , quae typi fuerunt; quam cum plerique expositores ignorent, ideo excurrunt in allegorias, partus eorum ingenii. In νrologo Abdiae fatetur Hieronymus in huncine scopulum se impegisse. In adolescentia, inquit, mea minorarus ardore s s dio Scripturarum, allegariri interpretatas sum AD diam Prosistam , t us nesciebam Hyuriam . Non ideo mimis agnoscendus alter sensius, quem verba occultant sub cortice, qui ideo solet dici usticus. h Ic est, occultus; his vere, reclusus, qui traditione avita edocti , noveram ea omnia quae hactenus contigerant Israelitis Μ eta umbras siὐe deline tiones rerum, quae aliquando fierem regnante Mes
Typorum tria numerantur genera: Legales; Hiustorici; Naturales. Legales typi sunt ritus & aeremoaniae omnes Mosaicae, Tabernaculum & omnia quae eo pertinebant, altare, sacrificia, victimae, oblatio. nes, sacerdotes, levitae, purificationes, &C. quae D.
mnia typiea fuisse satis docet author Epistolae ad H
525쪽
Historicos typos voco omnes res gestas, quarum
historiam enarrat praecipue codex Mosaicus . Has enim esse typicas Paulus apertὰ dicit , ut Abrahae conjugium eum Agare ancilla de Sara libera, susceptosque indὸ liberos Isaacum & Ismaelem: item I cobi & Esau nativitatem ex uno Isaaci cum Rebe ex concubitu. Christus ipse in Evangelio serpentem aeneum sui typum fuisse ait: Petrus baptismum Christianorum dicit fuisse diluvii antitypum. Pro naturalibus typis potest haberi quae a Moyse describitur mundi hujus aspectabilis creatio: haec typus fuit novae, quae in Christo est, fidelium creatio nis, atque Ecclesiae constitutionis. Unde D. Paulus toties primum & secundum Adamum nobis propo. nit, atque inter se componit, & quandoque Oppo.
Praeterea sensus typicus sive mysticus, vel allegor tvs vel anagogicus vel tropologicus est . Sensus my- 1licus ideo nominatur allegoricus , quia res Omnes veteris foederis erant allegoriae. Scilicet in illo sere
ubique aliud dicitur, aliud intelligendum est. Sub nominibus , exempli causa, Davidis, Salomonis, Christus describitur. Davidi quidem & Salomoni competunt, quae de illis dicuntur; sed haec magis Christo conveniunt. De Davide canitur Psal. Ios. Dixit Dominus Domino meo , sede a dextris meis , quod possit quispiam interpretari de Davide compellante
Salomonem filium suum: sed , ut IESUS CHRISTUS
aiebat: quomodo David potuit Salomonem filium appellare Dominum 3 Ita ipsa plerumque verba sacri Codicis magis apta sunt Christo, quam rei quae typus est; ut verior de Christo sit sensus illorum, &magis consonus rebus omnibus quae dicuntur. Sic liquet , quae de monte Sinai & de monte in quo concita Ierusalem dicuntur, esse sumenda, ut illi montes conjungantur , licet inter se locorum distantia
526쪽
iuultum dissiti. Sinai enim mons est in Arabia, Iouquitur Paulus scribens ad Colossenses p. in quieonjunctus est ei ; qua nunc est Ierusalem . In Graeco
fonte συοιχει, id est, duo illi montes sunt ejusdem ordinis, in eadem serie , sive versu idem quod σίλω ordo, versas ι Unus ad alium relationem habet. Rem futuram indicabant, sicut Agar ancilla dc Sara libera a Sensus mysticus appellatur Anagogicus, quando per illum omnia quae olim facta sunt. referuntur ad Christi tempora, & ad caelestem patriam. Verbi gratia,
quae dicuntur de terra promissa, referuntur ad aetemnam quietem, ad caelestem Ierusalem, cujus typus erat Ieru silem terrestris. Paulus I. Cor. II. I. duplicem esse hominis statum advertit, alterum naturalem & animalem in hae vita, alterum supernaturalem in vita sutura, ex eo quod primus Adam ducitur factus ex pulvere in animam viventem; secumclus vero Adam in spiritum vivificantem . Primus homo de terra terrenus, securidus homo de caelo coe-ustis .
Non solum autem Christus, sed& res omnes Christi, nempe leges ejus, & tota Christiana religio indicabatur certis quibusdam rebus tanquam quodam sermonis genere. Sic lex de circumcisione duplicem sensum habet, alterum juxta literam, quae circumcisionem solius carnis significat, alterum iuxta spiritum , 'uo notatur cordis circumcisio. Sensus quo sic explicantur Scripturae. ut ex illissumamur leges morum, dicitur tropologus . Graecis sonat quod Latinis mores. Sic Apostolus ex hoc praecepto Mosaido: non adligatis os bovi trit rami , probat non esse neganda ministris Evangelii
suffcientia stipendia, undὸ vivere, seque & familiam
alere possint. Neque enim, inquit, ae bobus cura est Deo. De his ce diversiis sensibus audiendus B. Hiero- Ee 3 nymas
527쪽
4 38 Appararus BGlcus. nymus in Epistola ad Hedibiam. Triplex, inquit, ineorde nostro descriptis, s regula Scripturarum est. Prima vi intolitamus eas, iuxta historiam: seeunda, juxta tropologiam: tertia, iuxta intelligentiam spiria tualem. In historia, eorum qua scripta saxi, ordo fer tuν. In tropologia , de litera ad maiora tonsurigimus ι st quieqoid is priori populo earnaliter factum
est, iuxta moralem interpretamur loeum, o ad ani ma nostra emolumenta convertimus. In spirituali theoria, ad sublimiora transimus, terrena dimittimus; de faturorum beatitudine es ealestibus disputamus, ut pra- sentis vita meditatio umbra futurae beatitudinis sit. Propter consolationem nostram exarati sunt libri Sacri; ideo Sancti Patres, quorum praecipuum studium erat efformare mores populorum, non sempersectantur quae suos auditores secissent doctiores, sed non utique sanctiores. Quem, inquam, litera ostendit sensum, scrutari non semper satagunt ι huc verbflectunt Scripturas, ut ind/ omni modo arripiant occasionem imbuendi sanctioribus moribus Christianos ;quod animadvertere operae pretium est, ne sua laus detrahatur Patribus: scilicet ne quis imprudens velit arguere malos interpretes , dum non attendit; quem intuebantur scopum. Praeivit illis summus Magister,
cum historiam foenitentiae Nini vitarum, & longum susceptum iter a Regina Austri, ut videret Salomonem ad exprobrandam Iudaeis suam negligentiam, d flexit , inquiens Mart. I 2. J Viri Ninimita surgentis judicio eum seneratione hae , ct condemnabunt eam,&e. Regina Asri surget in seditio , &c. Similiter Apostolus historiam Hebraeorum . qui in deserto perierunt, ad mores eorum quibus scribit, accomm dat. Neres nostri, inquit I. Cor. c. Io. omneδ m re transerunt; sea nou in omnibus beneplacitum est Deo. Toti erant Sancti Patres, praesertim cum ad LPPulum sermonem haberent , in accommodanda
528쪽
Seriptura tum captui illius, tum usui. Tropologiem eorum expositiones distinguendae ab illis, in quibu adversus veritatis hostes disserebant de Seripturarum vero sensu, quem aptis N propriis verbis signiMa.
rum voluit Deus ad veram-eruditionem.
Pariter ne Evangelistas, & alios Domini Iesu Apostolos. quis puret liberius exponere veteres Scripturas, animadvertat eos loqui juxta interpretationes ore traditas, ita ut quae dicunt, sint deducta ex conces, sis. Etenim Doctores Hebraei sic illa loca interpreta. bantur, ex quibus argumenta Apostoli arripiebant. Videre est in paraphrasibus Chaldaicis , alio sensu Ram quem ostendebat litera, pleraque loca accepta. hilo, verbi causa, totus est in explicandis Legis allegoriis. Quin recentiores Iudaei distinguunt alium semsem simplicem, alium literalem, alium mysticum. Priorem vocant pessiari , id est, nudum, veluti deintracta veste expoliatum: expositionem autem literalem, voeant pirusch δe piruschim, nempe libros &commentaria, quibus proponitur literatis illa expositio : mia asciam vetti mysticum, sive allegoricas expositiones & commentaria de illis scripta; a verbo damasib, quod est auarere, scrutari, quia sensus mysticus non ita obvius tu, ut non quaerendus sit. Diversos illos sensus explicat hoc.ee disthicum, cujus Lyranus auctor dicitur. Littera gesta daret: quid eredas, Allegoria. Moralis quid agas: quo tendas anagogia.
De praecipuis regulis in exponenda Iacra Scriptura servossis. O Ut de studio Scripturarum agunt, in eo conia
veniunt, ante omnia mentem adjungendam sensui literati; qualem modo definivimus, quem scilicet auctor intendit: neque enim intelligimus solos liter, E e rum
529쪽
sum apices, quibus sacer Codex est exaratus. Sole γtius pugnat qui utitur notis armis; ita cui nota Scri. plura facilius eam vertere poterit in usus necessarios populis, hoc est, eorum moribus illam accommodare . Ut libere dicam quod sentio, qui sedulam op ram dederit studio sacri Codicis, ea diligentia, qua in cnjusque auctoris scripta inquiritur: qui rimatus fuerit sensus, quos vere Spiritus Dei indere colligutur ex sermone quo eos exponi voluerit, procul dubio penu paratum habebit, unde copiosas opes effundet populis. Qui eam diligentiam non adhibent, in nia concionando effutiunt, ita aliena a vera mente Auctorum Sacrorum, ut nemo dicere possit hos i qui Spiritu Sancto movente; quos B. Hieronymus in
Epistola ad Paulinum carpit: Quidquid dixerint, hoc legem Dei putant. Nec scire dignantur, quid Prophotin, quid Apostoli senserint, sed ad senseram suum imcongrua aptant testimoniar quasi gravis sit, or non vitiosis' tim dicendi genus , depravare sententias, istisd voluntatem suam scripturam trahere repugnantem. Exponendo scripturas haec regula B. Hilarii tenenda est. Optimus ille Scripturarum lector est, qui dictorum intelligentiam expectat potius ex dictis, quam im, O mera magis quάm affert, neque hoc cogit videri dictis contineri quod ante lectionem praesumpserat. intelligendum. Igitur verborum proprietas semper retinenda est, nisi bona quaedam ratio tropum suadeat; juxta id quod dicitur in iure civili: Non aliter a signisicatione verborum recedi oportet , qκάmchm manifestum est aliud sensisse testatorem.
Sed antequam expendamus regulas quas inquirimus , distinguendae sunt quaestiones, quae proponi possiint. Sunt nonnulla monet B. Augustinus sLib. a.
contra Pel g. et Caelest. Quaestiones, is quibus sat
s , qua Christioi ssimus, aut ignoratur quid ve*mst , re sententia definitiva foenἀtur , aut aliter' a quam
530쪽
Liber II. Caput XY squam est huma ct infirma suspicione conjicitur: voluti cum quaeritur, qualis vel abi sit Paradisus, ubi
constituit Deus hominem, quem formavit ex pulvere, cum tamen esse illum Paradiseum fides Christiana non dubitet ', vel eum quaeritur, ubi sit nunc Elias, vel Enoch, am ibi vel alibi, quos tamen non dubitamus in quibus nati sani corporibus vivere. Ubi autem agitur de praecipuis dominae Catholicae articulis , sit ista prima & omium regularum praecipua.
Ex traditione, vel interpretatione sancta Ecclesia . nempe ex decretis Conciliorum, ex consensu Sanctorum Patrum intestigenda sunt illa Scripturarum loca , in quibus dogmata Dei Christiana continentur . Ea est conditio Linguae sanctae, ut non solum vera intelligentia sacri Codicis accipienda fit ex traditione, sed &ipsa lectio; quippe qui sine punctis vocalibus exaratus, recte legi non possit, nisi ab eo qui jam lectum audiverit, sive ab Ecclesia didicerit quomodo legi debeat. Cavendum autem ne in alios sensus accipiamus verba sacra, quam quos constat auctores suos habuisse in mente. Nec periclitor dicere, aiebat Tertullianus p. 39. Pr cripi. ὶ ipsas πην Scripturas sie Use ex Dei voluntate di positas.
creticis materias subministrarent, cum legam: portere haereser esse, qua sina Scripturis esse non possent. Paret experientia in diversos sensus distorque in posse; neque enim, ut ait idem Tertullianus, allent diversae haereses, nisi possent perperam intellio Serip
Ne hoc contingat, qui Scripturas legit , debet consulare antiquos & fidos testes, qui veram intelli gentiam Scripturarum ab earum auctoribus didice rant, ut mone. vincentius Liriuensis. Forsitata, in quit