장음표시 사용
271쪽
omnibus procedere queat, cum per conditione potestativamo tempus apponitur: quia nulla est diuersitatis ratio. Nam con ditio quae consistit in potestate eius qui parere coditioni deo bet, non arctat implere debentem,ad tempus continuum. d. l. seruus qui testa. Nec obstat A. intra. in dict.l.Thais. de Gdeicommictib . ubi etiam fuit relicta libertas sub conditione, si intra certa tempora ratio reddatur: nam post tempora non audiuntur, M. quia ibi intererat haeredis, ut ratio debito tempore redderetur, cum reddendae nationis causa moram no recipiat superuacaneam: & ideo ibi ponderatur an per seruum steterit uci minus,&c.Ex quo credo inserri posse, quod si in easu istius secundae conclusionis interesset tertii, in cuius f uorem conditioni debet pareri, quod tunc non audiretur qui eausam non haberet.& ita limito dict.l. seruus.per d.l.Thais. F. intra .alias non uideo qualiter iura iuribus cocordari pos- γ sint. Nec obstat quod tempora intelliguntur in dubio continua.per dict.l. non solum. ad fin .princip. quia hoc erocedit cum tempora principaliter dispositiue ueniunt non si per modum conditionis potestatiuae. Si tamen in casu istius secti dae conci us.continui triennii mentio fieret,hic uirtus uerborum aliud exigeret.& ita intelligo l. Paulus. s.final .ffide liber. caiis. quod ibi seruus cogebatur de nouo triennium incipere,& complere.
Memorabilia in Cap. XVII. aduertenda.
a superio, sesubii claudo inferiori iudici,facit iudicem eenseri ree pium ab utraque parte, coram tali competit reconuentio. x Iureprouisus non habet alijssibiprospicere remedijs. 3 Arbitria ex compromisiis praecipue regulantur. - Delegati iurisdictio ex rescripto fundatur,oe non extenditur. 1 Delegati iurisdictio propter delegantis autoritatem amplior ess
s Arbiter non habet iurisdictionemsed notionem. Delegatus ordinatur nomine iudicisseem in arbitro.
coram delegato ex constrictu partiu electo, locus
est recouentioni, cotra Doct. CAP. XXXVII. BA R T. in authent. A consequenter. C .de senten.ad sn. putat quod si iudex delegatus de consensu utriusq; partis eligatur, eo loci non competere reconuentionem, argumen
272쪽
argumento sumpto ab arbitro per c. cum dilectus. extra de arbit.& l .non distinguemus. I .item si qui s. ubi gl. in uerb.d sendit. U.de arbit.Et imputandu esse parti rear, qui cu in delegatum consentiret, sibi super casu reconuentionis non prouiderit. Alioqui si iudex delegatus deputetur sine consensu rei, iam habere locum reconvcntionem, scilicet quod reus inuitus in iudicium trahatur,adeo quod super reconuentione sibi prouidere non poterit, ut merito iuris auxilio adiuuetur,&c. Haec opinio, quantum ego uideo, non habet cotradidi rem,& tamen non est uera, tum quia Bartol. eam ex ingenio commentus est sine ullo iure, sicuti plura alia:tum etiam quia oppugnatur per authen.& consequcntcr. cum gl.C.de sent.
quae generaliter loquitur. Nec potest ulla ratione dici, quod ibi reo inuito delegatio sit facta licet glos ibidem hoc putet. Et quod maxime Bartol. 1libuertit,glos.cst in i .est receptum. F. de iurisdict.omnium iudie. ubi cum superior se inferiori iudici submittit is iudex de consensu utriusq; partis assumitur,& tamen secundum gloss. Bart.& omnes , nabet locum reconuentio,& poterat cliam reus sibi prospexisse, quod non fecit. Porro & pro nobis egregie fa .l. cum Papinianus in fin. C. de
sent. imo maxime debet co casu quo uterq; consentit, reconuentio recipi, postquam utraq; pars iudicem approbat:&si approbat,pro se habebit Sc contra se . Nec obstat quod reus a sibi non prospexit, quia no erat opus postquam cst iure prouisus .l .in causae .sf. de minor.l.j. C. de thesaur. Nec obstat
quod apud arbitrum non est recepta reconuelio, quia hoc in arbitriis praecipuum est, quod omnis potestas ex compromisi 'so pendet. dich. cap. cum dilestiis. Et est alia ratio delegati, ε quia licet etiam ex rescriptis sua iurisdictio fundetur, & non
extendatur. cap.cum olim . extra de offic.deleg. ex potestate tamen delegantis,cuius autoritate nititur, iuris dicendi facul- tas apud eum laxior est, ouam apud arbitrum. c.fanc .de ossic.
deleg. Arbitor autem nullius superioris potestate nititur, sed tota sua uis cx compromisso pendet.Denique iudex delegatus licet iurisdietionem alienam habeat, habet tame aliquam a toto in modo ad suam parte affirmative. Verum arbiter nul clam prorsus iurisdictionem habet, sed notionem tantum .l. a
de reconuetio illle materiam habet ubi pedes figat, nempe in iurisdictione:hie uero non habet ubi figat .Delegatus iudicis νP s nomine
273쪽
nomine ordinatur, arbiter non .l. priuatorii. C. de iurisd. nuiud.Et sic breuiter apparet,quam omnino Doct. tam Canonistae quam Legistae, locis prae allegatis sibi non constent.
Argumenti de toto in modo ad suam partem, Cr de parte in modo ad suum totum, in iure obstrudis
DIALECTICVs locus, quo arguimus de parte itumodo ad suum totum affirmative, in iure nostro saepe obseruatur. Rccte enim consequitur, Titium quia ciuiliter possidet,possidere igitur.l. clam. g. fin .sside acquir. posse T. Et si Gaius hoc anno usus sit itinere, ergo us .fa. l. i. s. Iulianus .ifide itin .actuq; priuat. cum similibus. Quae a guendi series locum non habet si alia sit ratio, alia habitudo consequentis, quam antecedentis fuerit. Non enim sequitur, Titiuς consessus est Flacco instante se esse haeredem, quod ergo consessus sit . quae enim instante Flacco facta est confe1so, non est simplex, quae etiam aliis absentibus suffragetur. Vnde ea arguendi series in fallaciam cadit secundum quid &simpliciter,cum in anteccdente sit determinatio diminuciis. Sic non sequitur, creditor possidet ad aliqua, ergo possessor est .l.sciendum. creditor. ibi gloss. F. qui satisd cog . P ria sunt seruanda, si arguas a toto in modo ad suam partem noegati ac non enim sequitur, creditor non est possessor, igitur non possidere ad aliqua.dict. g. creditor. Sed si terminorumst eadem habitudo ca arguendi forma euidenter euincit, qua eleganter utitur I. C. in d .l. j. g. Iul. de itin. achiiq; priu. Qui enim non est usus itincre, is nec hoc anno usus est. Praedictae igitur duae argumentorum species in iure nostro quam maxime sunt utiles, si cum adiecta qualitate modi eadem sit uis &habitudo terminorv. Inutiles uero & fallaces, si terminorum habitudo ex qualitate modi uarici.
memorabilia in Cap. XXXIX. obseruanda.
x A Iim in suasorma consideratus a Adius in materia consederatis., Contra ius sunt facii. Adbu in uerba iuris resolutus.s Seruitus iuru facti est.
Legales doctrina referuntur ad ea psa communiter accidunt.
274쪽
Actus lagalas quando uel iuris uel facti esse dicati,
V A LIT E R actus legales uel iuris uel facti esse co
gnoscantur,breui mantiductione nuper os edimus. Nam si actum in forma sua cosidcres, id cst, conce-rptum in mento abstrahas, qui tibi actum ad rationem iuris r praesentet,tunc is actus iuris dicetur. Sin ucro actu consideres a in materia id est,mente ad ea reseras, quae ad ipsum negoctu,
ad negocii executione pertinent, iam facti dicetur. Sume gratia exempli em p tione in ista si consideratur ipsa obligatio ex consensu,tam iuris est. sin uero factu totius negocii iam facti erit. Nec est inopinabilis ista considerationis diuersitas: nam, ut est apud Cicer.in Offic. frigus in niue hactenus considerare possiim,ut inter ea albedinem cius non considerem .Potest de alia dari manuductio qua cognoscamus, actus legitimi an plus iuris an plus facti habeant ,nocq; resolutione actuum in uerba.Emptio enim dicitur, quia emptum est: at hoc facti est: plus igitur ex facto, quam ex iure consistitemptio. &ita de aliis contractibus. Hoc est quod dicimus,contractus esse fa- 3cti. l. co sensu. infin .sLdecur. fur. Eregione complures actus
in uerba iuris resoluuntur,ut obligatio ab obligando, scrut- . tus a seruiendo actio ab agendo, quq sunt uerba iuris.l nihil aliud.ff. de act. huiusmodi enim actus, iuris nomen potissime induerunt .Hoc tame aduerte, no osse aliquem iuris actu,
cui non insit factum quia ius ex facto oritur. per uulg. Nec Ediuerso aliquem esse actum facti de legalibus loquimur cui non ex cocomitantia insit ius. Quando uero factum in actu iuris insit, uel ius in actu facti, facile cognoscitur ex resolutione actuum, de qua proxime supra scripsi. Quapropter ut exemplo rcin ostendamus, seruitus quia in seruiendi nexum resoluitur,principaliter iuris est habet autem factum in consequentiam. I ter quia in eundi facultatem resoluitur,princi- . paliter facti est, habet autem ex concomitantia ius. Sic de haustu aquae,de actu,&de caeteris. Per praedicta complures quaestiones facili me torminantur, quae apud Doct. longis disceptantur ambagibus, an scilicci possessio, an seruitus, an transactio, &c. iuris sint uel facti. Ceterum hic credo nemo
dubitabit, si actus legales, qui facti sunt, per infinitiua uerba enunciantur, iam nudum significare factum pollunt sine ullo
275쪽
ullo iuris mysterio, ut ire, agere, emere, uendere, quae Sc in seruum cadunt. Instit .de stipui .sem. in fin. Quod si praedicta aliquando uariare comperias, memineris nos legalia tra-7 ctare, quae ad communiter accidentia referuntur,ut omnibus notum cst, per t. nam ad ea. F. de li. cum uulg.
memorabilia in cap. X L. aduertenda. a Obligatio generas, O obligatio altematiua ,saepiuscule pari o
x Obligatio generis oe obligatio altematiua diuerso iure ueniunt. 3 Obligatiogeneris attemativa quare disserant,ratio divosit tu Do lorum,.sr eius rationis per Zasium confutatio.
Genus es quiddam intellectuale, in obligatione esuiuperi
x Obligationis generis O altereativa ratio diuersitatisterZasium singularis noua. 6 Electios ecierum qua dicatur efficax.ν Obligatiogeneius qualiter difficilius tolli dicatur quam obligatis
Obligatio generis, π obligatio alternatiua, quaaliter quandos di irrant,er quaesit distberentiae
ratio,contra Doctores. CAP. X L. 3 τ' L V S semel in iure nostro parificantur obligatio genrise ris,&alternatiua: ut in i .cum his. g. fin. E. de cond. in- deb. l.ij. s. j.in fin .sside uerb. oblig.cum similibus. Sed de diuerso iure in utraq; stipulatione utimur. Nam pactu de' non petendo super una parte alternatiue factum, totam obligationem infirmat. In obligatione autem generis si creditor paciscatur se non petiturum Stichum, in Sticho quidem o stat exceptio, sed alios seruos petere non prohibetur. l. si nus. g. sed si stipulatus .cum A. seq.st. de pact. Item si promittas mihi decem aut Stichum, Stichus autem meus sit, statim non ualet obligatio in Sticho, etiamsi Stichus postea cessiet meus esse. At in obligatione generis, si hominem tibi promisero,& tu seruum habeas, qui postea desinat tuus esse. eunderecte soluo, si eo temporc meus sit: quamvis a principio stipulationis meus non fuerit. I. qui decem. g.j. ff. de sol. Doct res rationem differentiae inter utrasq; obligationes in eo relucere putant, quod in obligatione alternatiua utrunq; sit in obligatione,salua tamen eligendi facultate. l. si duo. in fi .F.
276쪽
de uerb. oblig. In oblisatione uero generis, species non esse in obligatione, sed in solutione. hoc est quod tenuit si .in d. l.cum his. A. fi.gi.&Doct. ind.l. si unus. g. si generaliter.T. de pact .&alibi, ut per eos. Verum huic responsioni obstati. Meuius. s. duorum .ffide legr ij. ubi claro deciditur, omnes species sub genere positas, eue in obligatione. Nec proficie
si dicatur, speciale esse in ultima uoluntate: quia text. est ibi rotundus, qui dicit,eandem esse causam stipulationis. Porro si hominis legatum onationis compendio ungulos homines continet,d. A. duorum. vers. non idem. quomodo potest genus esse in obligatione, & non spccies, quae in genere continetur Deniq; genus quoad sese, est quiddam intellectuale,& in obligatione sine speciebus uenire non potest, ut dicit 'Bal. in l. incendium. C. si cert. petat. Et tandem nullo iure
relatum est, quod 'ecies sub genere sint in solutione, non
in obligatione, imo talia 1entire est intolerabilis tortura textuum, & oriretur res admodum absurda, quis d una & eadem res in sui consistentia uario iure censeretur. S ustollenda igitur est ea opinio, tanquam a iure dc ratione remota. Alia igi ςtur &noua ratio differentiae inter utraq; poni potest. Nam in obligatione alternatiua, uere,cuideter, specifice, certe, &tanquam per se, species praecise S absolute est in obligatione ele ionis,tamen facultate salua, id quod Doctores erudite docuerunt. Vnde si pactum fiat de non petendo altera ex rebus obligatis merito hoc toti obligationi obstat, quia in care in qua pactum conuentum fuit, naturalis obligatio est sublata,& ciuilis elisa quo casu disiunctivae promissioni satisfictum cst, quae iam futuri effemini in altera sui parte praestitit, recte ac si ca pars super qua pepigerunt, esset soluta,uel petita in iudicio dum peti potuit, sequuta tamen sententia, ut d. s. sed si stipui. Ad veritatem enim disiunctivae sufficit alteram parte esse ueram . periura uulg. Caeterum in obligatione generis res aliter se habct: nam genus ipsum in ratione generis consideratum, obligari non potuit, ut supra diximus. Et solent in materia uniuersaltu sectatores D.Tnomae docere, quod promissior equi in genere, ad nihil teneatur: quod potest esse uerum, si genus ipsum, ut genus in intellectu repraesentatum, consideres. Porro nec species sub genetre contentae, per se in obligatione sunt, quia de eis laquam speciebus nihil est conuentum: quo nomine Doct.saluari poterant,si ita sensissent.
277쪽
Ergo nec absolute genus per se, nec species contentae per sese absolute sunt in obligatione: sed si genus respective ad sp cies suas, & uicissim species sub habitudine generis, &facta
relatione ad gcnus co sideres, ita quod manus manum lauet, ut est in prouerbio, tunc uerum cri quod in obligatione generis omnes species sunt in obligatione non praecita, sed re latoria ad genus: quo casu ea obligatio non ex sese consistet, sed ex genere pendebit, & ad genas referetur: eoq; nomine non absurde, tecta & inumbrata nominari possit, ut quae sub nomine generis lateat. Sicq; recte dicas obligationem rerum in alternatiua esse in sese patentem: obligationem uero specierum generis esse sub genere latentem: quo casu in ea obligatione etiamsi aliquae species percant, aliae substituantur, semper tamen durat eadem generis obligatio, quod in sic natiua non inuenias. d. l. qui decem. Stichum. Sic si homo
sit in genere obligatus,& fiat pactum de no petendo Sticho, hoc pactum hactenus obstat, quod is peti non plus posset,
postquam pacto consensum est. Obligationcm tamen gene ris nec naturalem nec ciuilem uel sustulit uel elisit, quae tameno tollitur, nisi efficaci electione unius ex speciebus: at non potest esse efficax electio, nisi sequuta sit uel traditio uel ac ε cepti latio. l cum incertus. F. deleg. i. l.&per iusiur. g. si is 7 qui. T de acceptil. Ergo difficilius tollitur generis obligatio quam alternatiua in illa enim latet, ut dixi, specierum obligatio ex ipsa generis obligatione pendens: in hac uero species
praecise,& quoad sese patenter sunt obligatae.In illa requiritur ciuilis uel naturalis speciei solutio, in hac sufficit imagi
naria liberatio, quocunq; modo altera ex alternatiuis liberadi figuram accipiat, ut sua disiundi tuae ratio constet. Nam si euti ad eius obligationis consistentiam sussicit alteram parte impleri: ita argumento ab oppositis,ad eius subuersione fuse scit alteram partem infirmari. Tandem ex praedicta distinctione obligationis patentis & absolutae in alternatiua, & Ediuerso latentis S respectivae in obligatione generis, ratio etiam in alia differentia, quam supra attigimus, colligitur in obligatione enim alternatiua, cum tibi promittitur Stichus aut Pamphilus, si Stichus sit tuus, statim cadit in eo obligatio,catenus, ut si desineret tuus esse, tamen solui tibi non posset, quod ab initio in eam speciem nulliter directa fuit. Non
ita in obligatione generis: quia si tibi homo promittitur, MO Stichus
278쪽
stichus aliquis qui iam tuus est, desinat tuus esse, d sub d miniti promissoris redigatur,is recte tibi soluetur , propte ea quod obligatio specierum ab initio sub genere latuit, &ad genus refertur, & icmper idem genus manet, etiam si aliar&aliae species substituantur.Vnde quaecunq; species sub genere 1 oluatur etiam si sit aduentitia, recth dicetur obligationi generis fatisfacta. quae est fundametatis ratio d. s . Stichii. Ex praedictis satis patae potest, ubi, & in quot locis D
ctores aliter sentientes errauerunt, quorum plerosque errores confutare nihil attinebat, nec cnim eorum senta ubiq; lcgi,nec operae precium p tabam ut uel leserem uel confutarem, quando profunda illa & uera in- auestigatio, quam Domino dante supra consequuti
v DAL RICHI Z Α s II S 1 mgularium reston forum libri seucundisiuis.
279쪽
Memorabilia in sequenti intellectu aduertenda.
x Socius ρeio an siis nunesare. ι Disiuncta pro coniunda quando accipiatur. a P atoris dignitas iussicium. 4 Nuntiatio quandos gelim, quandos etia ecies epotems Argumentum a ea . particulari ad uniuersalem est uitiosum. 6 Par inparem non habet imperium. γ Nuntiatio uerbalu nihil habet imperii. s Nuntiatio qualiter fat. s Sociorum partes intellectu colliguntur in Umao Socius in re communi, in quacunq; mim particula suam habeto Nuntiatio ratoris non requirit seriorum distinctampartem. H IntelU.Sabinus scomm.aiuid. x3 Praetor non assumit persenam nuncuantu. M Sociorum interespe duplex.
Intellectus non uulgatus ad I iij.I.l II. de . operis noui nunciatione.
m 8 's ε πῖ V p E ita VI Tvst in die l. iii. cum decidisset,socio si in re comuni aedificet,a cosorte suo niiciari noua Opus non posse, quod prohiberi uel iudicio communi diuidudo, uel per prςtore posset: Bar. &Doct .sub pr toris uerbo,officili iudicis mercensertu intelligui, quod cu comuni diui . -dudo iudicio intelato uel intentari Soc5currat: sic enim socio coquerenti, ita comodo prouid ri ac si ei nunciati licuimeli&c. Pro qua opinione committer Doct
280쪽
Dost.&yr cipue moderni, multa torquent.Ego eam opinionem,etiamsi ut sero ab omnibus recepta, non puto uera osse, quippe quod texi .in duobus eam locis cuidenter subuertat.
Nam in principio duo socio remedia sub disiunctiva datur, ut uel comuni diuidsido iudicio, uel per praetore prohibeat: quae disiunmua quia in ea sufficit altera partem esse ueram, per iura uulgJcocursum officii iudicis cum dicta actione norecipit. Nec obstat quod ex recentioribus, quida disiunctam pro coiuncta,hic intelligi putariit id quod fieri soleat, sicubi 'per legem aliquid sub alternatiua statuatur,allegando Bar.int .siis qui. g.utrii. ff. de reb. dub.&c. quia hoc nihil est. Nam
licet alternatiua in his quae lege statuuntur, uim coniunctae quo ad ipsum ius habeat, ne reddatur ambiguit, attamen quo ad facti executione, ilia alternatiuae natura relinquitur. quae fuit Bar.sentetia in d. s. utra. quam praedicti Doch. pro eoruerrore male recitarunt. Vnde in tex. praesenti si ad facti executionem respicias, alternatiua in suo uigore remanet, nempe quod aut iudicio communi diuidundo,aut per praetorem,s
ternatim non concurrenter socio conquerenti consulatur.
Quae alternatiua alio etia loco tex. nostri, nempe in fine g. apertissime euinciturnibi in casu parum absimili, deciditur socium aedificante prohiberi posse, uel per praetore, uel per asebitrum comuni diuidundo: alium enim praetorem esse alium arbitrum, id est iudicem comuni diuidiido, manifestius est, quam quod edocere oporicat. Praetor enim, qui inter sum mos magistratus crat,& qui centum uirali iudicio, teste Cicerone, Plinio, Asconio, praesederat, diuisoriis huiusmodi lit bus se non impediit sed uci ex contumuiris, uel alias litigan tibus iudico dedit,id quod facile liquet exl. cum praetor.l. siongius. in princi . U.de iud.l. fundus. post prin.T. D.ercis . quiudex arbiter nominari solitus est, quod saepe ex partiti placio iudicaret.l. iudicem. T. com .diuid. Necessariis itaq; in tex. ostro alius prςtor, alius porro iudex uel arbiter intelligitur. t profecto mirumihi uidetur, quae inteperiar Bar. & Doct.b uorterint, qui impertinente eorum intellecta, cotra ape ssima I ureconsulti uerba inuexerint, non ueriti clarum tex.γTrapero, ut assertis eoru opinionibus subseruirent. Verusgo intellos .est quod socio ae dificati, alter socius nunciare inii opus simplici uerbo no possit, at uel iudicio com . diui. I Pox Prae tore prohiberi possit,ut intelligas socio conque-q renti