장음표시 사용
151쪽
Iegerent, religiosi dicti sunt, ex relegendo, ut elegantes ex eligendo. itemque ex R diligendo diligentes, ex intelligendo intelligentes; his enim in verbis omnibus inest vis legendi eadem, quae in religioso. Ita iactum est in superstitioso et Peligioso alterum vitii nomen, alterum laudis. Ac mihi videor satis,
et esse deos, et quales essent, ostendisse. XXIX. Proximum est, ut doceam, eorum , Providentia mundum administrari. Magnus Sane IOC , et a vestris, Cotta, vexatus: ac nimirum vobiscum omne certamen est. Nam vobis, Vellei, minus notum est, quemadmodum quidque dicatur. Vestra enim solum legitis, vestra amatis; ceteros Causa incognita condemnatis. Velut a te ipso hesterno die dictum est, anum satidicam πρόνοικυ a Stoicis induci. Quod eo errore dixisti, quia existimas providentiam ab his sititi quasi quandam deam singularem, quae mundiam omnem gubernet et regat: sed id praecise dicitur. Vt, si quis dicat, Atheniensium rem publicam consilio
regi, desit illud, Areopagi; sic, quum dicimus, Pr
videntia mundum administrari, deesse arbitrator,
) Sie Heindois e eod. Red. vulgo stini d eii religiosi. 23 Vulgo tamquam a diligendo. Tolum Ioeum e ducibus Laetantii eoad Cantabe. qui his .erhia utitur Inal. IV, 28 Walherus ita eo iiiiiiii r ii itine Picti religiosi ex relegendo, tamquam ex eligenas eleganis res, ea diligendo Stigentes, ete. Opii. ti a vero est He indorsi ratἱo qui eod. Glog. reposuit item e ei diti. geri .
verba quae tineis inelusi, delenda pistavit. Et haec quidem in religio absunt ah Edd. Marsi Aseeris. alii que vel . it. Eod. Bed. lia Heindors e eodd. GI . e Bed. Vulgo deorum. 5) id est in libro prim e. 8. At que hie sermo non erat hesterno die habitus. Beete igilist Vrsinus hie vel memoria lapsum Ciceronem, vel librariorum vitium esse coniecit. Sed ipsi potius Cieeroni quam lihrariis. tribuendum. Cieero enim . quod monuit Ileindorsius . in animo ha Luit , tres illos sermones tribus sibi is eomprehensos tribus d ineeps dietitia ha
152쪽
doorum. Plene autem ot perfecte sie dici existimato, providentia deorum mundum administrari. Ita salem istum, quo caret vestra natio, in irridendis nobis nolite consumere; et mehercule, si me audiatis, ne experiamini quidem. Non decet; non datum est; rion potestis. Nec Vero hoc in te unum convenit, moribus domesticis ac nostrorum hominum urbani-
lius abesset, eui assentior. - Ηahent veteres edii. - ... limato. D elissimi viri, communi consensu, --... lima tim, quod flagitabat latinitas, codicum nonnullorum aueloritate steti, reposuerunt. Primus aratem Lesealoperius ipsam sententiam graui vitio laborare perspexit: idemque non male reposuit, nee Me in te
rate liminum. Cerie sieri non potest,tit hoe quod vuli No,ier in Velleium
omnino eonveniat, quum fuerit B manorum . niline lima M. An tiris
Biantis esse potest, qui salibus Oret 'Si nescis . adi Quintilianum . Insi. Oeat. lib. IV. eap. 3. Quin et ab horum interloeniorum cultu et elegan. tia tales abiicirrent contumeliae. Quum tamen eodiees vulgatam lectionem servent, minima mulatione legerim ,
Iia Tullius velleium ab ea stupidi tale quam reliquis impegit Epicureis,
immunem praestabit Da v. - Non re- eo pii Heindors. Ernosti eorreelionem, quamquam eam a latinitate ipsa na-gitari existimet, quia ex ceterorum Epicureorum grege ita eximi de hue eit e hoe Mero in te imum non eonMenit. Neque lamen probat, et iure quidem,
Dacisti tinti , quia id pro etiam poni non potes . Probabilior ei videi ne
Wallieri eriniectura omnino reponentis ; mavult tamen voce illa eleelaser ibi, nee Mero hoc in te comem . . . . timviram. I itidervaterus vel ei ieiei darii eredit eam vocem , vel scribe indum , neque Miso hoc in te e Mente, tintini moriatis . . timatum; quem veroborum ordinem probat eius Cenme
o mi ribtis limato Vulgalam defendere laborat Uesphens. Leett. Tuli. 2, 7, frustra, ut videtur. Μη. - Vul gatam quoqua defendit Wyit. s; ita simplieiter sumatur , ait, repugnabit propositio Balbi, qui conliniaci dieit Velleium esse urbanitate limatum. Haee repugnantia ut tollatur, pari; enla nec, ut alibi sappe. detisti Meis;
pro et nou. et construelio sie ordinanda 1 et Nero hoc in re uniam nou
DDenit; i. e. hoe ilium in te uno Epicureorum nian habet loeum. - Et ipse enci auoram mihi Suetonii lcietini, octav. 25. p. 3 39 Wols. Nihil otium minus in perfecto Atide quam fati/m
trabiame. Quo in loeo Sehesserus iis Niseellan. Observ. novis, vol. IX, p. 338, annotat ille quidem vae. Ie-etionem Denire, sed tamen eontinuo Cieeroniani loei similitudine utitur. Contra Ernesto uterque loeus displicet. Mollius autem nihil novandum iudieavit. Neque magis in t eo Ci-eeronis dioxandum arbitror. Ca.
153쪽
I , DDE NATVBA DEORUM late limatum ; sed quum in reliquos vestroS, tum in eum maxime, qui ista peperit, hominem sine arte, sine literis, insultantem in omnes, sine acumine ullo, sine auctoritate, sine lepore. XXX. Dico igitur providentia deorum mundum et omnes mundi partes et initio constitutas esse, et omni tempore adminis ivari: eamque disputationem tres in
quae duci tuo ab ea ratione, quae docet esse deos: quo
Concesso, Consi tendum est, eorum consilio mundum administrari. Secunda est autem, quae docet, omnes res subiectas esse naturae sentienti, ab eaque omnia
pulcherrime geri: quo constituto, sequitur ab ani-
est locus, qui ducitur ex admiratione rerum Caelestium atque terrestrium.
Pi imum igitur aut negandum est esse deos, quod et Democritus simulacra et Epicurus imagines inducens, quodam pacto negat; aut, qui deos esse Concedant, iis fatendum est, eos aliquid agere, idque praeclarum: nihil est autem praeclarius inundi ad ininistratione ; deorum igitur consilio administratur mundus. . Quod si aliter est, aliquid prosecto necesse est esse melius et maiore vi praeditum, quam
Sie Iloindos e erid. Bed. Vulisgo nostri Iere dioidiane. a) Vulgo pars prima est. Alterum
dedit Neindors auctoritate multorum NM. it edd. Mars. ei Ase. 3 Id est, a eausis esteientibus, animo praeditis; hane autem divisionem theologiae Sisieorum tradii Sextus Empiricus, adv. Phys. IX, seet. 4 5- 94. ub; rationea Stoicorum eteontrarias exponit. mo. 4 Ernestius omnia tineis inelissilet deinde reserIpsit aδ animariti sprine iis eas esse generalias, Pro Vulg. eam esse generatam, Davis. ei Bither malebani ea esse generatri. Et aieeod. Glog. Metio a nobis recepta
ueIndorso debetur, qui in eod. Red.
5) Mundus a Grutero aliisque ex pulsum resiliuit e cod. Glog. Dein dorsus.
154쪽
deos, quale id cumque ost, sive inanima natura, sive necessitas vi magna incitata , haec pulcherrima opera essiciens quae videmus. Non est igitur natura deorum praepotens, neque excellens, siquidem ea subiecta est ei vel necessitati, Vel naturae , qua Cae-
stantius deo. Ab eo igitur necesse est mundum regi. Nulli est igitur naturae obediens aut subiectus deus. Omnem ergQ regit ipse naturam. Etenim si concedimus, intelligentes esse deos, Concedemus 3 etiam providentes, et rerum quidem maximarum. Ergo utrum ignorant, quae res maximae sint, quoque hae modo tractandae et tuendae; an vim non habent, qua tantas res sustineant et gerant' At et ignoratio rerum aliena naturae deorum est; et sustinendi muneris propter
imbecillitatem dissicultas, minime cadit in maiestatem deorum. Ex quo essicitur id, quod volumus, deorum Providentia mundum administrari. XXXI. Atqui necesse est, quum sint dii, si modo
animantes, sed etiam rationis compotes, inter seque quasi civili conciliatione et societate coniunctos, unum mundum, ut Communem rem publicam atque urbem aliquam, regentes. Sequitur, ut eadem sit in his, quae humano in genere, ratio, eadem veritas , utrobique
43 Davisio placebat inritis, quod
si in eod. Eliens. etsi alterum inritas noti cimnino reiiciebat. - Eadem υ ruris. Id est, eadem eognitio veritatis. Quum s t tam uaria honis seripio. ribus aereptio υeritatis, non video quo alio sensu diei erimmode possit, ean- Rem esse veritatem in diis, quae est in hominibus. - Ηeind. ex eodieis Eliens. l.elione et Themistii loco, quem laudat Dauisitis, e nitet posse ait eadem Miretis et inritas inro/i e sis. Quod aequitur eorum, Buherius animadveristens non ad deos pertinere, sed ad illa mentem... eo ordium: ambigui.
155쪽
sit, eade inque lex: quae est recti praeceptio pravique depulsio. Ex quo intelligitur, prudentiam quo
que , et mentem a diis ad homines pervenisse: ob eamque Causam maiorum institutis mens, sides, virtus , Concordia, consecratae et publice dedicatae sunt. Quae qui convenit Penes deos esse negare ,
quum eorum augustu et sancta simulacra veneremur 2 Quod si inest in hominum genere mens, sides virtus, concordia, unde haec in terras L nisi a SNperis , denuere potuerunt 2 Quumque sint in nobis consilium, ratio , prudentia, necesse est, deos haec ipsa habere maiora, nec habere solum, sed etiam his uti in maximis et optimis rebus. Nihil est autem nec
maius, nec melius mundo. ΝeCeSse est ergo, deo viam consilio et providentia eum a administrari. Postremo quum satis docuerimus, hos esse deos, quorum insignem vim et illustrem faciem videremus, solem dico et lunam et vagas stellas et inervantes et caelum et mundum ipsum et earum rerum vim, quae inessent in omni mundo Cum magno usu et commoditate generis humani; essicitur, Omnia rogi divina mente at
dationΦm ab attento leetore non de . siderati reele ait Heind. Mn. - Equidem , qui istud tir 8i e languere sensissem, quum e codicum vestigiis, tum ex proxime sequentibus Tullii verbis: mens, fides, inritis, eon ruta, ete. ita eoniiciebam: Sequitur, ut eadem sit in his, quae In humano genere, ratio, eadem Meritas , fides Mir-rtisque sit. Cn. - Sehu tr. eademque sit lex: expunxi eo sit quod abe,t itialiis. T.
neordiae. Buherii malebat quas otii - qutim ea - - a) Conser de Legg. I, 8 r ... iani nitim tam n esse ingenerintim a deo. etc. Ca. - Idem argumentum paucioriribus et acerrimis verbis expressit praealii ingenii vir, noster Momes. Oieti. Eapris dea Lois, e. ι, hoc setisti: Qui dix/eunt a cau a non intelligente intelligentes ereaturas procreatas esse. dixeruiat rem magnopere absurdam.
156쪽
LIBER SECUNDvS, Ch P. 32 i 53que prudentia. Ac de prima quidem parte satis
XXXII. Sequitur, ut doceam, omnia subiecta esse naturae, eaque ab ea pulcherrime geri. Sed quid sit ipsa natura, explicandum est ante breviter, quo
facilius id, quod dosore volumus, intelligi possit.
Namque alii naturam esse censent 4 vim quandam sine ratione, Cientem motus in corporibus necessa rios ; alii autem , vim participem rationis atque ordinis , tamquam via progredientem declarantemque , quid cuiusque rei causa efficiat, quid sequatur, cuius sollertiam nulla ars, nulla manus, , nemo opifeX Con'
ut id, quamquam sit perexiguum, tamen si inciderit in concipientem Comprehendentemque naturam, nactumque Sit materiam, qua ali augerique possit, ita estingat si et efficiat in suo quidque genere , parti in ut tantummodo per stirpes alantur Suas, parti in ut moveri etiam et sentire et appetere possint, et ex Sese sui similia gignere. Sunt autem, qui omnia naturae nomine appellent, ut Epicurus, qui ita dividit
omnium, quae sint, naturam esse Corpora et in anct,
quaeque his accidant. 7 Sed nos quum dicimus na-
3 Iloe ordine eod. Glog. et Red. quem Hei dorsius praetulit vulgato
eod. Glog. quod mihi tamen temere e versu super;ore repetiitim videtur, lihratio. 5 Luellius spectat Iόγου mraρμα- et kou Atti eorum, i. e. rationem seis minalem, per quam natura, quum in minimo semine primo Oinnia stilura semina msuit, reliqua deinde pro . dueit per hane vim seminibu eompositam i quod hodierni vulgo voeant sestema eoiatilionia. Wxo.
fugat. 73 Epieurus naturam omnium re rem quae sunt, Id est, uti versi, τρυκαυτος, dixit eonflare iribus his re.
157쪽
tura Constare mundum, non ita dicimus, ut glebam, aut si agmentum lapidis, aut aliquid eiusmodi, sola cohaerendi natura ; sed ut arborem, ut animal, in quibus nulla temeritas, sed ordo apparet, et artis quaedam similitudo.
hiis . corporibus, vacuo et horiam duorum aecideralibus. Wτο.
i) vulgo ad dilue administrari equod iure suspeetum fuit Neindorsi . Nani aptum non usi exemplis, quaea ait in proscruntur.
2) Iia legendum esse vidit Wal- hei us . Vulgri nulla quod de senili sequit . nisi, quod ue in dorsio in meniatem venit, addatur nisi . - MIIa -- haerendi ri itti . Natura haerendi. est vis e niungens partes via et oris dine dispositas, ut in arbore, tit in corpore animalis , in qui s ntitia temeritas, sed a tis nedum similitudo
amaret. In gleba, in fragmento lapi.dis. ei aliis eiusmodi, nulla talis apparet similitudo artis r ideirco dieuntur nullam habere en haerendi naturam. Asos. - Quid sibi velit hue, nutiis haerendi nat, ara . ni eor ingenue me moti videre. Quid enim ρ nonne lapidi, aut glebae aut ligni partes, quae constituunt totum lapidem, lotam glebam . totum lignum, inter se cohaereni ati hoe dieii, fragmenta lapidis iam non e haerere eum toto lapide 3 neque fragmenta glebae cum iota gleba 3 et ita ordine carere ei arte 3 Quorsum haee 3 videtur et, imeon, iii uere velle discrimen inter res inani malas, ut in his sit aliquis ordo, et artis quaedam simili iudo, id e, t. rationi, i in illis nullus ordo, nulla ratio. Quare videtur pro e Moerendi Iegendum uel erescindi . vel eoaleis se di, vel aliquid aliud tale. Contratii hil iidetur mutandum nam per . spieue diserimen eo aliivit inter to.
lam teriam, et particulam terrae: quod terra tota ordinem quemdam et ariem prae se serat, non item terrae fragmenta. LAug. - Non incommodacidetur Cl. Walheri eoniectura, cui plaeel solia eosaerendi titisti . Nos malumus tina vel ntidia eo erenai natara. Ovidius, Trixt. II, vs. 40 1 Tem. pore deseia , tragiens si Perse arignes, Mixque metis eretiae nominantida tiber. Doeebant philosophi, materiam ipsam tesura rere non potuisse, si titilia Di eontineret . Quae verba,iatii Cieeronis Aea l. lib. I. cap. 6.
Vide porro Gaiaherum ad Antonitii VI, 34, ei Fabricium in Se,ii Empi-riei lib. VII adv. Malhem. S. 02, et lib. IX, s. 8 . Da v. - Erra. ad h. lEgo in euigo, non tali natura, vi om alia parti s ome stitieris et nexis, e nMolationem Glentia. Qu ad tamen non exprimi cohaerenui voce mouet IIein dorsius, probabiliterque Walvo. m gontieere sola pro nialia , quam eoniecturam vel recipiendam Censes, vel scribendum tititiis pessi coh. natura; ei hoe quidem magis placet, quam quae Da is ius excogitavit. Nar Llara.dus, Epist. Crii. p. 25, non optimis raticinibus hae e verba a mala manu in ecla existimat. Na. - Ila eo
haerendi natara. CL Bibl. Crit. lib. IV, eo p. 3, p. 2 , ubi Wylleti Laehitia tamen de h. l. 'non vult decernere. Walherus , quocum Deil Ne indor Davi,ianis exemplis adiecit loetam OH genis πrce pag. 39 Uxon. α-
158쪽
XXXIII. Quod si ea, quae a terra stirpibus conti
nentur, arte naturae vivunt et vigent; profecto ipsa terra eadem vi Continetur naturae, quippe quae gravidata seminibus omnia pariati et fundat ex sese, stirpes amplexa alat et augeat, ipsaque alatur vicissima superis externisque naturis; eiusdemque expirationibus aer alitur, aether, et omnia supera. Ita, si terra natura tenetur et viget, eadem ratio in reliquo mundo est: stirpes enim terrae inhaerent; animantes autem adspicatione R veris sustinentur; ipseque aer nobiscum videt, nobiscum audit, nobiscum sonat: nihil enim eorum sine eo fieri potest. Quin etiam movetur nobiscum: quacumque enim imus, quacumque m OVemur, videtur quasi locum dare, et cedere. Quaeque in medium locum mundi, qui est insimus, et quae a medio in superum, quaeque conversione rotunda Circum medium seruntur, ea continentem mundi osti-
haerendi autem vocabulum varie usurpant Veteres, doeente Ernesio in Cl. Cicer. in voe. et pareo in Le3. erit. quem etiam n vissimus editor de
Legg. lib. I. e. 8, 24, adhibuit. Addo
Facciolati lot. Lalin. Lex in voc. Na. rura autem proprie est id , quo plantae similiaque continentur, cf. Tu e. lib. I, cap. 34, ut Graecorum φυσις. Vide Gaiaherum ad Antonin. pag. 226. Ego, posteaquam h. l. 'i-- reos langi vidissem , in quos itidem supra lib. I, cap. 24, de atomis usurispatur illud niata cogenIe tiam . Ptiterum e muta moderante nitito, nulla ratione di igitur quum haec legissem, utriusque icei similitudine eommotus. etiam h. l. reponendum suspirabar : muri eragente natura, scit. arist sice et rationis participe. Sed tamen adxertit me nee minus loeus eap. 34rni init. ... an eo statu, quo cohu rere ntillo modo pestierint. Itaque manum abstineo. Ca. - Ilaeohaerendinvitisa. I. e. expers meebanismi et compositionis. Uxor.
3 Cod. Red. ipseque aer Micum paeυioia, Mi inque audit, nolis consonat. εVndo Ile indoesius, eui vulgata leelio absurda videtur, eoniieit legendum esse ipse e Ger nobis, tiliatmqtio Di demsas, Leri, iaticumqtia a imo, nMissoniar quod sane ingeniosum est nee tamen neeessarium. Nam in vulgataleelione paullo audacius dieitur aer nobis m -iri, notis m audit, pro inservit sensibus nostris videndi atque audiendi.
159쪽
Ciunt unamque naturam. Et quuin quatuor sint g nera Corporum, vicissitudine eorum mundi continuata natura est. Nam ex terra aqua; ex aqua oritur aer; ex aere aether: deinde retrorsum vicissim ex aethere uer; EX aere aqua; ex aqua terra infima. Sic naturis his, ex quibus omnia constant, Sursum, deo ΓSum
ultro citroque 4 commeantibus, mundi partium Con- unctio continetur. Quae aut sempiterna sit necesse est, Α hoc eodem ornatu, quem videmus; aut Certe Perdiuturna, permanens ad longinquum et immensum paene tempus. Φ Quorum Utrum Vis ut sit, sequitur , natura mundum administrari. Quae enim classium navigatio, aut quae instructio exercitus, aut rursus ut ea, quae natiara essicit, conseramus quae procreatio vitis aut arboris, quae porro unimantis figura consorinatioque membrorum, tantam
naturae sollertiam significat, quantam ipse mundus ΤAut igitur nihil est, quod sentiente natura regatur,
) Iloe autem de rerum mulatione dogma tenuit, inter alios, ueraelitus , id ab Orpheci mutualus. si Clementi fides Sirem. lib. VI, p. 26s. Nane iti rem multa Votorum loeaeongessit vir doelissimus Thom. Gaia alietus ad Ahionini lib. IV. S. 46. D v. - Cons infra lib. III, eap. asin. tibi gemina leguntur. Addo Luerelium lib. I. u. 792, qui de his rerum vieissitudinthus ita eantii Frim
Crinitatio hoc mors est iliivi, quod Die time. vhi adhibe Lambinum. Ca. 2) Davis. ex aliquot eodd. et ileind.
4 Ilaee sententIa Platonis et Aristotelis r Platonis quidem mundum a
deo creatum, sed in omnem aeter . mitatem conservatum iri; Aristo .li autem mundum semper suisse et scire.
De re illa utriusque philosophi litire,
qui statuebant mundum alternis vicibus modo igne, modo aqua eon. sumplum iri, seisieet elementis vel in ignem , vel in aquam eonversis a Meautem tempus, per quod tempus duret . dirabatur annus magnus Strat-c rum. Diogenes Babylonius eum censuit CCCLxv annis Heracliteis. quo. rum unusquisque eonsIsti 8 Dou am
160쪽
aut mundum regi confitendum est. Etenim qui reli- .
quas naturas Omnes , earumque Semina Contineat,
qui potest ipse non natura administrari 2 Vt, si qui
dentes, et pubertatem natura dicat exsisteret, ipsum autem hominem, cui ea exsistant, non ConStare nutura ; non intelligat, ea, quae esserant aliquid ex sese, persectiores habere naturas, quam ea, quae ex iis esserantur. 3XXXIV. Omnium autem rerum, quae natura ud ministrantur, seminator et sator et parens, ut ita di-Cam, atque educator et altor est mundus; omniaque Sicut membra et partes suas, nutricatur et continet. Quod si mundi partes natura administrantur, neCESSeest mundum ipsum natura administrari: cuius quidem
administratio nihil habet in se, quod reprehendi possit. Ex iis enim naturis quae erant, quod effici optimum potuit, effectum est. R Doceat ergo aliquis potuisse melius. Sed nemo umquam docebit; et, Si quis corrigere aliquid volet, aut deterius faciet, aut
id, quod fieri non potuerit, 4 desiderabit. Quod si
omnes mundi partes ita Constitutae sunt, ut neque ad usum meliores potuerint esse, neque ad speciem
deerelo. eausam esseientem semper praestantiorem esse quam essecium, seu nullam causam emeientem posse
aliquid essieere quod praestantius sit
quam ipsa e porro nolatur Praes. coniunet. si quis dieri, ia non inteli a pro quo vulgo ponunt si quis diceret...is non inretii geret. Wxo.
a) Εa ea malerἱa quam dens ut arehil eta habuit, et e qua mundum eoni Osuit, nihil melius emet potuit. E. e Chrysippi arsumenium, tu tua locum servavit Plutaretius de
Bep. stoicortim pag. 05 . WTeT. Nonne manifesto palei m teriam non creatam, sed aeterne exsistentem ad inmittere philosophos istos 3 Pr idenisti . aiunt illi, in melitis narrariam O .dinaMir ; si quid mali in mundo, non ex ordinante proridentia, sed ex Oris Aintilia materia os xie. Nihil qtierelae in proindentiam reeinamus. Ita dei horaitatem, non salva eius polentia, incolumem praestant. B.