장음표시 사용
121쪽
apparentibus probabilibus: cum tamen non sint qui ex probauellibus, bet ex apparentibus pro abilibus, apparens. Non enim omne Vparens probabile, etiam probabile est: quandoquidem nihil eorum que dicuntur secundum imaginem peciem probabilia, tale existit omnino. Quomodo
circa contentiosarum ratiocinationum principia se habere ac citit . Celeriter enim ac saepe iis etiam qui parua cernere
possunt,pers icua in ipsis est falsinatura. ' Prior igitur dicta
rum ratiocinationum contentio rum, etiam rati cinatio vocetur reliqua, contentio ratiocinatio, non ratiocinatio. Quoniam ratiocinari videtur, non ratiocinatur. Sunt etiam
praeter dictas omnes ratiocinationes earalogismi, qui sunt ex his quae quibusam scientiis propria: sicut in Geometria huic co natis accidit. Hic enim modus a predictit, ratiocinationibus differre videtur. Quoniam non ex ueris primis ratiocinatur falso describens, neque ex probabilibus. Nam in desinitione non incidit,quia uec umit quae videntur omnibus, nec quae plurimis, nec quaesuleutibus: neque his, aut omnibus,aut plurimis aut clarissimi sed ex propriis entissumptionibus non veris, ratiocinationem facit. Vel enim quia semicirculos desicribit, non quemadmodum describendi, aut lineas ducit, non quomodo sint ducendae, paratu mum facit. Sic igitur ratiocinationum genera, rudi quadam forma comprehens sint. In uniuersium autem dicendo de his quae exposita cin quae deinceps explicanda, nobis definitum sit, in nullo eorum institutum esse accuratam rationem reddere: sed rudi quadam forma percurrere. Quoniam omnino exi timamus secundumpropositam methodum satis esse λ-
gula eorum utcuniue cognscere.
122쪽
t Inoicax se artem inuestigare a nemine antea constitutam: quae est lotet timeommunium accommodatorum ad pro l)abiliter dis Ierendum de quacunque quae .stione. Cuius se primum obseruatorem praedicat ad finem libri de redar utionibus Sopsidarum: non item artis Analxtieae. Haec vero ab illa distinguitur in pretia cepit s. sicut in usu dialectica facultas popularis, a philosophica rerum tractations accurata. Cuius distinctionis ignoratione Thessalus in tuis Animaduersionibus multa pueriliter eontra Arrii. disputat. , sopi is TAM in sorma concludendi peccantem contra ea praecepta qnae defigurishaiumque modis traduntur in prioribus Analyticis .negat simplicitet ratio cinari .etiam si fortasse prima fronte ratiocinari videatur. Atque ut omnino Dialecticae ratiocinationi luae communis est 3: ex communibus opponit sophi sit eam: se demonstrationi quae ex propriis singularu silentiarum principiis , palato. ismum i quὶ peruerisin habet principiorum interpretatione aut vitiosam accum modationem. Quare ut in arte Topica, quae Dialecticam facultatem instruit, sophismata detegenda l unt quod facit Atistoteles in Elenchis sie in singuli, scienotiis.sana priret pioru interpretatione parologismis salii': descii ptionibus est ce- euirendum. Sic enim eadem ars vel scientia, dicitur ei te contrariorum.
Sequitur ut deinceps dicamus ad quot quae utilis sit haec tractatio. Ent autem ad tria. exercitationem, ad congressus, ad philosophicasIcientias. Quod igitur ad exerci rationem sit utilis ex his perlicuum est quod methodum adepti facilius de re proposita disserere poterimus.' Ad congresim autem quod multorum enumeratis sententiis, non ex alienis,sed ex propriti decretis ei monem tum istis conferemus immutantes quod minus apte dicere videbuntur.' Ad philo - , hicas autem cientiare quia potentes in utranque partem
dubitare, facile in quaque re quid verum sit, quid strampe iciemus. CAtque etiam ad visa principis singularum sientiarum. Nam ex propriis principiis eius ientiae, de qua agitur,de iis nihil dici potest. qui uni omnis prima principia sed ex iis quae in quasi robabili unt iecesse ect disserere: quod dialech propnu m est vel maxime. tum enim haec sit
indagatrix, ad omnium methodorum principia viam habet.' Tenebimus uero perfecte methodum, cum ita tenebimus ut in rhetorica,inmedicina talibusique facultatibus. Id est,au-
123쪽
tem prouisieri potest,quod instituimus perficere. Neque enim orator in omnibus perseιadebit, nec medicus sanabit sed sini lal pretermiti it eorum quae fieri possunt,tum satis ab ude eum haberesientiam dicimus.
I D i A L a c r I c a saeuitas. que hae arte instruitur, si eam demonstrandi arte conseratur, dicitur semper ex communibus aSet e. illa e ero ex propriis. ei a Dialecticus argumenta semper sumit ex communi hominum opinione. De monitiator ex propriis rerum causis. At in illis communibus .ea quae magis cohaerent cum proposito. nec lonae petita sunt hoc loco Aristoteles propria nominauit. Quomodo Dialecticii ab uno rerum genere ad alienum trausilientem vitiose dicimus a gere r quia non disputat ex propriis. a bile obserum dum est Dialecticos sermones ex probabilibus, ita distingui a Philosophici, scienti iti ut significet illis ad ha, viam tantum parati. Moniam disputatio in eo nitarias partes ex probabilibus, dubitationem tantum gignit aut π.pinionem, quae dubitationem ad bue habet adiunctam. Dabitatio autem .ad statuendum de veritate sine errore, in philosophicis scientiis quaedam est praeparario, ut Arist indieat initio lib 3. Metaph. Ex quo pa ilo po hanc saeuitatem indaga. tricer no ninat lie ut de Galenus lib 1. de decretas Hipp.& Piat. Hoc vero pertinet. ad eonfirmandum quod alio loco pluribus explicabimus. de distinctione Logici organi, artem scilicet Topicam pertinere ad inuestigationem veritatis. Analyti. eam, ad diiudicationem. x Loevs nobilis est ini eontinet distinctionem οὐ eii a fine. Medicus enim ex ossicio sacere debet omnia accommodata ad sanandum: etiam li non semper sa. net. In quo eius finis est. Neque in eiul modi artibus perfectio artificis ex asse. quutione finis spectanda est, sed ex mune is functione. De quo contra Thessalum Methodi eum a nobis olim disputatum est,ia Animadueisionibus Dialecticarum
Primum istur ex quibus constet haec methodus, Uidea
mus. Q ou D uerimus, ad quot qualia ex quibus
sermones,m quo modo his abundemus,quod erat propositu a
bunde tenebimus. Sunt autem numero paria, eadem ea mquibus sermones de iussus ratiocinationes: sunt enim sir- manes ex propositionibus: ea autem de quibus ratiocinationes, sunt quaestiones. Omnis ver propositio, omn se quae 'stio aut genus, aut proprium, aut accidens declarat. Nam
differentis,cumsit generi inlinis, emeri est adiungenda. Quo
124쪽
Iniamque proprij quiddam essentiam reisignificat, aliud non significat, diuidatur proprium in partes has dura, appelliturque id quod essentiam significat, Definitio: Alterumsecundum nomen quod erat illis comune, vocetur Proprium. Ex quo
persticuum estsecundum presentem diuisionem quatuor omnia seri vel proprium, vel definitionem, vel genus,vel accides. Neque vero quisquam existimet unumquodque horum siperse dicatur propositionem esi fere, aut quaestionem sed ex his quaestiones G propositiones feri' Diserunt autem questio propositio forma. Nam sis dicatur: Est ne animalgradies bipes,definitio hominis' Et sne animal hominisgemusropositio oscitur.Sin hoc modo, Est ne anima radiens bipes, definitio hominisan non quaestiost. Similiter autem in aliis.
Ouare merito, propositiones quaestionibus numero pares. cum ex omni prpositione, quaesti nem facerepsis mutata forma.
I Dis Tr Nerio propositionis Dialecticae & quaest innis spectanda est ex anti uo vis Dialecticatum disputationam cuius spccies quaedam adhue apparet in Platonis dialogis. Nune enim neque theses neque propositiones interrogationes sui. sed omnito affirmationes aut negartiones. At veteribus, is qui fungebatur- interrogantis munere eligebat quidem rem eam de qua disputaretur, sed quaestio. nem proponens sub utraque eviradictionis parte,responti libera faciebat optione eius partis qua vellei defendere. Induo2oiuionibus aute interrogandis,exponebat tantum eam contradictionit parte quam ad propositi euersionem utilem arbitrabatur. Fallax vetδ eonclusio qua Thessalus methodicub hoc loco einei arbitratur, in hac arte nullam esse faciendam quaestionis distinctionem. Eodem enim modo ille in medicina concludetet nullam explicari debere morborum druitionem. Dignu, profecto, Thessalo artificium.
Dicendum autem, quid des nitio, quid genus, quid proprium, quid accidens. Est vero de initio oratio, quid erat es
se signfans. Adhibetur autem aut oratio pro nomine, aut pro oratione oratiar possent enim quaedam quae oratione ex
primuntur, definiri. Constat vero eos qui quovis modo nomiane aliqui declarant rei definitionem non assignare: quoniam
125쪽
omnis d/finitio oratio est: eis desinitionem tamen 'pertinet quod est eiusmodi,ut honestum est, decorn. Itemque hoc, ut iidem sit sensiim scientia, an aliud, in desinitionibus enim
idemne sit an alterum, multus Pseus est. Ac omnino ea omnia definitioni adiuncta dicantur, quae cum definitione in eandem methodum incidunt. Talia autem es omnia, quae nunc di-
ἷlum ex his manifestum. Quo si p tumui quid idem sit,
quid aliud diperere de desinitionibus abunde poterimus artumentari. Nam si non idem esse ostendemus, definitionem is, firmabimus: quanquam id non retro commeat. Non enim satis est ad construendam definitionem, idem esse docere: ad euertandam autem setis est, non esse idem ostendere. Proprium autem est,quod quid erat esse non explicat oli vero inest, oe vicissim de re dicitur, velut hominis proprium est natura aptum esse ad grammaticam. Si enim homo sit, natura
aptus es ad grammaticam: msi quid natura aptum ad grammat,am, homo est. Neque enim quisquam id propria esse dicat, quod alteri in se continis, ut dormire homini, etiamsi forte ad quoddam tepus ii insit. Stasi quid tale pro prisi dicatur,non omnino, ad repus,aut ad aliquid proprisi
appellabitur. Nam a dextra essteroprium est interdue at Apes,proprium ad aliquid, ut homini ad equum m cane. Ni hil autem eorum quae alteri inesse contingit,victgim enuncia
riperspicuum. Non enim necessi est si quid dormiat, id esse hominem. Genus autem id est, quod de multis, 'ecie disserentibus in eo quod quid es enunciatur. In quid vero enuntiari ea dicuntur quae apte restondent interrogati,qvid sit id de quo agitur. Vt de homine interroratus quid sit, apte respondebit, animal. Ad genus etiam Ata pertinet ssine ali.
126쪽
quid in eodemgenere in quo aliud, an in alio: hoc enim cum generesub eandem methodum cadit. Disserentes enim animal tenus hominis esse, itemque bouis: haec in eodem genere e se di siremus. Si autem uniusgenus esse, alterius non esse osten. derimus haec non ad idem genus pertinere docuerimus. Acci. dens est quod nihil horum est, nec definitio, nec proprium, nec genus, rei autem conuenit: quod contingit res alicui conue. mre, non conuenirer velusedere, conuenire eidem, oenon conuenire potest. Items albi quoniam nihil prohibet eundem alias album esse, alias non album. Harum autem definitionum accident: secunda melior est .priorem enim, iquissis intellicturus, is ante quid definitio sit, quid genus,quid propriiι, sciat necesse est: at posterior alis ima perse perfecta est, ut quid sit accidens perse intelligatur. Accidenti adiunBlaesunt 'rerum inter se comparationes, quae quouis modo ab accidente ducuntur, ut virum honestum,an utile magis expetendum, o utra vita Dauior, eave quae uirtute, an quae volu
piat dirigitur' oes quid aliud eodem modo dicitur. In iis
enim omnibus viri magis attributum conueniat, quaeritur.
Ex quo persticuum est, accidensferi pose ad quoddam tem pus, ad aliquid proprium: veluti edere,cum accidens sit, si quis Iolus sedeat, tum ad tempus proprium erit: si solus oui sedeat, ad eos qui non sident,erit proprium. Ita nihil prohibet accidens,ad quoddam tempus ad aliquid proprium esse. At ab luteproprium non erit.
' IIud autem ignorare non debemus, ea omnia quae ad proprium, quae ad genus,quae ad accidens dicuntur apte etiam
127쪽
ad diuisiones dici. Nam si probauerimus, nonsoli conuenire, quod definitionis ubest, ut in propriozai t no effigenus quod in definitione datum est aut non in se aliquid eorum quae in
oratione continentur, quod et ii in accidente dicitur, certe δε- itionem euertemus. Da secundum rationem prius exposita,
omnia definitioni quodam modosunt adiuncta. Nec tamen ob ea causeam in his omnibus una generalis methodus est quae
renda. Non enim hanc inuenire facile est si inuenta sit,
tamen ol cura erit omnino, nec magnum adiumentum ad
id quod quaerimus,adferet. At sipropria singulorum generum
quae determinata un metho us tradatur, facilior erit ex iis quae singulorum propria,uiproposita explicatio. Itaque sum. matim rudi quadamformaot ante diximus diuo facienda. De reliquis autem, quae singulis propria sunt i is adiici n-da ehue tum generis tum definitionis adiuncta nominanda. Fere autem exposita quaesinguli sunt adiuncta.
I C A ν v T hoe continet oecupatione dubitationis natae ea superiore.Q'onia eadem ratione qua lingulis quaestionum generibus quaedam anne etebantur, videbu-tur omnia ad definitionem reuoranda in quo explieando sequutus est Aristoteles doctrinae commoditatem Q iae, ut Plato ait i a Philebo, neque rem debet spe care ut unam, neque ut infinitam et sed ad certa definitaque genera eam reuocare . Hic verb iterum obseruandum est Aristotelem indieare primum se huius artis obseruatorem Si investigatorem . Ridieulum vero est quod obiicie Thessalus methodieas eam artem qua negat hie Arist. polle inueniri, iam esse ex posita in prioribus Analyticis. iii vero ide fit tradere generalia praecepta dera tiocinando & explicate modu diis eredi de quacunque quaestione ex probabilibus.
Cap. 6. Primum autem omnium de eodem constituendum est quot modis dicatur. Videtur autem idem, i rudis a com. prehendatur tripartito diuidi. Aut enim nnmero, ant Alrecte, aut gene re idem olitisumus dicere. Numero quidem, quorum nomina plura, res autem una ut vestis tunica. De
cie autem plura cum sint ecundum steriem sent in disse-
128쪽
rentia ut homo homini, equus equo. Talia enim flecte eadem dicuntur, qu e eidem θeciei Media sunt. Similiter'genere eadem,quae eidem generi biiciuntur,ut homo. equus. qua autem quae ab eodem fonte manat, eadem dici alio modo quam periora videbitur: Ied tamen in eodem numeranda cum iis quae quoquo modo unius speciei esse dicuntur, praesertim cum omnia eiu odi cognata similis ue esse , deantur. Siquidem aquae omnes, quodsimilitudinem quandam interse habeant, dicuntur eiusdem s=eciei aquae ab eodem fonte fluentes, quae eaedem dicuntur, non alia ratione disserunt ab aliis, nisi quod harum maior sit similitudo. ItaqJoc nosterungimus ab his quae cundia Vn ιθ ecie quoquo modo dicuntur. Maximo uero consenseu νnsi numero idem ab omnibuι dici detur.Sed hoc pluribus madis assignari Act. Praecipue quid 'primo cum nomine vel definitione idem dicimus, ut vestis oe tunica, ut animalgradiens bipes, homo. Secundo loco, quando proprio ut natura aptum adscientiam homo,quod naturasursum fertur ignis. Tertio vero,cum ab acc; dentibus, viseedens, aut musicum Socrates. Vnum enim numero hec omniasignificare volunt. Verum autem esse quod modo dictum est, ex iis qui nomina commutant, vel maxime cognosti potest. Saepe enim si quem ex sedentibus euocari iubemus nominatim commutamus, si forte is cui iubemus non intelligat, quasi facilius ex acci-Lnte sit intestecturim, iubemu ue vel dentem, vel disputantem ad nos vocari. Exi'mantes nos idem nomine
accidentesignficare. Idem igitur vi dictum es,diuisemsit
129쪽
i ou Nix a nobis cognosciantur vel sensu νel intellect a . S:nlus eius est quoloum etabile. vel hoc aliquid: in quo res inter se comparatae eqdem numero vel dis se tentes esse dicuntur. Intellectus notionis est 3c eius quod.in Categotia substantiae diectatur potius quale aliquid.quim hoe aliquid. Notio vero h et,c vel generalis est .el specialis . ln qua consimiliter resco paratae eaedem&diuersae tenere vel spe . eie esse dieiitur. ut ex eo possit intelligi, meri id hae distinctione nihil esse in phi.losophia eelebrius, nihil necessatium magis: quam tamen Thessali os impadent panim exagitat, de Aristotelis quisquilias audet nominate.
Quod autem ex prius dictiis fiant orationes, m per haee ad haec,una quidem probatio per industione. Si quis enim unam Panive propositionem m quaestionem perspiciat et v l
ex definitione,vel ex proprio, vel ex genere,vel ex accidete L. Eila vid bitur. Alia vero probatio per ratiocinatione. Quonianecesse est omne attributum cum re, vel re ciprocari vel non,
o si reciprocatur,d sinitio erit,uel propria. Nam si quid fratess significet, d finitios nonsignificet, proprium erit. Id enim
erat proprium, quod reciprocatur qui rim sed non significat quid erat esse. Quod si cure non reciprocetur,aut ex iis est,rugin L itione de subiecto dicuntur, aut non. Si ex iis quae indesiuitione desubiecto dicuntur, aut genus erit,aut disserentia quandoquidem e genere ac disserentiis , omnis definitis est. Si non est ex iis quae in definitione dicuntur, manifestum es accidens fore. Siquidem accidens id se dicebatur, quod nee
desinitio est, nec genus, nec proprium, rei autem inest.' Deinceps igitur genera Cate Uriarum exponeda sint,in qui us in - untdictae quatuor disserentiae. Sunt autem haec numero de .cem,quid est,quantum,quale,relata,vbi,quanda, situm esse, habere,a re,pati. Semper enim G acccidens, m genus proprium, definitio in una harum Categoriarum erit. Ouoniam omnes ab his ductae propositiones,aut quid est,aut quale, aut quanta, aut aliquam aba categoriam significant.
130쪽
Ex his autem per 'icuum, est id quod significat quid est,m-
terdumsubstantiam significare, interdum quale,interdum aliquid aliarum categoriarum. Nam cum proposito homine
aliquis dicit, id quod propositum est, Ule hominem aut aut mal, is , quid est dicit, substantiam significat. Cum autem proposito colore albo, licit id quod propositum est colorem album cst, quid est dicit, suale significat. Itemque siproposita magnitudine risius cubiti, dixerit id quod propositum est, magnitudinem esse unius cubiti, quid est dicit, quantusignificat. Quod idem in caeteris contingit. Vnumquodque enim horum siue idem des dicatur, siue genus de eo, quid es significat. Sin de alia, non quid est significat,sed vel quantu,
vel quale, vel aliquid aliarum Categoriarum. Quare haec totInnt de quibus ex quibus orationes. Sequitur, ut dicamus quemadmodum haec mendasunt ex qui ubo rumsuppetat copia.
i Nou indicat hla Aristoteles Careeotias loeos esse inuentionis Dialectiere, quo 1 liae Thessalus somnia sed potius cornunia esse prirnaque elementa artis Topicae: iicut & attis A nalyticae cum in ptiotibus Analytici, Sc posterioribus nos ad easdem saepe reuocat. Non enim quia ea de quibus quaei , in Categoriis esse dicantur, ex eo ess citur eas locos eis: ataumentorum, sed potius nSestionu. sed illu d longε absurdius quod idemThessalus ad huius rei conlirmationem alio loco commemorat argumentum idcirco in Analyticis mediu ab Arist. nominari,quod ex mediis Categoriatum ordinibus duratur. Id Arist. curat,scilicet.
Primum igitur exponendum est,quid sit propositio dialectica, quidque quaestio dialectica. Neque enim omnis propositis,nec omnis quaestio dialectica ponenda. Nullus enim compos mentis accipiet ut aliquidprobet, quod probatur nomini neque pro quaestione ponet, quod per picuum omnibus, aut plurimis . quando uidem hae nullam dubitationem ha