장음표시 사용
151쪽
CAp.rv. POLIT ICARUM. Patrocinantur, sed aeque illud, atque ista doli mali illum conuincit. Ad lib. s. Poliis seticorum nos vocat, eiusq; caput II. Vbi -
ait Aristotelem & S. Thomam de modis conseruandi regnisu boni Principarm,pauiscis verbis dissutationem absoluere , sed io prascribendis modis, quom Tyrannis conser- mari debeat, longe esse copio simos: ita vi,si
quis versem numeret, quos in docenda utrius que forma conseruatione expleuerunt, duo
decu tantum, , s eo plus drannidi, qu4m Regno ab eis impensum esse comperiat. Non tantum Grammaticus , etiam. λψμ otia Arithmeticus est Scioppius, ita versus acis η Curate numerat. Sed iubeo ego illum mi --ἀσmerare non versus, sed libros Politicorum p. Aristotelis. Et assirmo, nec unum repre pr -
turum , in cuius potiori parte de Rebuia . - . publicis vitiosis conservandis agat, Imo fallaciam demonstro. Aristoteles de sanis eius Thomas paucissimis, si ea cum totis Politicorum libris conseras, conseruationem Reipublicae vitiosae ob plenitudinem doctrinae explicant, dc tam haec ipsa quam reliqua Politicis, ac Ethicis libris compreis hensa. ad legitimam Politiam referunt; ergo exemplo suo ostendunt eam esse proprium Politicae obiectum.
152쪽
HovINDI cIAR v M. LIB. l. - Neque ex uno capite, sed toto opereia, lod, ista quid potissimum scriptor aliquis tractan a m de dum sempserit, judicandum est. Alioq i-atena. dicendum erit, consilia oe cogitationes impiorum, ad e=sus iustum, e ste magis prori priam Sacrarum literarum materiam , quam Fidei mysteria, &-irtutum praeceis pia, quia totum caput, 2. Sapientiar, si pauia eas lineas dempseris, consumitur ijs. quae dixerunt impi , cogitantes apud se non recte, recensendis. Fallacia haec est a dicto secundum quid, ad dictum simplicites; veluti, si ex eo, quod quis dentes n gros habet, esse AEthiopem concludas. Vnde rursus apparet SciOppium non . Logicum,sed Sophistam esse, neque planum fecisse, quod aequissimi Pseudopoli . ticorum judices, quae artis propria sunt , radi nolint: sed quod ipse, quae Politicae propria sint ignoret, de alijs quoque ignorantiae fraudumq; nebulas offundat.
153쪽
um pertinent, a Politica aluua non esse. f. I.
CVm igitur supra aliud genere, aliud loco
alienum esse ostenderis, quorum illud semper methodo artis ac doctrinae,alterum etium Prudentiae methodo aduersatur, Vtriusque generis Alienum ab istis requiri vademus. Pri- - - .mum enim hoe nomine Politicos seriptores grauiter accusant, quod non occupentur in de, seribenda Drannidis Beditate seu turpitudine. ut ab ea vel occupanda, vel tetinenda homi num animos deterreant. Hoc autem a Sehola Politie alienissimum esse , & ad Ethiςam vaMoralem pertinere, etsi nemini vere Philos pho potest esse dubium,tamen propter eos,quibus disciplinarum fines non aequε noti sivit, uinctius probare Vulo. γ
Non recte Seioppium duplex Alie
num, num genere, alterum loco,aΩ
rina sic supra ostensum est. Pstydopoliti-
154쪽
a Ia I IN DIEI ARVM. IIv. . cos scriptores a probis politicis grauiter accusari, quod vitiosae Reipublicae foedita
tem non exponant, nec ab ea deterreant, verum est, nec iniquum.
Est enim cuiusuis boni actificis, peccata siue errores artis nosse ac detegere , quod dum facit , turpitudinem eorum in recessita regulis artis sitam, eo ipio declarat. Neque opus est Oratorijs declamationibus aut inuectivis. Vt Grammaticus soloecinmos & Barbarismos, octas sophismata, Theologus peccata cauere ex officio docet , ita Politici ossicium est ostendere Tyrannidem, aliasq; vitiosas Resipublicas cauendas, aut corrigenda S esse .
Hoc scholaepoliticae proprium este,nemo vere philosoplitis dubitare potest. Ne que enim est ab ea alienum , quod cuiuis arti proprium est, aut quod ad Ethicam, seu Philosophiam moralem pertinet, quae aut est ipsa Politica, aut nobiliorem ea partem non habet. Fines disciplinarum legitimos Scioppius Rustra promittit , cum fines veritatis tam audacter transiliat. Sed qua putientia illum in Logica i audiuimus, etiam in Ethica
155쪽
EThica, seu moralis Philosophia, quae ars
bene Βνυendi definitur. partim Regulari, est, partim Exemplaris; & illa quidem vel Dogmatica , vel Paraenetica seu Paedagogica rhaec autem vel Characteristica, vel Historica, vel Fabularis. Non minus enim quam caeterae artes, Moralis partim regulis, partim exemplis doceturi Regula' vero sunt vel generali vel speciales. Illae dogmata seu decreta, haec
Praecepta vocantur, vel Paraeneses aut dolior tationeS.
Decreta sunt generales sententiae,. quae non ad Icertum aliquam, sed ad omnem vitae partem diriguntur, &uniuerse hominis animum infor mant : ae partim intradendo fine hominis, seu summo bono, partim in iis, quorum adiumento finem coissequimur , in eorumque tontrarijs occupantur. Cuius generis sunt, quid sit Felicitas hominis, quid miseria, quid bonum, quot sint virtutes, separataene sint, an connexae: ut qui unam habeat, & caeteras habeat Atque hoc sere librorum Moralium Aristotelis argumentum est.
Praecepta singulis vitae partibus inseruiunt,& eum Actiones hominis, quae ossi ei a vocantur,
secundum temporum ac locorum varietatem
ordinant ac disponunt: tum Passiones, siue a sectus. aut perturbationes moderari, & vel excludero. vel eorrigere docetit. Ex hae nota
156쪽
sunt, quid facere debeat qui vitam beatam traducere, qui metu vacare, qui cupiditate, spe. amore, inuidia, omninoque ijs, quae mala iunt, animum liberare velit: quid pater filio, filius patri, Vir uxori, uxor viro, seruus domino, do minus seruo, ciuis ciui praesta re debeat. Atque haec Philo Ephiae moralis pars a Cicerone in libris de officijs, &Tusculanarum disputationem uberrime pertractatur, quorum illi regulas Actionum tradunt, hi vero passonum, Hue aste una regimen, id est, quomodo vitiosos animi affectus modicari vel moderari oporteat. Quod quidem Internum officium distinctionis gratia vocare postlimus, sicut extemnum illud, quod DEuM & hom1nes spectat. Libri vero de Finibus bonorum & maiornm sunt Dogmatici, R in tradendis Deccretis occupantur. Plutarchi etiam Moralia opuscula, maximam partem praeceptis vitam hominis ordinant, quemadmodum & Theognidis, Pho-
cylidis, quaeq; Pythagorae Iocantur, aur a Carmina , ct Disticha Catonis nomen praeferentia'. Seneca Philosophus etiam, ipse Praeceptiuam Moralis partem potissimum coluit , planeque in ea regnat , cui proximus est Epitectus stoi
Cum autem officium sit vel persectum, quod Vocant,vel Medicum,quod κον perhibetur: quorum iIIud est actio vel constituens Herodiam virtutem, vel ab ea proficis,cens , hoc autem in communi ac velut ordinaria hominum virtute spectatur: apud Gentiles
157쪽
neca exceptis vix ullam perfecti ossicij regu-
Iam inueneris. Itaque si quis virtutis persectionem adamet, sacrarum literarum ac librorum vere καπρΘωμος κων lectioni dedere se necesse habet, qui a Theologis Practicis, quorum alij Casistae, alij Spirituales vulgo dicuntur,magno numero siunt editi. Exemplaris seu Paradigmatica Philosophiae moralis pars, faciendum fugiendorumq; eXempla suppeditat. Nec enim tantum, quomodo quidque faciendum, sed etiam quomodo non faciendum sit , exemplo rectissime docemur.
Tam hae cogitan sunt exempla, qua Uit , sua Ita e contrario, quae sequaris. Sic Isinen iam cla .ri nominis tibicinem Plutarchus autor est, cum aiscipulis suis non eos modo, qui bene, sed etiam qui secus tibijs canerent, ostendistet, moanere eos solebat: Da canendum est, α νω canendum non My. Et Horatius i. Satyr. q. se a Patre suo proponendis virtutum ac vitiorum exemplis, quid in vita agenda sugere, quidque sacere deberet, edoctum fuisse, Pereleganter narrat: quem quidem locum lusce verbis con eludit. -- auidor se risum funus agros Exanrma moννυ me si AEuexe est,et Me teneros animos alisna opprobria sepe Uerror sitiis.
Cum autem exempla vel vera sint, vel ficta. A vera vel in genere omnium, vel inspecie huius aut illius, siue singulorum: eo fit, ut para
ista Philosephiae, quae exemplis docet, sit par rim Characterissica, partim Historica, partim
158쪽
Chara cteristica est, quae in genere homines virtutibus ac viiijs praeditos, dietis ac lactis sitis quotidianis, velut signis ae notis quibusis amdescribit, qua res ait Seneca ) eandem sim ha
Illa facies, si voles Temperans esse: qu3 dseri-ώ t, ait: Τemperans est qui lacit illa, qui illi. abstinet. Similiter qui praecipit: illa ne seceris, ait, si non visesie Intemperans; Sed qui describit: In temperans est, qui facit illa, qui non abstinet ab illis, Sic Zachariae cap. II. qualem deceat esse honum Pontificem , siue Ecclesiae Pastorem, Charactere, seu notatione Pastoris stulti do
Ungulas eorum dissiate. Ista Characteristica, seu descriptiua docendi ratio eandem habet vim, ac si praeciperetur, quid sugere Pontifex, quidque facere debeat. Hanc porro Philosophiae partem Τheophrastus Aristotelis auditor& successor, peculiari libro complexus fuerat, cuius hodie stasmenta extant, quae Characteres morum inscribuntur. Historica est, quae vera aliorum exempla sic narrat, ut ex eorum, quae recte ac secus facta sunt euentis, gloria puta, & infamia, utilitate ac damno, quid faciendum fugiendumque sit, addisci queat. Nam qui verbi gratia, ebrietatem Alexandri, gloriam eius obscurasse, ac multorum ei malorum causiam fuisse narrat, i a Priu-
159쪽
Principibus, ut ebrietatem fugiant, praecipere censendus est. Ita qui Scipioni Africano con- tinentiam, qua in capta virgine illustri. sponso sitio reddenda usus est, ciun gloriosam fuisse, tum animos hostium conciliaste, &Hispaniam ad eius imperium adiunxisse narrat: eadem Pera ijs, qui cum imperio sunt, praecipit, ut ab ijs se inuoluptatibus. contineant , animoqu imperare velint Atque haee caussa est, cur Historiam Tullius
non modo .1 este semporum sed etiam seira MVι-s m vocavit Nimirum non modo, quid quoque tempore contigerit,narrare, sed etiam recte factis. Iaudem impertiri, sceleribus maculam adspergere, sic denique instituere narra tionem debet, vi ex ea vitam suam Lectores. recte moderari discant. Fabularis est, quae fictis exemplis hominum di sermactiones dirigit, siue illa sint hominum, ut in narrationibus Milesiji, quarum soluta est Ora- - -
tio, ut Apuleij, Heliodori, Bocaccij, tum in poesi Epica & Scenica siue belluarum aliarumque rerum, quibus ratio, sensiis & Oratio mingitur , ut in resopi mythologia. Epicae quanta vis sit ad docendam moralem Philol)phiam, non uno, loco Aristoteles, Strabo, Plutarchus, ex professio autem Horatius a. Epissi L 'utriusque Homerici Poematis exemplo declarant; nam ex Iliade praecipuC militares, ex . AOdysica pacis artes haurire licet. Scenica,praecipueque Comica nihil aliud, quam vitae imaginem velut in speculo exhibet, in quod inspicientes distere queant, sibi qqid ex usii sit: sin ut
160쪽
ex diuerso Τragoedia Regum Principumquctnctiones & affectus ordinat, adeoque in epici re intempestiue populo spectante agitur.. Mythologia denique, sine Apologi, & Fabulae res Picae,quid facere priuatim ac publice, quidque
cauere conueniat, ad popularem captum accommodatissime, minimaque cum cuiusquam
offensa & inuidia praemonstrant.
Ea em diu siones conuen re Politica ἔ azumeu- . eum Ethicorum Aractotelis, Huisionem Usera in medium I perfectum, male evbeari a moraicio complura alia absone dici.
On operae pretium est singula ad
trutinam vocare, quae de Ethicae di . uisionibus Grammaticus tradit, sufficiet praecipua absurda, obiter indicare. M.; . I. Nec diuisum nec membra diuidenis δυσρί. n. tia sunt propria Ethicae. Sis tuit enim , in Erbica Ethicam esse eandem cum Philosophia prur ψε morali, quam desinit artem bene vivenduatqui sicut est ars quaedam bene vivendi priuatim, quae per Antonomasiam Ethica. aenica part dicitur, ita alia est ars bene vivendi publice, P. ἐνθεμ quam Politicam nuncupamus. Non ergo ' Ethtea eum Philosophia morali eadema est, nisi pro tota doctrina morum sumatur, quod usus loquendi non habet: secunia