장음표시 사용
111쪽
De S sicientia quinque Sensuum particularium,
- es ni m sentiendi diuersitas, ab semmae an Ul- ὸ ab organorum diuersitate proueniat. p. I. LV R E s esse particulares sensus sa-- tis manifeste constat,cum diuersa sensibilia percipiant, dc non omnia animalia omnes pariter sesus
nes sint necessarij, idciheo dissicile estividere, antequam sussicientiam quinque sensuum particularium demonstrauerimus, an haec diuersitas,&pluralitas sensuum proueniat,ab animae diuersa facultate: an ab organorum pluralitate, &diuersitate: sub hoc sensu, an diuersi1ssint spiritus emanati a cerebro, Vel a corde,quorum
112쪽
aliquisint visiui,aliqui auditiui,et sic de singulis.
An una sit facultas influens omnem diuersitatem, ab organis sumensi. Non defuerunt gra- uissimi authores, qui dixerunt diuersos spiri- tus demandari a cerebro ad organa , ad obeunda diuersa officia, Sc propterea in oculo fieri visionem; quia ibi demandantur visita spiritus a
cerebro: immo aliqui voluerunt in cerebro fieri visionem sed de hoc postea: in aure fieri auditionem,quia auditivi spiritus specie distincti a
Vissiuis,ad aurem demandantur, de sic de alijs;sicuti volunt,alios esse spiritus mouentes , alios sentientes, ut saluarent causam. Vnde estquod in eadem parte, quandoq; deperditur motus,& non sensus, quandoque sensus, Sc non motus. Hanc sententiam forsare tutati sunt hac ratione ducti, quia absurdum videbatur eis,eandem esiis vim videndi, ik audiendi, quod sequeretur si non diuersi spiritus prouenirent ad diuersa organa , quinimmo in lingua tamquam in eodem organo sit gustus ,& tactus, nec differrent istae sensationes: nisi diuersi spiritus ab anima demandentur, hi ad tangendum, illi ad gustam dum; de comprobant hoc auctoritate Galeni in 8. de usu parti ubi videtur ponere differentiam specificam, non solum inter organa, sed etiam
113쪽
96 . DE ME N SI BVs: inter facultates. Quibus non obstantibus contrariam opinionem,cum Arist.& Galeno tene- mim mus. Unam,s. esse animae potentiam sentien- diuersiis Ἀρ- di, quae,1 t dictum est supra,cum organica sit; aDii e, a di fixa est organo suo immediato, quod spiritus a-
li, nisi medio spiritu,qui ex subtilissima sangui- nis substantia ortum ducit, Sc hic spiritus ut vo- lebat Arist. est ita unitus cum potetia, quod faciat Vnum numero,cu eadem generatione generentur', & eadem corruptione Corrumpantur Hic spiritus in corde elaboratur,ubi anima residet, dc per totum corpus demandatus, viatificus propter potentiam sibi unitam,omnes corporis partes vivificat; de receptus a diuersis in 1frumentis famulantibus, diuersas operationes produci prodi rsitate illorum instrumentoa
pellendo , pro ut instrumenta, ad illas destinatae poscunt, sicuti motivas, de sensitivas in alijs
Vnde alicu instrumentis exercet: vnddvna,& eadem p ies opera tentia,diuersas operationes sens1tiuas producit, pro diuersitate initrumentorum; lensititia ete
nim potentia, demadato spiritu ad visum, 'isi nem producit: ad aures auditum rad nares ossa-
114쪽
ctum: ad linguam gustum: dc ad neruosam Car- s=l liu M.
nem tactum. Nec sussiciens erit ille insitus spi- : zeritus in organis, nisi continuo per nouum effluxum roborentur, de deperditi restaurentur: Sc propterea accidit saepe, illaesis instrum entis, deperdi actionem, deperdita scilicet originea qua
influxus prouenit: quod non est ita in spiritibus ei naturalibus, quia insitis ipsis in naturalibus par tibus, Sc organis non possunt laedi operationes per consensum, nisi primario, laesis organis,&partibus, quibus naturaliter insunt,sicuti voluit Galen. i. de locis affectis,cap.vltimo. Nec propterea dicendum est,hunc spiritum elaborari in 'organis, ut possit fieri visiuus,auditiuus, etc.Qua doquidem nihil accipit ab organo, nisi, quod cu '' anima sensitiva sit una formaliter,& plures virtualiter, dc in organis manifestet suas virtutes, ut affixa humori crystallino vilionem producit, affixa aeri complantato in auribus, auditum: stacut sol unus formaliter plures virtualiter, lutum exiccat,niuem liquefacit. Nec obstat dictu G leni in 8.de usu partium;vbi videtur ponere differentiam specificam in sensibus, non solum ratione potentiar : sed etiam ratione partium, de instrumentorum, Vult namque dicere ibi,quod differt visus ab auditu,non solum ratione orga
115쪽
os DE SENSI B V snorum, quae specie immo genere distiguutur. Sed etiam ratione potentiae affixae in organo, alia est enim potentia visiturialia auditiua, quam disserentiam sumit potentia ab organis, quibus
inlὶM,- affixa est. Ex quibus patet, quam male Mana vult psecta dus Vir maXime eruditionis teneat, quod Ec si
in organi, currat, eiq. principaliter V Idendi orncium attri-
'ξ 'i' ' l,ucitur, perfectam tamen, dc completam Visio- nem sicuti, de aliorum sensuum operationes, in . cerebro absolui, quam opinionem tribuit Ga-R, irine,, leno. Quae omnino est contra Arist. Se ex multa
. : - a. tis Galeni locis eius falsiitas apparetnam, qua ra- J. Aita tione humori christallino, tamqua proprio in-Mi. i. strumento visus, achio videndi tribuatur, si in ipso non fiat perfecta visio' dc mirum est hanc sententiam tueri, ex dictis Galeni, cum expres.se contrarium concludat in lib. I. de caus sim' cap. 8.Quinimmo P .de plac.Vult visionem, non solum fieri in organo, sed eXtra oculum, VipΟ-stea dicemus: sed ad A rist. redeundo,certum est visionem sicuti alias sensuum operationes, in
proprijs organis fieri, ibi enim potentia affixa iudicat, dc discernit obiecta, quae postea per c6tinuitatem spirituum demandantur ad sensum communem, ut infra dicetur qui habet eorum diffe-
116쪽
pARs s ECUNDA. Ddisserentias discernere,& sensuum operationes sentire: Hinc ad phatasiam, ut ibi reponam tur, asportantur, ibiq; nomen phantasmatum, acquirunt:circa quae Versatur intellectus.
Nec obstat,quod dicit insignis poeta stuaris de per i Occhi ai cor modo i imagin dona 2 quasi
velit dicere,in corde perfici visionem: no enim negauit visione fieri,dc perfici in oculo; sed ut difflam est,) propter spirituum cotinuitatem,in phantassia reseruari imaginem illius sensibilis, quae phantasma appellatur,& inde ad principiuspirituum demandari, Sc appetitu movere, motu illo metaphorico dicto in Σ. de Anima: qui appetitus, est principium motus localis,sic dicebamus supra, quod ad ipsum cor veluti, ad regiam , sensationes decurrunt, veluti legationes, Ec inde motus principia, tanquam expeditiones proueniunt; nec dicendum es cum Galeno spiritus animales in cerebro generari, satis enim supra comprobatum est, spiritum esse subtilis simam partem sanguinis,&propterea in corde gigni, quod in cerebro fieri non potest, cum careat sanguine. Quare concludendo diuersi sunt Conevita
senius , particulares, non propter diuertitatem talem pa
spirituum sensibilium,cum spiritus senstibilis sit I
117쪽
sitiuar, quae est una sor malite plures virtuali ter, & sic respectu diuersorum Organorum di uersum sortitur nomen, dc diuersas operatio'nes: in oculo dicitur spiritus visiuus: in aure a ditiuus, cum in humore crystallino ille spiritus non possit nisi videre; &in aere complantato non nissi audire: Ec si ille spiritus, qui ell insitus in humore crystallino insereretur in aere com plantato, profecto audiret, quod comprobari potest uno efficacissimo experimento , quod si aliquis fiat caecus, profecto melius audiet , dc sistat surdus, perspicacius videbit, non propter aliud, nisi quia spiritus, qui influebant a fonte, cum non deserviant auditui, augent spiritus Viasiuos, sunt enim eiusdem rationis, de diuersificantur ratione organorum; ex pluralitate ergo organorum, plures constitui debent sensus particulares:sed quare tantu quinque mox diccdui.
ctuod quinque tantumsint sensus particulares
exteriores. Cap. II. Vinque ,&non plures esse particulares exteriores sesus efficacissimis irationibus probat Philosoph. quae, qua- uis ab aliquibus expositoribus probabiles, et non
118쪽
n x ae 8 2S S CN Ni A. sornd Tai Id concludentes existimantur , nihilo . minus eas recte consideranti maximam vim
habete censendurn est: & vltra quod quinque sint organa specie distincta. Ex quibus quin
que resultant sensus particulares visus, scilicet auditus, olfactus , gustus, Ec tactus, tamen ut hoc ordinate demonstretur hinc exordiendum est. Animalia omnia his duobus constant,quibus ab inanimatis disserunt, sensu, scilicet, dc motu, nec Opus,est Vnui 'quodq; animal omnibus exornari sensibus , nec omnia motu locali moueri , quinimmo aliqua animalia omnes quinque sensus praenominatos babent, aliqua otia iam Vero paucio es, aduo ut aliqua reperiantur, qu tantum sensum tactus possideant, qui sussiciens est, ut ab inanimatis differat: sicuti aliqua sunt animalia, quae multiplici mptub localis specie ... imouentur; aliqua Vero, quae tantum motu dilatationis, &ςostrictionis, sicuti sunt Zeophita, quae dicuntur petria affixa, ut sunt patellar, ostreca,&similia, quae verius plantianimalia dicuntur, quae inter sensus, solum tactum habent in inter motus solum motu dilat tionis , ct constrictionis mouentur. Aliud insuper est notandum, quod quanto perfectiora sunt animalia , tanto surra tabident siqnsus. Vnde hsc
119쪽
toa A DE sENs In v s Zeophila, cum sint imperfectissima, de media inter plantas, & animalia, tantum sensu tactus, Sc motu dilatationis, constrictionis a plantis disserunt. Sunt & alia non ita imperfecta, quq
ultra tactum, gustum, etiam habent,quo nutrimenta idonea, a noctuis discernunt,quod plantis non fuit a natura tributum, cum illis concoctum nutrimentum ab ea subministretur,& hscmouentur motu volutationis : sunt, &alia animalia magis perfecta, quae alios sensus habent: Apes auM- sed Carent, vel auditu, ut apes, quo dc si sonitu
s sonitu ae. aeris, eXamen Componant, non e 1t tamen pro
pter auditum, sed propter tactum, moto enim Nita aere propter ictum, cum illa sint pusilla, a na tura edocta , in examen uniuntur, ne dissipentur. Quaedam,alios sensus possident; sed caret Tilmm risi Visu, quod de Talpa dubium es mana siquis me-T ,-I branam sedi luminum detrahat, effigiem oculorum videbit : existimandum enim est;'natura fabricasse huic animali oculos, si1b illa membrana, ita raraetexturae, Ut per ipsam non in1 pediretur luminis perceptio, de hoc ne laedere.
tur oculus,animali ad terram cauadam destinato. Succedunt animalia perfecta , quae omnes' . sensus dictos habent, Sc perfectiori motu locali mouentur, qui scilicet est motus progressivus,
120쪽
PARS S E CAV N A. Iosqui ab Arist.semicircularis appellatur . cum rei veritate,siat percossendici musculos, de ligame-
ta,quae faciunt mouere os conneXum, intra comeauuin per partes semicirculii, quae ab Ariston. γλιγυρια appellatur. Hinc aliud notandum,quod facultates animae imperfectiores,ignobiliores'. perfectioribus , de nobilioribus semper accedunt, & propter ipsas a natura fabricatae sunt; quo fit, ut homini in quo ratio, de intellectus inest , omnes sensius adesse necesse siit, ex quo formatur ratio, quod si in homine inter animalia perfectissimo non sunt plures sensus, quam quinque dicti , profecto existimandum est, non dari alium sensum , non enim eo priuaretur homo ; sed ad magis proprias rationes descendem do arguit philosoph. si deesset sensus, de sensorium, deesset: sedi non deest sensorium, ergo non deest sensus: in hac ratione ut optime Philoponus ostendit) est consequentia, de antecedens,quae utrinque indigent probatione : nam non videtur resta consequentia, non deest sensorium, ergo non deest sensus, nisii fuerit probata necessaria connexio , inter organum , dc sensum; quae quidem probatur tum ex natura relativorum, quorum si unum non datur, nec, dc reliquum, sensus enim per sensorum sentit, &sem
Quare re ius progressivus senu cireularis
appellatur. Ratio es. eaeissima squod no detur plures sensus quε quinquε. Multis e tionibus a