장음표시 사용
81쪽
66 . DE S E N s I B V s. dicare potest, haec est ergo actio sensus disce . nere scilicet, de iudicare sensibilia : Et haec est opinio doctissimorum vjorum Alex. Philoponi Themis ij, Alex. a. de Anim. cap. I 2. 'pressius primo de Anima cap .de intellectu practico, & speculativo. Philop. a. de Anim. teX.etor. dc Themistius in expos. tex. rabi . ubi habet Philos proprium es se uniuscuiusq; sensus recipere speciem sine materia, id est formam sensibilis, non materiam, dat exemplum de sigillo,& cera, recipit enim cera figuram sigilli, non
argentum,Vel aurum, tunc enim esset generatio auri, dc corruptio cerae; sic potentia visus recipiens colorem, utique non sit alba, aut ni-
is gra; sed vi Vtar proprijs verbis Philoponi senis 11bilis formam sine materia suscipiens habet ab is ipso impressam,& excultam eius cognitionem, ab ipsa forma sensibilis resultantem: & in hoc
differt receptio sensus, & aliorum corporum: recipit enim colorem speculum, recipit, de sensus, dc sine materia: sed illud sine cognitione, dc propterea non fit sensatio, hic vero cum CO-
gnitione, de ideo sit sensatio. Et ut Themistius is habet passio, qua sensus a sensibili asscitur,nonis in conuersionem, mutationemque : sed in co-
,,gnitionem,&iudicium desinit. Alex. his ver-l bis,
82쪽
. PARS P R I M A. 6 bis, quamquam per corporeas affectiones sen- is suum functio fit, sentire tamen non est pati: sed uiudicare, atque discernere'. Hoc totum Vnica γ'
ratione efficacissima comprobari potest, ad il- p.
tum actum est in potentia sensus, a quo perfici-ttur; sed non perficitur sensus a sensibili, visensibile,sed ut cognoscibile; ergo actio. sensus non
stat in receptione, sed in cognitione : Color enim non afficit sensum, ut color, quia sensum coloraret: sed ut visibilis: es auten: visibile, est est cognoscibile a sensu visus, sub ratione, quaeste album', vel nigrum cognoscitur'. Unde Alex. a. de Anima cap. 3 8. habet, quod illumi- is natio, de coloratio in perspicuis fit eo modo, is quo contemplatio, quam simul ac inuenit, qui is quaerit, sciens sit, tanquam tangente intellectu, is per praesen ti a na scibilis facto sciente. Ita per- spichrum in potestate, per praesentiam ignis, aut risimilis alicuius subito illuminatur , id vero , , quod cursu m illuminatum est,& perspicuum is
actu redditum, a praesentia. colorum forma- istur, specificatur, quodammodo doloribus in ,, pso. ut lumine aduertientibus. Sic ergo,iunam is
a Sole illuminatam non dicimus pati; . facto ergo praesente ipso sens bili sensui, sequitur cognitio , de discretio, quae formaliter sensatiu
83쪽
ctu diuerso. rum, no est acouenies.
est, ct in lib. i. de Anima, potestas videndi nuhil aliud est is quam id quo quicquid eiusdem po
testatem habet a rebus visibilibus immutatum, per admotam eisdem actionem, easdem res vi sibiles obuias excipere,& iudicare potest. Et sic concludendo dicimus, sensum stare in quodam pati, sicut intellectum,ut declarauit Philosin 3. de Ani. inquantu utraq; potentia habet recipere obiectum : actionem auic utrius , potetiae stare in iudicio, de discretione. Nec miru debet esse viati,& idem esse activum, & passivu, quod maximum inconueniens videbatur Ianduno, respeenim diuersoru non est inconueniens, eadeenim poteria, ut recipit sensibile dicitur passiua, eo tamen significato passionis, quod dicit potius persemone,quam alterationem, sicuti superius declaratum est: dicitur tamen activa inquantuillud, quod recepit, habet iudicare, & dister nere, quod proprie sensationem dicimus.
Desensibilibus communibus, εας pro ijs por se,
Vm sensibile sit illud, quod sensum de
habitu ad operationem reducit, ipsumq recipere, ct iudicare habet sensus, te pus est ut sicuti de sensu generaliter,& in com -
84쪽
PARS PRIMA. 6smuni verba fecimus, ita de sensibit i faciamus, differentiamque inter sensibile commune, &proprium,&inter sensibile per se, dc per acci--υ. , adens assignemus: sensibile ergo est in duplici differentia quodam per se, quodam per acci- 'dens, & sensibile per se quodam proprium, &quodam commune . Sensibile per se, est illud 2z tquud per se movet sensum sui charactere imprimens in sensu;& ut loquar more philosophi, illud est sensibile per se, cuius species per
se recipitur in sensu: voco autem speciem formam sensibit is , sicuti dixerat proprium esse uniuscuiusque sensus recipere speciem sitne ma-
teria, eli emplum erat de anulo cuius figura, dc non aurum, vel argentum recipitur in Cera . . .
Per accide hs ergo sensibile erit, cuius species nunquam recipitur in senila, ut infra declarabimus . Sentibile autem per se, erit in duplici differentia. Quodam cuius species ab uno suo pro- eomune, αprio sensu recipitur , & a nullo alio, ut color a ' 'visu , sonus ab auditu, odor ab odoratu, sapor a gustu,& tangibile a tactu. Aliud est per se sensibile conamune, quod a pluribus sensibus per- mutua. cipitur ; ut magnitudo, figura, numerus, motu . dc quies. Dicuntur autem haec sensibilia com- munia non quMd proprie a sensu communi pri-
85쪽
hil aliud est is quam id quo quicquid eiusdem po-
. testatem habet a rebus visibilibus immutatum, per admotam eisdem actionem, easdem res visibiles obuias excipere,&iudicare potest. Et sic rellis .his concludendo dicimus, sensum stare in quodam pati, sicut intellectum,ut declarauit Philos .in 3. de Ani. inquantu utraq; potentia habet recipere obiectum: actionem aute utriusq; potetiae starevnsi xide in iudicio,&discretione. Nec miru debet esse pium actia Vnu, ct idem esse activum, Sc passi uti, quod ma-
suum respe Xlmum liaconueniens Videbatur land uno, respe. 46 Ea ctu enim diuersoru non est inconveniens, eaduenim potetia, ut recipit sensibile dicitur passiua, eo tamen significato passionis, quod dicit potius perfectione,quam alterationem, sicuti superius declaratum est: dicitur tamen activa inquantu. illud, quod recepit, habet iudicare, & discer nere, quod proprie sensationem dicimus. Desensssilibus communibus,upro ise per se, per accidens. Cap. I X. Vm sensibile sit illud, quod sensum de habitu ad operationem reducit, ipsumi recipere, es iudicare habet sensus, te pus est ut sicuti de sensu generaliter,& in coin
86쪽
p A R S P R I M A. 6smuni verba fecimus, ita de sensibili faciamus, differentiamque inter sensibile commune, &proprium, & inter sensibile per se,& per acciudens assignemus: sensiibile ergo est in duplici differenti quodam per se, quodam per accidens, & sensibile per se quodam proprium, S quodam commune . Sensibile per se, est illud qu0d per se movet sensum sui charactere imprimens in sensu ut loquar more philosophi, illud est sensibile per se, cuius species per
se recipitur in sensu; voco autem speciem formam lensibilis, sicuti dixerat proprium esse uniuscuiusque sensus recipere speciem sitne materia, eΥemplum erat de anulo cuius fgura, dc
non aurum, vel argentum recipitur in cera .
Per accideps ergo sensibile erit, cuius species nunquam recipitur in sensui ut infra declarabimus Sensibile autem per sq, erit in duplici differentia . Quodam cuius species ab uno suo proprio sensu recipitur, & a nullo alio, ut color a visu, sonus ab auditu, odor ab odoratu, sapor a
gustu,& tangibile a tactu. Aliud est per se sensibile commune, quod a pluribus sensibus per
cipitur ; v t magnitudo, figura, numerUS, motu , dc quies. Dicuntur autem haec sensibilia communia,non quod pro prie a sensu communi pri-
itid si se sibile pet is Sesibile pesse duplex
87쪽
ma interiori potentia cognoscantur ; sed quia a pluribus, quam ab uno sensu percipiantur; Vt zzfret numerus ab omnibus sensibus, tactu enim & vi :- ,hi. . se num Vrum percipi gnani fel iam est; de auditu clarum est; nam sentit armoniam, iri qua plu- ' re i ni percipitatur, quin immo distinctum n morum Corum percipit ;similiter gusturi simul
duos sapores recipiens multitudinem,& diuersitatem illorum cognoscit, hoc etiam dicendum
eis de olfactu: siguram, Sc magnitudinem solus visius tactus percipit; quamuis aliqui velint magnitudinc ab omnibus sensibus percipi, cum omne sensibile propriti, dicatur esse in magni tudine, ut in subies o, nec possit immutare' visum,& alios sensus particulares, nisi existens in magnitudine ; tamen dicerem quod Arist. expreste vult magnitudinem, & figuram 'a sensu visus, ct tactus solii io pescipi, quamuis om- nia sensibilia sint in magnitudine vi acciden i a subiecto,non tamen, ut sensibilia; idem enim dicere de sagura, sensibilia enim propria ,1ῖint in magni rudirae terminata, haec autem elifigura, tamen certum es , quod olfacthis, auditus,
ct gustus non percipiant figuram , similiter nee . magnitudinem, ut sentibilia sunt. Motus autem ct quies villi ila tactu d. tincte cognoscuntur t
88쪽
similiter auditu,& olfactu, per hos enim apprOXimationem, Ac elongationem sensibilium iudicant ; haec autem motu pexficiuntur: degustudicit Philoponus: rnotum non percipere, nisi, ut est quidam tactus, dicere tamen possem , guestum sentire extensionem seporis immutantis diuersas partes linguae, quod per motum effici-xur. Haec ergo est una differentia, qua disset t
sensibile proprium a communi, quamu is in hoc
conueniant, quod ambo dicantur sensibilia per R qse ; nec sinat audiendi, qui dicunt, quod in hoc disserunt sensibilia comunia, a sensibilibus proprijs, quia communia a sensu conam uni percipiuntur, hoc inquam est falsum: nam secundum Aristot. sensu communis ut infra dicetur) est una potentia ad quam terminatur immutationei omnium sensuum exteriorum, Ut possit ip'sorum differentias discernere: hoc enim a ser sibus exterioribus adimpleri non potest; unus quisque enim sensuum exteriorum , suum proprium sensibile cognoscere habet: nec aliud squapropter non potest differentiam inter sensi bilia ponere,nisi illa cognosceret: unde tinpos-ssibile est sensim mmmunem habere aliquod proprium obieccurra, nisi illud prius a sensu exteriori, Sc particulari cognoscatur. Communia
89쪽
ya DE sENS vs. ergo sensibilia non possunt esse obiecta sensu,
communis, nisi prius a sensibus exterioribus cognoscantur; Verum tamen est,quod sensus communis aliquas operationes proprias habet, quae non sunt operationes sensuum propriorum, puta ultra differentias, quas ponit inter sensibilia propria : operationes etiam sensuum cognoscit. secundi Amplius si sensibile commune esset obiectu nitantum sensus communis, tune esset sensibile
per accidens aliorum sensuum extoriorum, eadem enim est ratio de Diari j filio , qui cum a sensu particulari per accidens cognoscatur, ab alia potentia, per se cognosci debet ; quare sei sibile commune cum per se assiciat sensum exteriorem, dc proprium, non potest ab alia interiori potentia per se cognosci; quia per accidens cognosceretur a sensu particulari; quare concludendum est sensibile commune, propterea dici comune, cum sit per se sensiibile, quia per se assicit sensum exteriore, de si no vnum, tantum, sed plures; Sc haec est una differentia inter sensibile per se, proprium scilicet,& com-Quid se in- mune . Alia est differentia sensibilium, quod
aliud dicatur esse sensibile per se de quo dictum est,) aliud est sensibile per accides, quod accidit sensibili per se, ut si accidat albo, esse
90쪽
Diari j filium,&tale dicitur per accidens senstabile; quia sensus nihil patitur ab hoc senssibili,
per se, ab ipso autem, per accidens apprehenditur : ex quo sequitur, cum omne per accidens,
ad aliquod per se reduci debeat, quod si per accidens sentiatur ab uno sensu particulari,ab alia potentia per se apprehendi debet: unde sequitur quod duplex sit sensibile per accidens, unu, sesibile per quod sit quidem sensibile per se alterius sensus, Flex. 'ut dulce est visibile per accidens, est tamen gustabile, per se ; aliud de quo expresse exemplificat Arist. quod licet per accidens a sensu exteriori cognoscatur, est tamen per se sensibile . sensus interioris, ut filius Diarij dicitur per accidens sensibile, quia accidit albo, quod sit filius
Diar ij,& ideo a sensu visus per accidens cognoscitur,quia accidit albo,a sensu tamen interiori per se cognoscitur. Nec admireris hunc modum loquendi Arist. qui dicit accidit albo, quod sit Diarij filius, cum secundum rei veritatem, albedo accidat Diari j filio,& non e contra; sed intelligi debet dictum Philosophi, quod accidat Diari j filius,albo, ut sit sensibilis: sensus enim visus per se cognoscit album, & substantiam per accidens,quae accidit senssibili, ut ipsa etiam sensibilis fiat. Hoc modo loquendi usus fuit Arist. K in lib.