De sensibus Hieronymi Prouenzalis Neapolitani. Clementis 8. pont. max. medici, tractatus

91쪽

ν DE SENSIB V S. in lib. praedicam. cap. de relat. ubi volens declarare ea quae proprie dicuntur relativa, inquit, circumscriptis , semotisque reliquis rebus, quae accidunt domino, id est circumscripto, semotoque homine,& animali ponitur seruus, ubi vult quod homo, & animal accidant domino , cum secundum rei Veritatem dominus accidat homini, de animali: nihilo tamen minus dicitur hominem, de animal accidere domino, inquantum alteri refertur, cum non sint de essentia illius relativi, ut relatiuum est: sic dicimus Diarij silium accidere albo, ut sit visibilis, quia non est de essentia albi in quantum tale, ut siti

Diatij filius.

De errore qui accidit circa utrumque

sens ibile. Cap. X.

Um sensus habeat iudicare, & discernere sensibilia,unde: est,quod quandoque decipitur in iudicio, quandoq; minime, videns enim exempli gratia aliquis rem quadrangularem, rotundam iudicat, dc remum in aqua,fractum; rubeum iudicat nigrum ;fel esse

mel; mobile aliquod stare, de sic de singulis .

92쪽

PARS PRIMA. Is

Pro quo sciendum est sensibilia, ut dictum fuit, esse in duplici differentia, qtasdam propria,quom

rum Vnum quodque a suo proprio sen su, ct non ab alio cognosci potest, uti color a visu,& non ab alio, sonus ab auditu, olor ab olfactu, sapor a gustu, tangibile a tactu,circa quae non potest errare sensus: Sc in hoc stat alia differentia circa sensibilia propria per se, per accidens, quia circa sensibilia per se propria, no potest errare sesus: sed bene circa senstibilia per se comunia,& circa sensibilia per accidens; circa propria autem Non potest decipi sensitas, adhibitis tarnen,& seruatis his conditionibus, sine quibus profecto error,&deceptio cadit; deceptio autem,& error stat in hoc,cum sensui varius patiendi modus affertur, neque illi simile fit, a quo gignitur, sicuti exemplo diximus, apparet quadratum rotundum ;&xubeum nigrum, dissimili effecto sensu a quo gignitur; sed si seruantur istae conditiones, nunquam accidit error. Prima ut valentia, de sana sensoria sint,ob cuius defectum, patietibus line

ritiam, etiam dulcia, amara apparent. Secundarei sensibilis situs conueuiens,visus enim reS Te tropositas excipere, Ec iudicare non potest: cum

ut declarabimus, visus ad res de directo oppositasse habet. Tertia debita distantia, non enim

Altera digeret tia inter sensibilia propria per se, & per aecides,& coismunia. Quatuor coditiones ει bus seruatis non accidie error eirca

sensibile P-

93쪽

DE S E N S I B V S. ex omni spatio, sensoria res sensibiles exciperela ut em possunt. Quarta medij optima dispositio, non enim visus fieri potest, nisi illuminato perspicuo, de auditio minime perficietur si a vehemetioribus sonis fiat sensus interturbatio: debitis ergo his coditionibus seruatis, sensus circa sensibilia propria decipi, de errare non potest: ci . ca communia autem, & sensibilia per accidens errare potest, ut circa figuram , videns rem quadrangularem, iudicat esse rotundam, hoc autem spectat ad figuram, quae est commune sensibile; Sc remum in aqua : qui iudicatur fractus, cum hoc spectet ad magnitudinem, quae

etiam est sensibile commune; fit autem error,

quia cum sit continua, iudicatur discontinua: & fel iudicatur esse mel, quod spectat ad sensibile per accidens; si autem rubeum iudicat esse nigrum, quod est sensibile proprium, hoc est propter nimiam distantiam: in quibus seruatis illisl T coditionibus nunquam accidet error. Et quam-γές - uis neotericus vir maxime auctoritatis, &reuerentiae, dicat, quod seruatis his con ditionibus,nec circa sensibile commune potest accidere error; unde limitando propositionem, Arist. vult sensum circa sensibile proprium noerrare circa rationem communem sui subiecti r

94쪽

sed bene circa rationem propriam , ut visus circa album, vel nigrum, & gustus circa amarum, Vel dulce. Quod si verum esset non esset differentia inter senstibile proprium,&commune, circa errorem, Vel deceptionem,quia hoc etiam accidet circa sensibile commune, cum rauquam sensus possit errare circa quantitate, Sc figura :Ec si error accidat, erit circi rationem propria quantitatis,& figurae. Nec illa conditio addita ab hoc viro erit vera , qui dicit sensum propriuerrare circa applicationem sensibilis ad subiectum,ut manus post Vitrum rubeum, apparet rubea, similiter color vitreae fenestrae apparet in pariete. Haec inquam deceptio non erit circa

applicationem sensibilis ad subiectum,ut ipse dicit, quia non erit deceptio circa sensibile propriu : sed circa sensibile per accidens, circa quod contingit error, ut supra dictum est. Et si dicatur quod seruatis illis conditionibus, quae errorem remouent a sensibili proprio, etiam circa sensibile commune, non accidet error; dicerem hoc non esse verum,uel saltem seruatis illis c6ditionibus,cum quibus non potest esse error circa sensibile propriu, est tamen error circa sensibile commune: verbi gratia, viso albo in de-

95쪽

Disserentia secundum Arist. inter sensibile Τ

rentia.

P Eiis: E N S I B V S. Uta distantia, ct illaeso organo, ipsoq. praesentecnon sit error circa iudicium albi, potest tamen fieri error in eadem distantia de magnitudine, de figura, motu, vel quiete. Quapropter bene Arit . hanc differentia dedit inter sensibile proprium,& commune,quod, dc si utrumque dic tur sensibile per se, illud tamen dicitur propriti, Cum nullo alio sensu percipi possit , iatii ab illo,

cuius est obiectum, ut coloria visu , sapor a gu-.stu Scc. commune autem quod a pluribus sensibus cognoscitur, ut magnitudo, & figura a visu, de lassu, similiter numerus, motus, dc quies, quae a pluribus, quam ab uno sensu cognoscuntur . Alia est differentia , quod circa sensibile proprium non possit errare sensus, seruatis illis dictis conditionibus ; sed bene circa sensibile commune, de circa sensibile per accidens; sed dices, quae est causa, quod sensus decipiatur,circa sensibile commune,& per accidens, etiam seruatis conditionibus, quae deceptionem Cir ca sensibile proprium tollunt. ad hoc dicimus primo quod decipitur sensus circa utrumque sensibile per accidens, tum circa illud, quod est per se obiectum alterius sensus, ut dulce a visu, tum circa illud, quod a nullo sensu per se percipitur, ut Diari j filius, dico ergo,quod accidit error cum

96쪽

.PPARS PRIMA. 79ror cum visu volumus iudicare dulce, non eX-pectato iudicio a gustu ; de hoc ouenit, quia alias seorsum flauitiem, de dulcedinem percepimus, hanc gustu, illam visu, quarum notiones ad sensum communem delata ad quem omnes sensuum notiones reponuntur., de facto iudicio, quod illud flauum sit dulce, errat: quapropter cum flauum inspexerimus , quod quandoque simul stat cum dulci, illud dulce iudicamus Vi- .su, cum re vera positi esse amarum. Circa aliud sensibile per accidens accidit error, cum Visi Siudicium suum in colore non sistat: sed fines suos transgreditur, de procedit, ultra inuadens in quae ius non habet,& occupans, quae notioni sua subiecta non sunt, immo quae neq; alterius sensus ; non n. Diari j filius a visu sentitur, qua- 'tenus Diari j filius: sed quatenus albus, cui acci-

Non soli Im

eirca sensu exteriorem potest accidere error ssed etia cir- ea sensum

tum comunem, poteli Ueri deceptio circa Uia- &vide ea

rij filium: & tunc euenit, cum communis sensus, uni sensui exteriori innitatur, ex alijs enim

inditi js, quam ex albo poterit dignosci Diari j silius, si1militer circa flauum,&dulce,si innita dit este Diari j filius; quin immo no solum circa

exteriorem sensum, potest accidere error; sed circa communem, ad quem omnes eXteriores sensus referuntur, ex albo enim delato ad sen-

97쪽

tur visui tantum, Sc non sustui . Potest etiam circa commune sensibile neri error, & deceptio, si uni sensui, ut visui tantum, se credat circa

figuram; cum figura, & visui, &tactui sit com

munis.

Num sensi bile commune per se asciat sem

sum proprium. Cap. X I. Um dictuna sit sensibile commune assicere sensum, non nisi cum sei sibili proprio, hinc aliquibus visuruest, sensibile commune esse sensibile per accidens,cum per aliud operetur; cuius occasione dixerunt aliqui sensibile commune, propterea dici commune, quia a sensu communi tantum percipiatur, & non a proprio sensu particulari; & hoc ultra quod nomen indicet, cum dicatur sensibile commune ; probari tamen potest, quia non potest afficere sensum particularem, dc proprium, nisi cum sensibili proprio, non enim quantitas moueret sensum visus, nisi per colorem,cum ergo per aliud sentiatura sensu proprio: per se debet ab alia potentia percipi, haec autem alia non est, nisi sen- sus communis; hoc videtur innuere AleX. m tus alia ratione . quia visus cum colorem proprie

98쪽

bus per se cognosci, verum non primo : hac di- Ino rodstinctione saepi is usu lait Mist. quam declara '''' Uy'nit in primo 'in t Vride dicimus proprium serio

sibile, pr so, dc primo a proprios elisu lperciplScommune auqem I per se a proprio sensu eo-gnosse, sed non prim cum non nisi medio sen sibili proorio; quamuis dieatur sensibile coni muri non propretea dius commune quia ssensu coni muni percipiaturi sed dicitus colitim me, Flaias Umnibus sentibus' proprij l Isaltemu eluribus cognoscatu ut stipra di ctum est Ido epita por, sebaia propterea dicit per se sensibile, ii autem nutatumst me simhim pria

meret, profecto per accidens sensibile dicens tur. Modo visus, ct tactus' magnitudinem por se percipitri videmus erit ni imagnui montom*- L vel

99쪽

vel interuallum: similiter,&tactu boc discernimus , naagnum autem , vel paruum sonum abusive & ex proportione dicimus , magnus enim, α pariaus sonus accipitur secundum re missam, vel intensam qualitat , , Vnde magis, proprie dicitur exilis, vel vehemens sonus. FL guram percipit,& visus, tactus per st,eo quia, tale sensibile sui simulacrum sen sui: offert; non autem , ut triangulus. vel circulus nam sub bacratione apprehendere figuram , erit proprium rationis ; sensus autem tanti in percipit elle ci cum strinam quantitatem . Numerum, omnis sensus discernit , videmus i enim quinque:

auditu plurium voces, isentimus-; odoratus similiter 'differentes odores percipit, It quando . . bene Olens, & male olans vapor accesserit: sis militer , ct gustus se misceatuc absinthium cum melle ; duos sapores, simul gustando , hum rumpercipiet. Nec propterea sibi contrarium censebis Arist. si aliquando dixerit, tam men

tem scire numerate , ut propterea a lentu nu sola meri meruS excludatur. Nam sola mens forma liter Hrii hi his numerat, sensus autem percipit numerum, ut

eum qui plura sensibilia contineat; quare numerus ab omnibus sensibus: percipitur . Simi Dis I liter

100쪽

PROG a Iliter dicendum est de motu, &statu, secundunt quod sensibile ad nos accedit, vel recedit, vel in eodem statu permanet. Amplius quod communia sensibilia sint per se sensibilia, iam clarius ostenditur, ea enim quae sunt, vel in tolli- ibilia, vel sensibilia sunt, cum praeter haec ni it essent, ut voluit Arist. in lib. de Anim. dc in libo do sensu , & isens ilitelligibilia non sunt cum singularia, materialia sint, quare sensi bilia sunt: si sensibilia , ergo ipsorum aliquissensus per so est, quod enim sensibile est, sensu sensibilo est: si ergo nullus sensus alius, praeter quinque per, se illa apprehendit, restat, ut vel

omniu, vel plurium sint communia per se, cum a nulla alia potentia,per se apprehendatur e non enim a sensu communi,cum sensus communis, circa illa se exercea quae a sensibus proprijs amprehenduntur ; illorum enim sensibilium differentias discernere habet,&illorum operationes apprehendere, hoc voluit innuere Alex. quando dicebat sensum Communem, Communia sensibilia percipere, idest eoruni disseremtias a sensibit ibus proprijs oblatas, cum haec non possint a sensibus proprijsiapprehcssi : no enim

magnitudinis differentia,a colore : a sensu visus discernitur tantum: cum magnitudo etiam a