De sensibus Hieronymi Prouenzalis Neapolitani. Clementis 8. pont. max. medici, tractatus

161쪽

io . DE SENSI RV s. . en, dc propterea huius organum debet esse igneum, dicimus totum hoc esse sine ratione diactumniam in alio capite declarabimus,colorem resultare ex mixtione elemetorum; nec lumen esse naturae igneae: dc proportionem, quam habet visibile cum sensu visus, dicimus esse rati ne diaphane itatis, quia, ut dictum est,aqua non est organum visus, ut aqua : sed ut diaphana: similiter quod multorum animalium, & hominum Videamus oculos corruscantes , hoc non prouenit propter ignem: sed propter lumen ip sius crystallini humoris, ut infra, & etiam,quiano habent profundum humorem illu aqueum, scuti in Cattis,&alijs multis animalibus apparret. De alijs vero sensibus quomodo a Plat. attribuantur alia elementa, in ra tractabitur, nucautem fatis credo apertum esse potentiam vista uam esse affixam oculo, de praecise humori crystallino,ut in suo proprio Organo.

Sensationem non posse fieri sine medio, es M

' cipue etsionem. Cap. VII Vccedit modo videre,an sit necessariu medium ad faciendum Visione,ex quo declarabitur alia particula polita in de

finitione visus, quod scilicet sit facu ltas, quς per

162쪽

A RASI Set CVND A. medium diaphanum in atat Visione producat s. augetdifficultatem opinio Democriti,qui volem bat per vacuum nos examus videre: adeo ut si reformica esset in coelo videretur,nullo quod impediat interiecto corpore. Arist.autem Vult no lsolum ad visionem requiri medium, sed etiam ad omnem sensationem producendam, dc hoc tanqua unicuique sensui competens, Vnde prOpalavit hoc decretum, si sensibile ponatur supra sensum,non posse fieri sensationem, quia inter sensibile, dc sensum debet de necessitate interponi medium, sine quo sensatio produci no p

test, Sc contra Democritum ait si daretur Va- taur. αcuum , non selum impediretur visio: sed nihil ..a i . omnino videremus , deficiente scilicet, quod bes. iu.cia operationem visibilis in oculum traijceret, seu

deficiente illo, quod apparentiam visibilis in o-

culum praesentialiter offerret.Causa autem po-

nendi medium nulla alia est , nisi quia propriu est uniuscuiusque sensas recipere speciem sine

materia, obiectum autem cum sit materiale, si ita supra oculum, vel senserium ponatur, non posset percipi a sensinqui immaterialiter ipsum recipere deberet Aequiritur ergo,Vt color V,g. idest forma coloris repraesentetur organo, &hoc per medium diaphanum illuminatu, cuius -

163쪽

ei in te nulla fiet sensatio, hoc etiam eXperimen hium se ib constat..: Contra hanc determinationem du

cit gulius ,

ΣόΣ bltam est de gustu, & tactu, qui sine medio reci p mς piunt sensibilia, Sc de ipsis iudicium faciunt: de tactu clarum est: nam ut infra dicetur, siue sensorium ipsius sit caro , Istuetia eruus. superpositas sibilia sentiuntur disimilitet degustu ; immo nisi gustabile actu etiam raccipiat humectatio-- nem a saliua,ct immediate tangat sensorium,no et ipsius gustisto; ct propterea dixerunt

aliqui in tribus sensibus xantum requiri mediti; P a Vtin visit; avd i tu: &offactu :iti gustu autem, i sd uridum tactu minime. Alij vero non solum in istis; sed Mic'. in alijs etiam, non et necessarium medium di-:u, 6hetari dieres hoc obata ty i a patietibus su fili l ionem. ό im qua impedimeretum e bihdraucis una; humo., 2ta, re illo ibri oncreto; & tamen' videtur ille ima- -- sines, nullo interiecto aere. Similiter uabudi-t0aot ille complantatus, qui Gnidi ituitus ripisus sensorium, anellus vehemmati sono,Velava' pote descendentia capite, sinas ahu,n uit 'nae dio interposito, percipit sensationem, Ut quan-

do sentitum si ulus; Sc sensibile posito supra sensurium, immi i psum afficiei ite,stis en satio . Similiter quis clauiis oculis videt splendorem, . ita &noctu

164쪽

pΑRs s E C V N D A. et s& noctu Dicas ocul um; videt internum lumen; ergo sine medio sit sensatio . De olfactu simili-liter : fumi illi odoriferi attingunt non selum sensorium olfactus; sed, &cerebrum,& tamen odor percipitur. Amplius cum praeciditur neruus eX carnis,&nudus, sentitur praecisio, ergo sine medio, dc qui sentiunt odorem prauum, seu faetorem ex stomaco , per interna sit sensatio, de sine medio , sic volebat Hipp. conceptis e mulierem , si suppositum sussitum non persentiret per odoratum, secus si persentiret. Ad haec dicimus Aa ribis claram esse sententiam Arist. no posse fieri sen- tia Aiisl.do. sationem sine medio,&hoc ut dictum est quia proprium est via iustulusque sensus recipere spe - ' 'ciem sine materia, idest formam sensibilis, ut

formam coloris sine materia coloris,' Veru medium est duplex, quodam internum, quodam externum, quanto enim sensus est spiritualior, Ic magis a longinquo percipit, tanto medium debet esse extraneum, propterea visus indiget aere, tactus vero, &gustus, quia sunt sensus corpulentiores,per medium internum faciunt sensationes; quapropter posito sensibili supra carnem, fit sensatio quia medium per quod percipit,est unitum cum senserio, ut declarabimus,

165쪽

1 η D r i s T N S iI B V s. quando de tactu pertractabimus. Unde si aer eL set congenitus cum sensorio visi is, utique apposito visibili, supra sensorium fieret visito, sed nosne medio: sic ergo dicimus de tactu, dc gustu quod percipiunt sensationem, de cum medio rnec propterea est eXcludendum medium, quia possito sensibili supra sensorium fiat sensatio: ostensum enim est,propter eorum corpulCtiam, habere medium intraneum .

Ad illud de suffussionibus dicendii, appariti nes illas, necessario fieri per medium: nam inter humorem cry stallinum, in quo vitiuus spiritus,vissibilia dijudicat, Ec corneam, in qua apparet humor ille concretus, intercedit albugineus humor, etiam perspicuus, dc illuminatus, adeo ut non impediatur visio illius humoris , dc si via deatur de foris este: hoc prouenit, veluti si quis

videat per vitrum coloratum,omnia, quae CXrra

videt, iudicat eiul tam coloris esse, sicuti vitrum est: sic quando sit visio mediante illo humore:&quod non possit fieri haec visio, sine medio illuminato iam clarum est; quando enim est concretus humor in patiente suffusionem, adeo, ut impediatur, ne lumen actuet albugineum, tanquam medium diaphanum, omnino impeditur visio, quia scilicet desicit medium diaphanum, illu-

166쪽

i p L R s sp C V N D A. illuminatum. De illis vero qui clausis oculis vident splendorem , Sc noctu internum lumen , iam his respondet Aristoteles in libro de sensu , Ec sene contra Democritum , qui volebat esse in oculo ignem dicens, quod una pars videt aliam, Sc splendor ille est ipsius cry

stallini, qui ut dictum est) est splendidius, &ni

tens . De auditu ero clarum est, quod non pos sit fieri sine medio, Sc si sensibile tangat sensorium, quando fuerit magnum corrumpit potius auditum , ut vult Philo in fin. 1. de Anima: similiter dicendum de odoratu, de quod quamuis aliquis sentiat 1 torem ex stomaco, hic tamen nunquam perueniet ad sensori u olfactus sine medio , &sic patet de necessitate requiri medium in omni sensatione: hinc si aerunt coa-' Viri praeclarissimi ponere species sensibit tu, quia si sensibile est prius in medio, quam in sensorio,etiam in tactu, vidis um est, de necessitate videtur hoc feri per speciem repraesentantem illud sensibile, qua prius mouebit mediu, quam sensum; sed quomodo potest fieri sensatio per medium sine specie, ultra determinata rsupra, licemus infra, quando de modo quo fiat 'vitio loquemur; nunc autem in tantum conclu

167쪽

sitate requiri medium , siue internum, siueternum: quod in visione debet es e perspicuum actuatum , ut dicebatur in desinitione visus , idcirco tempus est disputationem aggredi de

De perspicui natura , a Graecis dicitur

Edium quod traiectricem colorum fa-l cultatem habet idest perspicuum Communi vocabulo appellatur, cuius naturam inspicere, opo

tet : nam ea perspecta modus, quo vilio sit in promptu erit, ins nitorque ambages diluentur: prius autem multas disterentias ipsius a s signa re oportet. Prima ergo erit illa perspicuum. duplex in potentia , & in actu ; in potentia est illud quod est aptu illuminari: lumen enim est actus perspicui , & huiusmodi erit aer,Vel aqua, csleste corpus,& multa alia, Vt gemma ornua, vitrum,&similia,&ista non sunt per se visibi lia; sed videntur accepta luce, quae est actus ipsius perspicui, nec ipsis inest perspicuitas, qua tenus talia , ut aer , non enim est perspicuus: quatenus aer, quia tunc non esset perspicuum,si

' non

168쪽

non esset aer, si niliter de alijs: sed dicuntur

perspicua, secundum quandam naturam Communem , quae pluribus potest ineme: efficitur auterin perspicuum in aftia, cum illuminatum

est : lumen enim est actus diaphani; quatenus diaphanum est, de quo lumine in alio capite dicetur & tunc visibile perspicuum efficitur. Hinc britur dubitatio, quominio per lunae fiat

visibilis aer, cum experientia pateat, aerem illuminatu non posse videri ; Si quis enim in olla posuerit lucernam, lumine per foramen sursuascendente, profecto aerem illuminatum supra foramen non videbit, nisi supra contigerit aliquod corpus solidum esse similiter,& solare lumen,numquam videtur, nisi corpori opaco occurrat, propterea dixerunt aliqui, lumen non:

Esse vitibile per se; sed esse rationem videndi , quod profecto absurdum est dicere; illud enimost per se visibile, quod ali js est ratio Videndi:& v a. 4.

propterea dicimus videre aerem illuminatum, quatenus ipso perspicuo actuato a lumine,rCCe- Σ 'An dente tenebra no impeditur Vissio, d tunc aperte scimus, quando est dies, dc quando nox, quod discernunt etiam animalia ratione carctia: sp luncas enim subeunt, Sc ex eis eXcunt, noctem discernentia,&diem, terminatu vero luis en

169쪽

rior D Σ s E NE I. 27 V s solis,subit vicem coloris, est enim lumen de se vi infra dicemus actus diaphani interminati,

aer ergo luminosus cum sit transparens nullam apparentia facit, & ideo non videtur, ut color:

sed videtur sub ratione perspicui actuati, & illuminati . Secunda distinctio perspicuu duplex, vel semper in allu, vel quod de potentia exit in actum ; perspicua inama semper, sinit caelestia

corpora, in quibus nulla potentia inest, seimperenim sunt illuminata: loquor de orbibus, non autem de astris: ipsa enim sunt luminosa,sed 135 perspicua , cum Vnum per interpositionem pos . sit impedire lumen alterius: sicut euidens est in defectibus solis, de lunae, de caeterorum; sed a strum superius transparet per alias sphaeras , Sca nobis videtur: terrae autem umbra, Scissi usque,

ad Lunam,vel Mercurium peruenire potest; est tumen exiguus locus , qui obscurari potest, &ab alijs astris illuminari. Vnde potest bene impedire Lunam, S Mercurium, ne videantur a nobis, non propter hoc tollitur, quia1 orbis dicatur, actu perspicuus. Perspicuum autem,quod modo est in potentia, modo 'in tu, est aer,aqua,&Wtera dicta, quae dicuntur in potentia perspicua , antequam sint illuminata, de tun non vere perspicua : dicuntur autem actu perspicua,

170쪽

etim illuminata sent post talis lumen 'pe spicui, de veluti color, at uatur autem per prae sentiam cor pori fluminosi in ipso perspicuo, ut infra Tertia distinctio ex perspicuis,quaedam sunt stilum tran sparentia, & perspicua quaedam non solum sunt transparentia, sed apparentia: quae propter laeuitatem, de densitatem, retinere, &colligereiapparentiam possunt: quae perspicua tantum sulit, non polluntin se ipsis rem

visam cor Iseruare, ut in ipsis appareat propter eorum tenuitatem ,es exilitatem, sicut aer: ea autem quae soliditatem habent; Sc denssitatem in se ostendunti,sct conseruant imaginem a revisa: eiusmodi perspicua sunt specula,vitrea, i pilli translucidi, de maxime si haec terminu limbent opacum, Vt non possint amplius tra spar re; sed apparentiam retinere ; sicuti in jeculis , in quibus,si desit terminus opacus, nulla, sit rei vis arImaginis apparetia, at ubi terminatum est , per oppositionem plumbi, vel alterius opa- ci, cum non possit imago amplius transparere, in eodem speculo apparentiam facit. Haec autem trans parentia in phrspicuo,prouenit ex sui natura, nil enini aliud est diaphanum,quam facultas traijciendi lumen , ct colorem, quae intermino faciunt apparentiam 1, de haec facultas