장음표시 사용
171쪽
isa . AT IE S EJu D I B π S. qnon est propria aeri, nec aquae , nomenim inquantum calidus; aut humidus aer,& aqua sunt transparentes; sed est communis natura, quam in nominatam appellauit Arist. ipsis , dc alijs corporibus competens : sicuti, Sc aeri, aquae communis natura est transportandi odorem, quam Theophrastus graece id est odorum transportativum dixit, sicuti sonorum traiectricem facultatem δε , id est personantem dicunt, & hoc nota bene: nam diaphanta proprie latinis vocabulis explicari non potest, siue Vertas perspicuum, aut perlucidum, seu transpa-TenS,Cum ultra liscincludat quandam traiectricem colori, facul tatu, Vt optime callent Graeci. Sic de verbo ita ον cum non solii illud dicat sonorum,vel sonatiuu:& hoc odoriferu: sed ultra hoc dicunt vim, illud quide traijciendi s 2,hoc autetrai tendi odorem: istς ergo facultates non proueniunt a sentibilibus i Ier enim est perspicuus, similiter, de aqua ex sui natura praesente lumine,perspicua in actu dicuntur: desine motu , Sc tempore possunt ex sui natura traij cere colores, Ut postea declarabitur,&propterea haec mutatio, quae sit a lumine,per quam perspicuum de potentia transit in actum, no est alteratio, quae sit per transmutationem, esset
172쪽
PARS SECUNDA. MIenim temperanea; sed tantum per praesentiam corporis luminosi, ut dicemus. Quarta distin- actio perspicuum quodam est interminatum , quod actuatur a lumine: quodam terminatum, es est illud in quo apparent colores. Quid autem sit natura luminis; de quomodo actuet perspicuum, iam tepus est declarare reiems prius aliorum opinionibus,& ambagibus.
De lumine , primo an sit corpus. f. IX.
Uminis natura, quam Arist. necessariam esse ad videndum colores dicit, .cum sine lumine videri no possint, dc si1 clarissima sit, quid enim est luce clarius ' tantis est nihilominus ambagibus referta , ut difficile valde sit veritatem inquirere; aliqui enim lumen dixerunt corpus; aliqui vero habere esse reale, aliqui esse substantiam spiritualem; aliqui accidens: dc hi ali j intentionale: alij materiale: ut autem eius natura clarescat, Sc modus,quo perspicuum actuet. Primo nia is si vi videndum est, an lumen sit corpus, Sc eX mul- .a'Miqu'.
tis authoritatibus, rationibus , dc experientijs videtur lumen esse corpus. Primo per Aristot.
173쪽
2. ati . s. rati . . Ratio. ς. Ratio. s. Ratio. I. Ratio.
Lumen secunἡum veritatem n esse corpus. .Ratio.
- D E SE N S I B V s I 2.sec. probi. 9. 3 3. ubi vult lumen densarea rem , dc propterea in die minus audiuntur voces, quam in nocte. Secundo lumen mouetur per se, de non ad motum aeris, cum aere quiescente lumen moueatur, ut patet ex decrememto, dc augmento umbrarum. Tertio habet figuram propriam; nam transiens per foramen angulare,facit figuram rotu dam, sicuti in arboribus apparet, inter folia enim transiens lumen in terra facit figuram circularem. Quarto prΟ-greditur a corpore luminoso, proprium autem
corporis est progredi, de si esset accidens migraret de subiecto in subiectum. Quinto lumen dicitur refrangi, de reflecti, quae sunt propria corporum . Sexto si esset accidens duo lumina miscerentur, sed stant timui separata. Septimo si esset accidens migraret de subiecto in subiectum; lumine enim immoto , mouetu Paer, in quo est, cum ergo non siit accidens, est corpus de necessitate. istis tamen non obsta tibus, nullo pacto est affirmandum, lumen corpus esse: quod, reiectis alijs probationibus, his tantum efficacioribus probari poterit. Et primo si lume esset corpus,non posset nisi in tem pore moueri, at manifeste apparet, repente sine tempore, simul ac Sol est supra oriZontem, totius
174쪽
tius Emisperi j fieri illuminatione: & si ab asco
sa lucerna operculii abduxeris, tota domus statina illuminatur: corpus autem in tempore mouetur. Secudo si corpus esset, utique simplex e Li. set ed corpori sinapi ici, sinapi ex motus competit : hi autem sunt duo,rectus, Sc circularis,si autem recto motu moveretur,Cum sursum moueretur deorsum tauquam mouebitur: Ec cu deorsum,nunquam sursum, nunc autem undiq; Videtur moueri, de sursiim,& deorsum, de a dextrisin sinistris .Quod autem non circulo mouetur,siquis lumen inferret in domunculam ait ira parte longiorem, statim rect e, tota donau illuminabit : vltra illud, quod perspectivi secundum redham, lucem procedere demonstrataeum ergo,nec recto,nec circulari proprio motu mouetur, simplex esse corpus non poterit. TC stio si esset corpus,cum in aere est et, daretur,CO poris penetratio : vel esset per poros aeris ingressio: dc cum pori non essent continui,n 6 totus aer esset illuminatus; & antequam illuminaretur aer, vel pori essen t vacui,quod non potest esse; vel alio corpore pleni, Sc lic ad aduentum luminis cederet illud corpus quod esset inporis , dc sic esset tenuius,& subtilius lumine cucederet, quod est in imaginabile r etiam no-
175쪽
1s6 DE SENSIBUS.' ctu aer esset rarior, cum in se partes aeris va- .. RiiI.. cuas haberet. Quarto flante maximo vento, moueretur,& eXpelleretur aer in alio loco, Sc, atatio. lumen ,& ssica Vento fieret obscuratio. Qu ii to utor argumento, quo aduersarij,si lumen esset corpus, aer illuminatus esset crassior, Sc de-sior, no3 autem contrarium Videmus, sit enim subtilior, Sc tenuior luce suscepta: immo densatus aer a vaporibus, a luce eX tenuatur. SeXto
si lumen esset corpus simplex, utique esset ignis; sed hoc non est verum : nam ultra quod no mo ueretur, nisi sursum , quod supra falsum osse probatum est, utique calefaceret, &vreret, Sc in aqua extingueretur:& euidentia costat, multa habere lumen, quae non sunt ignis,nec igneae naturae, ut Cicindulae, lapilli , &similia: tan-
, x ilia' dem tenebrae,&Umbra, Vel sunt corporear,vel incorpores,si incorporee ergo,& l umen incor poreum, cum contraria sint, quae in eodem genere esse debentui corporeae, utrum manentes
suscipiant lunae,aut per Antiparistasim cedui,si manent profecto no solum duo corpora essent in eodem loco, sed tria, nempe lumen, aer,&tenebra: si cedunt quo pergunt, aut refugiunt:
certe illuc recurrerent, unde egreditur lumen,
ergo tenebrs erunt in Sole astris, de igne. Am-
176쪽
P I rus S E C V N II A. ruerplius si manet tenebra adueniente lustrine,tune a x, unum contrarium susciperet reliqaum; Vlti- vli. mo, &hoc optime conliderato, apparebit modus , quo fit illuminatio, ab ali js minime intelia lectus: ratio autem est ista, si lumen est corpus, unde est quod cu ingrediatur in aliquam domu, per angustam rimam,statim obstructa rima, noremanet lumen in illa domo, quod non ita subito deberet egredi, si esset corpus: sed quomodo fiat hoc videbitur, cum naturam luminis declarabimus: nunc autem in tantum conclusumlit, quod sit esset corpus, non tam subito evanesceret,&sic per haec, & alia manifeste apparet, lumen non esse corpus , nec effluxum corporis Propter has rationes , dixerunt aliqui, lumen Aliorum o- non esse corpus, sed substantiam immateriaic; dc spiritualem. Contra quam uno medio est tinniateria hi sistendum, impossibile enim videtur substan- iuitii. tiam,&praecipue spiritualem, oculo corporeo hae opinio
apprehendi. Ideo dixerunt alij, lumen esse qua- 'litatem realem in medio,& haec fuit opinio comunis, quamuis Scot. in Σ .senten.teneat, quod seoti op
lumen in medio , Iit 1 pecies intentionalis, rem mori in meis
praesentans lucem: dc vult lumen se habere ad Ei., iri Eri. lucem, sicut species coloris ad colorem ; Quae Opinio cum iupra sit reprobata,vbi reiectae sunt '' spe-
177쪽
speciessensibilas; & infra melius declarabitur,
' M-- ubi de speciebus sensibilibus coloris pertracta bimus ,'non oportet modo circa ipsam multum immorari satis ssit unum dicere , quod species secundu ipsos, sint alterius naturae ab obiems, nec sentiantur a sensu : lumen autem est eiusdem naturae cum luce, quicquid alij dicant, dc est maxime sensibile a sensu visius, ipsumque lunae producit operationes reales,alterat subiectum, dc denominat aerem illuminatum, quae non possunt competere speciebus intentionalibus.Idcirco ad communem opinionem redeun- Communia tes dixerunt , Ut D. Thum. Alber. sequaces,
quod lumen eu qualitas realis,quia cum non sit substantia, erit accidens , dc cum producat effectus reales, erit qualitas non intentionalis, quia ι. ultra quod producit effectus reales, a sensu percipitur,quod non competit specie ius intentionalibus, bene ipsum lumen ' per suam speciem intentionalem,repraesentatur sensu i , sicu ti, de neproba io luX, Sc color. Haec opillio est improbabilis ; da
opinionidi propterea a 1equacibus improbata relinquitur.
contra quam multae possunt fieri instantis , Scargumenta facta supra, ad probandum lumen ' non esse accidens, stante hac opinione sunt inso- lubilia : nam esset miscibile: migraret de subie-
178쪽
PARS IS E QR N DIA. issm in subtemim : moueretum ad motum subiastantiae, & quod praecipuuna est, suam operati nem non posset producere in instanticine tem pore , dc motu ; a qualitate enim reali tristentaneae operationes minime proueniunt .
De luminis natura opiniones magis probabiles j cundum mentem Arist. Cap. X. Eiectis his opinionibus, succedui duae aliae magis probabiles ad mentem Arist.de luminis natura, una est Philoponi,qui vult lume ultra esse,quod habet in corpore luminoso,est enim eius quali ias: in medio non esse corpus: sed operationem corporis luminosi in perspicuo recepta ; praecipue autem sol est corpus luminosum,a quo effective talis prouenit operatio : qua opinione sic determinata, innumerae tolluntur difficultates: nam hoc stabilito, no datur corporum penetrato, neque est inconueniens repentinam fieri operationem, cum sit incorporea, ct perspicua sint inuicem colligata,&se inuicem attingant: sicut si1 quis funis longi, dc extensii, aut Virgae summum mouerit, totus funis,& virga sine tempore mouetur. Hinc fiunt luminum re-
luminis nam tura maxime probabilis.
179쪽
actiones , reuerberationes , collissiones: multiplicatis refractis, seu collisis operationibus. Hinc Sc calores etiam proueniunt, sed quomodo a Sole, qui non est calidus , operatio calida potest prouenire: dicimus a Sole vivificativam operationem produci,quae luX est, eamque, quae est in aere caliditatem excitare, ipsum calefaciendo :&cum in repercussionibus dupletur operatio, Sc qui intus est,aerem comprehendat, ipsum iure accendit,redditis operatiobibus si sceptis es corporibus, quae illas sunt apta redde-i l Te, sicuti vitrum, aqua, argentum, ars.&similia. Sic ab anima, sua virtute vivificativa, corpus calefit, excitando calidum,quod in ipso est, sicut irascibilis animae facultas, cum mota est, sanguinem circa cor calefacit: similiter, dc cura calefacit, quamuis sit incorporea animae ope
Al.k.6ν; Altera est opinio Alex.quae mihi magis arridet accepta ex obscurissimis verbis Arist.in a.deta , : anim qui breuissimis verbis in 6 9.&γo hec ha- aEM ,. 2 bet: lumen autem est actus huius perspicui se- φη Λ β eundum quod est perspicuum . potentia autem is in quo hoc inest, & tenebrae, lumen autem est, is Vt color perspicui, dc post infert, lumen non estis ignis, neque omnino corpus, neque defluxus
180쪽
corporis vllius esset enim utique, & aliquod corpus, ct sic sed ignis, aut huiusmodi alicuius
praesentia in perspicuo : neque enim possibile est duo corpora in eodem simul esse: Sc deinde
videtur autem lumen cotrarium esse tenebris:
sunt autem tenebrae priuatio huiusmodi habi tus a perspicuo,' quare palam, quod, dc huius praesentia lumen est, dec. Ex quibus verbis constat Arist voluiis e lumen esse actum perspicui, hic autem actus, nihil aliud est,quam praesentia corporis luminosi in perspicuo, quam opinion Ces affisiime declarat Alex .Pro quoru textuum explicatione, illud est primo notandum, quod perspicuum in poteria, per praesentia eius,quod
ad illuminandum natura aptum est, mutatur, Scessicitur actu perspicuum:huiusmodi autem corpora illuminatiua, quae perspicuu actuare pos sunt, sunt astrorum corpora, ignis, dc aliqua huiusmodi, secundum quandam naturam Communem, quae id praestare potest: per praesentiam ergo horum.corporum; mutatur perspicuum, Se essicitur actu perspicuum, cum prius non esset tale. Secundo notandum, quod haec mutatio, quae in aere, & in corpore perspicuo
potestate, dc ab igne, Sc huiusmodi corporibus luminosis sit, non est mutatio, quae a iteratio in X rebus