De sensibus Hieronymi Prouenzalis Neapolitani. Clementis 8. pont. max. medici, tractatus

191쪽

terra, ct propter hoc album , cum ex maxima perspicemate resultet, aliorum colorum apta materia est e unde pictorest, Vt colores melius imprimantur in tabellis , quas depingere volunt, illas prius albo colore inficiunt I

- De Uarijs colorum disseremise, tum*nplicibur; - : l tum mixtis. Cap. XII . inuus is: o D i ὶ i, mu ni ut trio lacu ilint D exactam omnium colorum, ithri simplicium, tum mixtoru cognitionem mendu est inter colores, qui primatu obtinet; Sc simple crest, albus color est , qui cum participet multum de perspicuitate,maxime visitis, & aliorum materia e iistiti sua enim perspicuitatb facili rex pol rit alios leolores recipere, ut dichum est, quera Graeci dicunt, a nostris autem allam, seu candidus appellatur, huic contrarius est , quem

uisu ν dicunt, simplex , ct ipse, & hic ater est, authiger, qui potius, ut voluit Alex. sensibilis

' i ' ducitur, quam visiilis: succedunt stea colores h 'i mixti edi his, qui aut miscentur ad inuicem ii, ter se, seruata rationabili proportione, puta dupla, sesquialtera, sesquitertia r &lex his , tot rum species iquinque aliae rcsultat, ade tauton

192쪽

P A RSI&EQV MINA.mes septem numerentur, cum flauus color sici albo lcomprehendatur , visu mi oblectantes et quemadmodum viridis , quem Graeci dicunt

κλωψλ. Ceruleus quem Graeci appellant κυν mola: Puniceus est alter, quem Graeci σοινι - appellan t. Alter est,quem dicunt αλουε μ , Nostri autem purpureu. Est, Sc alter, qui a Grscis dicitur pia ορ, a Nostris 'autem fuscus , de hi, ut diximus

resultant ex albo, & nigro, seruata tamen pro portione. At ubi magis,vel minus miscetur de albo, vel nigro, non seruata proportione,plura sorti utur nomina, na viridis color in quo seruatur multum de humido, propter quod dicebat Philos . huiusmodi colorisbabitus niodice conspectui se offert, ex quo delectatio prouenit, cuon spectetur multa cpncoctio, proprie viridis appet latum cum autem humidum incipit concis. qui,resultat colar,qui proprie dicitur mora idest

herbaceus si vero maiorem concoctione acquirat illum Graeci dicut προσπιθι, Nostri Vero por-raceum : sub ceruleo alitem, quem Graeci dicut

seeundum maiorem vel minorem admixtio nem nigri in quibus prqualet,reducitur ater color , seu liuidus sub quo etiam reponitur color

193쪽

seu caliginosum in quo multum praedominatur nigrum: & huic similis est, qui mi ορ idest vi brosus appellatur . Alter proprie caligianosius dictus. Alter miniνομ idest tenebricosus. In quibus vero magis praedominatur album,est color, luem Greci dicunt αλουρν la a Latinis proprie purpureus dicitur,qui nomesumpsiit a pum Pura , quae in cOcba marina nascitur,ob nimiam concos ionem tendens ad nigredinem, seu ad

minorem transparentiam pilam sit partius concoquatur ille resultat color dictus inνω- a no

stris puniceus, quamuis aliqui eum rubrum appellet. Ali j phenicum, de secundu aliquos viol Ceum, qui flagrat colore violae,& secundum ali quos est color,qui proprie in equis,baius dicitur, est etiam mixtus color, quem Grsci πι ραμ dicut hic proprie appellatur rufusi, qui igni attribuitur, cum ipsi fumoda materia admiscetur . . Alter etiam resultat color, quem Graeci appellant κνυ in R. est color, quo leonesi infici utur, quia nostris fulvus appellatur, qui potius a colore oculorum, a quibus veluti fulgo uia leonibus exire videtur , qui indignationis in litium est,ivt propterea terrorem intuentibus incutiant : est tandem alter resultam color qui inNoctuarum oculis potissimum cernitur,

194쪽

P A R si s E C V N α A. 'Mct in Cattis: hi sunt colores omnes simplices, Ecmixti, tum seruata proportione , tum minimὰ

ex opacitate, SI transparentia elementorum re

s Des avo autem colore , quem Graeci 'appellant, cum sub albo reponatur, non sit distincta mentio, proprie tamen est color capillis

conueniens. i.

Nec temere dictum est ex perspicuitate, Sc

opacitate elementorum resultari diuersas miX-tiones colorum: nam non resultant colores eX

mixtione elementoru secudum primas qualitates, eX quibus Constant,quae sunt caliditas, frigiditas, humiditas Sc siccitas, quia sic, quo magis essent albi colores, magis calidi essent, si in illis praedominatur ignis , de sic nix esset calidior ;quod male intelligebat ille Brutianus, qui Vole bat , nivem esse ca lidam: sed ipsa elementa cO curr in t ad generationem colorum , praecipue per perspicuitate, Sc opacitatem: unde quanto in.colore est magis de perspicuitate ignis,quamuis sit parum de caliditate, tanto albior ,& magii mouet visum, unde pictores quando volunt

fingere aliquod esse longinquum, illud fingunt nigrum obseptum albo , Sc hoc pacto dicebat

Arist. ini. mete .de phasinatibus, quae appa-

.. Colores re sultati ex mixtione elemet tu non quate . nus esida trigida. sic ea, vel humida sunt Ised ex mix tione pet spicuitatis.& opacit tisa

ob Tent

195쪽

Album m Met magis visum , quaeeteticol res, & ideo in praesentia aliorum coloru pr pinquius iudicatur. Elementa pollunt comunicare alteri perspicuitatem:&non primas qualitates .

is D E. S E N S IAE V s. dent in caelo, quod quando luminosum circumdatur ab opaco, videtur veluti, mons: album enim illud, cum moueat magis visum, videtur propinquum, Sc opacum remotum ; C Contra quando album, vel luminos uni circumdat opacum, tunc apparet Veluti fouea : quia circum stantes partes, cumssint albae, videntur propinquiores, Sc opacum in medio videtur prosundius , sicuti in fovea , Et ne mireris, quod elementa simplicia possint hoc praestare, scilicet Comin uni cado rebus coloratis perspicuitatem, retinendo caliditatem, frigiditatem ,&c. Quia perspicuitas, tenuitas, raritas, leuitas, sunt sec dar qualitates, quibus non constituuntur elemo, ta, bene sequuntur illas, ut ex Ariae secundo de partib.& sic cum non sint eorum propriae constitutivae, possunt alteri communicari,illa sis ipsis elementis , unde Arist. dicebat in secundo de Anim. aer,&aqua,& similia sunt perspicua, non quia talia: sed secudum quandam naturam innominatam,quar,& calidis , ct frigidis potestines. : silc dicemus , quod aer non est organum auditus in quantum aer, nec inquantum perspicuus : sed propter eius facultatem traijciendisonos: & est delativus odorum secutidu aliam, ct diuersam naturam. Redeundo ergo ad coe

196쪽

pARs se CV N U A. I lores,proxima materia ipsorum est perspicuu . siue sit ignis, siue aer, siue aqua caut aliud Co pus perlucidum quod cum interminatum sue rit non habet colorem , ct proptercasui: naturad icitur abscolor,bene habet tam ita tern traspori tandi colores donec alicui termino bccurrat, tunc enim non amplius transparentiam facit ised appa rentiam. Ilerminatumob ten' perspiciiunx est illud. buius terminus doloraessi qui re isul tat ex mixtione pei bicuorum qu terminuacquirunt ob op citato terrae,&sc ccdori no est su perficies, viretbagorici volebant, quia non est terminus sporis vicorpus est: lamuis nu

posset esse superficies sine colo et, culor sinesse perficie , quod decepit Pythagoricosi,nihilo

minus,no secosequutur,vi seu tibile; sunt,quia sic non sentiretur superficies sinecolo he , & sic non nisi a sensu visus: modo secus est, quia tactu cognoscimussuperficiem, & m,inv culi rata est: ergo color non est supexfities, nec lume, ut volebat Plato, quia no est actus corporis perspicui interminati, sed est inressa itas peripi cui terminati,&hec est essentia coloris, ut color

est qualitas. Alia est definitio ipsius oldru ab Arist assignata in secudo de Anima, quod color est motivus diaphani in actu , ct haec c6pqtit cin

tori i

197쪽

Color non pol esse visibili, sine lumine

I s . cym s et I aviori ut visibilis est: pro quo nota, qtad color non potest esse visibi l is sine lumine idi unde si liqua videntur in nocte,subeuduim luminis p tius , quia coloris i qua propter color non potestinoubre diaphanulisse nisii illud sit actuatum alumine, propter hoc dicebat Ariss color est motibus diaphaia i , ut est in aftit,idest viillu ... nasum est ' Permoti mautem non intelligas alterationem aliquam factia adlaphano ab ipso

colo ro; nul la enim alteration e mouetu r perspicuum pre receptionem coloris,sicuti,nec ipsum diaphanum interminarum per receptionem

luminis: indub utroque perficitur potius: phimo recipieri do luitaen ; per quam peceptionem pbtentia j sit ama perspicuum: incundo reci

Lxima quaestio inter authores non obscuri nominis, agitari solet,num color in tenobris Dabeat esse colo ris : nam si color generatur, sicut lumen , cum non sit lumen absente corpore

198쪽

luminoso, & generetur in perspicuo , sola il

luminantis corporis, pinsentia; sic , dc color Videt 'generari in perspicuo illuminato, Scterminato: sequitur quod absente lumine dessicit color, sicuti absente corpore luminoso deficit lumen . Propter hanc rationem diXerunt aliqui, in tenebris nullum esse Colorem; nec in profunditate solidi corporis: emicare tamen colorem statim ubi diuisum fuerit, Scia lumine inspectum: cum Q la luminis praesentia color fiat ;& ratio ultra diffam est,quia color non videtur esse color, nisi moueat diaphanum, de visum: sed non potest mouere diaphanum, nisidia phanum sit in actu pet lumen, unde Arist. dicebat colorem esse motivum diaphani secudum actum: ergo sine lumine, Sc in tenebris

non est color . Sed quo passo i Sole statim sine

tempore,possent generari tot varij colores, est omnino improbabile: praesertim curri non posset concipi, a lumine colorem nigrum generari. Hinc dixerunt ali sectantes Platonis opinionem,colorem habere materiam in corpore perspicuo : formam ipsius esse lumen: & nil aliud esse colorem, nisi lumen alligatum, seu incorporatum perspicuo. Sed ne videatur, colorem esse formam compositam ,scilicet ea diaphano, --.i Z Σ &lu-

Aliquorum opinio in tenebris nullum esse e alore:sed om

re a lumine causati idi rsuperiorIs opinionis oppugnatis Platonico

tu euasio.

199쪽

ego . et ' E S rim a s v s. lumine, censent perspicuum, EZ lumen non esse partes essentiales coloris, sed coloris causas,

qua ii vidimim est color sit lumem ligatum:

& propter hoc albedine dicunt,esse lumen perspicuo luccti S claro incorporatum .' nigre/inet 'ri vero es se omnis luminis priuationem, no enim. h. : dicunt ri Trum est e contrarium albo positivum; ' ' sed priuatiuu: dispositione sierosunt cotrari. Vt opacitas, trans parentia. Haec opinio,&si sit Platonietia supra reprob'ta cum veram coloris definitione ab Arist traditam explicimimus,nihilominus adh- '' maiorem euidentiam,non potest intelligi quomodo color sit lumen participatum , cu e X miX: , ε tione Cibmentorum resultet. Amplius lumenta: 'materiae eXperS, quare non potest participari : sed bene in sublesto recipi. Insuper a subieri R x cto consehuaretur, hoc autem est falsiana, eum. non nisi luminosi orporis praesentia conserti in tur,& eius absentia aboletur. Tandem nullus. xii ta esset proprius color: sed adesi et quilibet, de ab , esset,praeter subiecti,corruptionem . Et xltimo xii ta non posset assignari causa unde sit, quod lumen in interminato perspicuo,non causet colorem, dc in perspicuo terminato causet colorem .Qua de re cum Arist. sentientes dicimus pro solutio

ne istius quaesti is , de omnium difficultatum

200쪽

poris est, alio pacto ,Vt visibilis est: primo mo do fuit ab Aristot. definitus , quod sit extremitas corporis perspicui terminati, hanc naturam etiain tenebris habet, Ec in corporis solidi profui, ditate , hanc eandem essentiam possidet: resul,

tat enim eximixtione elementorum: & secundum quod , plus, vel minus participat de perspicuitate,& opacitate ipsorum variae resultant species ; ut autem color visibilis est, sic defini--,; . . . atur flaus d sit motivus diaphani secundum actu, i, ubi videtur, quod tum en ipsi colori imponat,veluti extremam perses ionc ,seu potius functionem, , t possit scilicet mouere visurn, & esse via sibilis . Adeo ut si velimus completam col ris definitionem assignare sic possemus ipsum definire : color est extremitas corporis perspi- .cat terminati motivus ipsius, vilest in actu. Ex qu ibus patet qucd color non causatur a lumine,

v t sit color, sed ut sit motivus diaphani actuatii. Et propter hoc Arist.similitudinarie dicebat ita, telles tam agentem omnia facere , sicuti lumen, quod facit astu colores , idest non secit essentias colorum: sed ut inama moueant diaphanum :ysiq, dc intellectus agens no acit phantasmat ,