De sensibus Hieronymi Prouenzalis Neapolitani. Clementis 8. pont. max. medici, tractatus

261쪽

εα l . A c στυ sq, P .. siim uersus malas, cum secundum dicta post ... ' 'ia. hiones Visibilestuari poterat. Idcirco quatuor L sic ilOS , qui illorum motuum duces essent natura eta nauit: duos a lateribus, alteru sci

dicetin altero angulo, alios autem duos , Vnum in f ne, alterum superne; ultra alios duos mustulo sitan palpebris: versus minorem angulum supra. infra extensos, Ut circumuertere, &Martii mu-TirCum agere possiimus oculos. Est etiamsi is h. vis, Blius mustulus mRgnus , clycaeorum radices 'py ς' rnunieris , constringens illius nerui mollis

immissionem dicti optici; facile n. rumperetur se in vehementibus in caput labsibus, violenter co-cussus: Haius mustiali magni restautio est incausa: quodan aliquo vides prominentiorem alte rum oculum, seruata visione: extendi xj enim illeheruus opticus amollis propter causas dictas, , nec potest constringi, de contineri ab illo in stulo propter eius resollationem: quod si ami

latur visio neruo etiam communicatur laesio: quamuis etiam alteri usili deseruit hic mitis cu- Alter usus lus', ut scilicet fixe , ct immobiliter tendatur in iuus u- oculus: nam ut sabtiliter sentit Galen. in lib. i. de motu natis c. quatuor differentito motu usunt in musculis, cum aut contrahuntur, aut CXtCI duntur: auttransferuntur , aut tensi manent. Haec

262쪽

I A R s S T lG V N D A. ras Haec ergo est causa tot motuum in ipsis oculis,

ut scilicet visibile fiat praesens,& directum ipsis; quod si non sufficiunt ad hunc finem oculo. Tum motus,inuenta est ceruicis flexibilitas qui do enim volumus videre aliquod a latere , vel sursum, vel deorsum, ne cogamur mouere totum corpus , ad hoc, dit oculi directi fiant rei vi-fe, collum festimus versus ipsam, immotis reia C rqςi ae

manentibus alijs corporis partibus, quod citram: indecentiam, Sc laborem fieri non posset;& ta- nMinuru dem si nec sufficiunt motus ceruicis, propterea, quia res visa' magis a tergo .posita aesh utimur motibus thoracis, sicuti. equitantibus cum forte alicui noXar a tergo imminenti volunt prouidere accidit. Patet ergo cur si omniquaque .transparet color in diaphano illuminato, non Gmniquaque tamen videtur: requiritur enhri

apparentia, quae non potest fieri in cimano, nisper directam praesentiam rei coloratam Sed di- tces nonne ubi recesserit res visa colore'&splC- '. rnes.

dores in oculisaeelinqui videntur Vride per aliquod sputum, omia ia obiectat deni colore af detrfecta videntur: ex quo duo sequuntur , cliquod aliquid patiuntur oculi a coloribus, dc quod nosolum prasientes ; sed absentes operantur. Huic respondet datissimus Alex. ideoni ingere, non: Ll f Ff uuia

263쪽

zad . A UD ET TIM ' quia oculus perspicuus est, sed quia animatus,ex'. quo potest per imaginatione conse ruare usque ad certum tὰmpus motus, quia Tebus, eXte

' nis in sensbrijs fiunt,quod patet in speculis,quae Ec si polita, dc tersa sint, quia inanimata sunt, nihil possunt in se retinere,&conseruare eX C loribus apparentibus,si res visites discedant, hic ergo est verus , dc simplicissimus modiis, quo

Ex veritate huius positionis omnes dissicultates, qua hanc doctrinam oppugnant dissoluuntur. p. XX IIII.

Uoniam sermo verus, est natus soluere omnes dubitationes continge- tes in re, manifestabitur huisis doctrinae veritas ex solutione omniuambiguitatum, quae aliorum opiniones insectantur, de primo in hac opinione de visione, non multiplicantur entia sine necessitato: cum

sic simplicissimo modo, & sine motu , dc te ore fiat visio: cum nihil aliud acquiratur, nisi abitudo praesentiar, ad quam no sequitur m tus ; sed iudicium tantum . Secundo in hoc modo visionis non sit effluΣus, nec a visu ,nec a revisa et

264쪽

PARS SE C*V N D A. Ea, visa: hinc non sequitur dissipatio utriusquem ec

peruersio: de moto aere non sequitur perturbatio visionis: nec cogimur animatum alerC aD serere, in quo Communicaretur visibilis operatio; sic etiam non requiruntur , tot specierum

multiplicationes , quod certe esset, multiplicareentia sitne necessitate; ultra alia incommoda, quae illam opinionem sequuntur: sed simpliciter prssente re colorata in ipso diaphano actuato, ac in organo apparente, fit iudicium colo ris, haec. enim est natura diaphani actuati v vitra ijciat apparentiam coloris, usque ad orga-

Dum,in quo retinetur, &con seruatun : conse uatur a praesentia rei coloratae: retinetur propter terminum opacu; ipsi organo a parte pO- steriori adhaerentem, sicuti in speculo accidit. Sed dices quo modo per specu tu ira, res a tergo positas,& colores videmus sit visio per habitudine praesentiae sit . Ad hoc dicimus, hinc inani

festam esse veritatem nostrae doctrinae : nam colores omniquaque per interminatu diaphanum transparent,cum autem inciderint in dia-phanum terminatum, tunc non amplius tras pa-

xent; sed apparent, sicuti in speculo: nec color in speculo appareret, nisi factus prssens ipsi spe culo, sicuti nec a nobis videretur nisi a speculo

. a. i. . A Ff a. fieret

i L M, Quomodω per speculii res a tergo positas vi demus. isilige

265쪽

rax .A g SI NIMI B V s. et feret pri senso gano id Pet habitudinem ergὁ oti, bab praesseri tiae, color sit Visibilis. Sed quomodo ' communia sensibilia cum ipso colore videatur ,

'ia ala in hoc stat dissicultas: nam quo pacto figuras ap-

pti- orehendit visus. Ad hoc dicimus colores obsc .sessuram, riores minus: splendidiores magIs : VIlum mO-uere: insuper ex diuersus splendoribus , diuerso lumine,&ex diuerta situ , alterae, ac di aeris res visae apparent: ad quod etiam Concurrit in- squalitas continentis colores; lumen enim non similiter in omnes partes rei inaequalis incidit,' propterea quod ,quaedam concauar, quaeda Cuzuae sint, Ec quaedam ex obliquo illuminantur, quaedam ex diuerso: unde sequitur quod quar-dam appareat elatiores , quedam depressiores,

dc ita quaedam introspicientia , qua dam pro-Hi spicientia videntum non propter aliud ,nili quia, quaedam pars illustrior est, dc haec prospicitur , quaedam obscurior, & haec introspicitur & silc

apparet cauitas , cur u i tas, conu ex itas, planities, Ec rectitudo. Unde pictores,cum Volunt, rem quae in eodem plano est, inaequalem ostendere, quaedam obscurant, quaedam illustrant , alia obtenebrant, ita , Vt, quaedam introspicien- tia, qugdam prospicientia videantur, secundum

quod illa obscurata sunt, haec illustrata. De dia

266쪽

stantia autem, &magnitudine,quae in hac ma- Τzz::

teria maximum negotium faciunt, ita sentien- 4, --

dum non enim quia distantes , rem visam videmus, ct magnam, ibi quoque ubi res est , apprehensionem fieri iudicandum est: na in alijssensibus, ut puta in auditu, & olfactu, in quibus

per assectionem organorum sensationes fieri non dubitatur,etia res distates percipimus. Sed distat iam reru vis arum inter se ipsas cognosci- mus, tunc cum a se distare vidctur, si inter ipsas visite quodam fuerit interpositum, interuallum autem spatij inter nos,& res visas iudicamus ex consuetudine quadam, quoniam res longinquar sensim,&paulatim: proxime Vehementer nos mouent,& ideo quae obseuriora sunt ut supra dictum est) maxime distare, quae vero illustriora, ac magis perspicua,proxima existimantur: adde his quod haec accidunt etiam circa vocem, Unde qui imitantur eos, qui longe distant

vocem infirmam, ex item,atque obscuram emi tunt. Magnitudinem autem videmus, &iudicamUS , Cum apparentia rerum visarum a re- . Tetbus visis, veluti lumen per rectam lineam, co. μή ς-- nos constituit, ex quorum conor u angulis, maiora, ct minora, ec aequalia iudicantur. Coni autem pro summitate, & vertice habent pupillam:

267쪽

lam: pro basi lineam, quae rem visam sensibilis corporis, &non sensibilis dessinit, ac terminat: dc quia habitudo praesentiar, quae est a re visa ad visum, secundum quam visio fit constituitur in genere relationis, dc quodlibet relatiuum habet relationem ad suum fundamentum, ab ipso ergo suscipit rationem magnitudinis , dc spatij. α g Motum vero rei visibilis percipit visus,ex col--μ latione ad rem manentem,& stabilem: quia ad illam cum mouetur res visibilis, no videtur ha- bere eandem distantiam , dc inter stitium: propterea ea quae in locis latissimis mouentur, minime percipiuntur moueri: ea Vero quae in angustis, & apud aliquod stabile mouentur, maxi- hhestigo moueri percipiuntur. Quietem autem, Scptis . z numerum percipit Visus,quietem ex negatione

motus: numerum ex pr iuatione continuitatis: intom,g, qVae enim discreta sunt,interuallo corporu spe-

πω ' cie diuersorum, plura esse dicit;&ssic patet,quomodo sensibilia communia, quae ad visum spectant, simul cum colore, propria tamen, dc distincta affectione, non tamen sine ipso, sensum visus afficiant. Assemo , autem, Ut diximus, non est per alterationem: sed per habitudinem Maximidis in medio, Sc organo . Ex quo soluitur illa in f μψ - β' difficultas, unde est quod qui vident co

trarios

268쪽

p Α Κ s s r c UN D A. .a3Itrarios colores, non per diagoniam Vident, nee illi intersecant se, ex contrario situ. Respondet dod issimus Alex. quod aer non coloratur :sed pet habitudinem rei visae ad ipsum apparet reόhe rei Visae color ; nihil autem Vetat, ut idem ad aliud, atque aliud,non eandem habitudinem conseruet: seu quoque nihil impedimento est, ut aliquid huius rei sit dimidiu; illius duplum. Haec sint quae in tam clara naturae operatione, ambagibus referta , dici possunt; quae si ipsius operationes laedere possent, adeo ipsam obseu- rarent, ut in tenebris seni per versaremur: iniquibus illud saltem, me assecutum censeo, quod hic modus videndi simplicior est, & uniformis, nec tantarum rerum multiplicationem secum

Problemata aliqua circa misionem occurrentia discutiuntur. Cap. XXV. Ro completa , & exquisita visionis tractatione, aliqua Problemata sunt discutienda , & primum se offert.

269쪽

Vnde est, quod proximiora maiora: remotiora, nora videamur. Probi. L.

Lex. vult ut dictum est supra) magnitudinem a visu discerni,quia apparitio obiecti piramidaliter, per conos in pupilla recipitur, basis .ia.

situatur, conus in oculo, dc quanto acutiorem angulum constituit in oculo, tanto minorem rem iudicat; quanto obtusiorem angulum, tanto maiorem ; ut pote quia angulus obtusus totum implet oculum ;iacutus autem

non nisi fere in puncto; &quia res longinqua acutiorem angulum producit, propinqua obtusiorem , hinc fit,ut res longinqua minor Vide tur , propinqua maior, huic opinioni assentitur etiam Euclides. 1. Quiddam recentior banc infringere conatur, eamq. reducit ad linearum rectitudinem, dc procliuitatem, quibus obiectum longinquu, dc proximum visui offertur: unde vult rem lo-ginqua rei stiorib*s lineis oculo occurrere,propinquam. vero proclivibus, dc reclinantibus accedere : Ec haec non nisi propter refractionem,& directionem, quibus visionem percipi autumat . Sed nescio quo pacto hoc possit concludi,

270쪽

pARs SECUN D A. Ea scdm secundum hanc opinionem, maior refractio causaretur a propinquo: quam a remoti ri : de non ita iuste perciperetur obiectu a propinquo , sicut a longinquo: & tanto magis,quia vult haec opinio, quod in reflexione hebescit visus. Illud tamen, quod posset obi jci opinioni Alexandri,& Euclidis, quod sit magnum obiectuna propius oculo adbroserit, maxima eius pars eum latebit: remotius vero positum latior pars apparebit; quod manifestius fiet, si opponatur visui corpus sphaericum: nam propius admotum, minor illius pars Videbitur, siquidem si remotius ponatur maior pars apparebit: eX

consequenti res remotiores, maiores deberent apparere: proXimiores, minores: per angulos autem contrarium deberet iudicari,cum illorusant acutiores, istorum obtusiores, propterea iste recentior acutissimi certe ingenij, ad refractionem, &rectitudinem linearum causam re

duxit . Sed huic obijci potest, rem propter hanc rationem rectius iudicari a longinquo, quam a propinquo: quia a longinquo res hae lineae incia dunt in oculum: a propinquo vero decliuiores, ct sic magis refractae, & tunc visus per ipsum hebescit, & languescit: propter quod maiores res, quam fuerint, iudicantur: ex consequenti