De sensibus Hieronymi Prouenzalis Neapolitani. Clementis 8. pont. max. medici, tractatus

281쪽

de Zs', ' Vibile is aqua positum videtur subleuari , cs maius apparere , quando

Ndeest sit quis ponat denarium vel aliquod vis ibile in pelui vacua, dc discedat spectator, quousque abi interposito latere. vasis impediatur; ne Videat inum mus: posita aqua in pelvi,stante spectatore, in eodem loco apparebit nummus, Semaior; adeo ut videatur ex aqua imposita, sui dum pelvis subleuari simul cum nummo:in tantam , Ut qui tridentibus Venantur pisces,non dirigunt ictus,ubi eos videoli sed infra: fallereture laim nec Vnqua illos percuterent. Pro solutione huius, reiecta opinione illorum, qui volunt visionem fieri, dc directe, d refracte, priorem dicunt esse persectam vitionem: posteriore imperfectam, per quam videntur res aliter, quam sunt, & in alio loco: haec inquam opnio alibi reprobata est, ostensum enim est,nullo pacto pos se fieri visionem,nisi res visa directe opponatur pupillae. V nde si aliqua res videnda,oculo oblique Opponatur, aut non videbitur, aut illius illa pars tantu,quae directe oculo obijceretur: Haec

i fuit

282쪽

p A R s S E C V N D A. a s fuit hipothesis supra stabilita, ut propterea diceretur naturam tot musculos fabricasse, de in oculo , &irrcbruice, Ut immoto toto corpore, oculus possit visibili dirigi. Nec ex visione refracta posset solui dubiumiam si in pelui non ponatur aqua, & oblique opponatur ad oculum, ut refracte posset videri, visio nunquam causabitur, nec fieret maior apparitio, nec subleuabitur visibile ssimul cum fundo. Aliqui reducunt hoc ad crassitiem medi j, cuius naturae est aqua; sic enim dicunt rorante caelo, seu crassiori eXistente aere, stellar in mane videntur supra orizontem, antequam sint ortae; hinc etiam si ponatur lignum in mari, cuius medietas sit supra aquam, pars existens intra aquam, grossior apparebit, & breuior, hoc inquam dicunt euenire, propter medij crassitiem,sic pisces apparent maiores in aqua: cum extrahuntur videtur minores: sic etiam apparent csrasa posita in phiala plena aqua: sic Medici quando volunt videre faucium inflammationes intrinsecas, Videt media phiala, aqua plena, sic enim illae partes faucium videntur eleuari, Sc melius videri. Ista omnia,&si proueniant ex medij crassitie nihilominus non videntur soluere quaesitum: nam siquis per unum medium tantum ub M. o debit,

283쪽

debit, non falleretur. Vnde si quis situetur intra mare, Vtique nummum videbit in illo loco in quo est: similiter,& pisces ,& lignum vide

retur sicuti est: similiter fundum non videretur subleuari his,qui sunt intra aquam, sicuti urinatores dicunt. Dicendum ergo, haec omnia propterea euenire, quia per duo media inuice contigua visio sit, quorum Vnum dicitur esse.cras .

sius, Ut aqua, alterum magis tenue, Vt aer : V

de propter hoc visibile apparet maius, quia repraesentatur per medium crassius, ct de hoc di-inim est supra: apparet autem in alio loco, Scfundum subleuari, quia fit repraesentatio fundi, dc nummi in superiacie aquae, tanquam in speculo, quae facit alteram apparentiam in aere, Ec si1c haec apparitio est illa, quae recipitur non ab obiecto': sed a repraesentato insuperficie quae, sic videmus in speculo res,quae retro sunt, cum apparitiones illarum repraesententur in speculo , & hoc pacto videmus nummum in pelvi, posita aqua, remota autem non . Eth

videntur mihi dicenda in re tam difficili.

284쪽

PARS SECUNDA.

Cur vertiginosis res circumuerti videmur. Probi. XI. Rist. tertia particula problem. mouet quεstionem cur vinolenti S Om- inia circumferri videantur, Sc Ebri j res semotas cernere nequeant, horum rationem affert, quod conspectus freque- ter a calore Vini compellitur, atque commouetur, dc nihil interest an conspectus commoueatur, an res conspectui obuia, dc cum propinquis conspectum vinolentorum falli cotingat, multo magis in remotis accidit, quamobrem illas res Videre penitus nequeant, propinquas autem

aspicere quidem possunt: sed non quo posita sunt loco, huic rationi, Sc cause obi jcitur,quod res quae conspiciuntur, nisi salteminaqueo humore a parte anteriori ipsi crystallino sint opposita, utique videri non possent. Cum autem, dc ebriosis, Sc ijs qui vertigine laborant, Vapor

circumuoluitur in cerebri ventriculoS, ac ne

UOS 'Opticos penetrare non potest , dc si illos penetraret,non posset in aqueum humorem recipi, cum a retina tunica impediretur, utique illius commotio videri non posset, dc si1 ille Vapor circummoueri videretur,quid habet cum rebus

285쪽

n 8 DE SENsIBV rebus visis, quae firme manent Pro intelligentia eorum quae Arist.habe est notandum,spiritus Visiuos a cerebro demandari, illo'. humori crystallino per neruos opticos continuo influere , ad perficiendam visionem: hi spiritus debent firmiter organo assigi, ut potentia ipsis unita, rectum iudicium de visibilibus facere possit; quod si commoueantur, nec recte. Ec firmiter influant, conspectum variant, de fallitur potentia: hoc euenit ebrijs, ct qui vertiginem patiuntur, namque spiritus visis

ui commouentur facta evaporatione in ipso cerebro, sicque commoti influunt in humorem crystallinu per neruos opticos, de cu uno intuitu rem conspectam attingunt, illamq. ex commotione deserunt, quam si iterum alio influxu, attingerint falluntur in loco; quia non eodem imtuitu rem attingunt: res ergo manet eadem firma, intuitus autem circa ipsam referuntur commoti, quare videtur circumferri , cum spiritus agitati eandem rem diuersis intuitibus percipiant, quam nunquam deserunt , res ergo se habent, ut centrum immotum,circa quod volvuntur spiritus influentes commoti , dc prinpterea Volebat Arist.quod nihil interest an scilicet conspectus moueatur an res cospectui o,

uias

286쪽

FA R s s E C V N D A. a , uia , sic non est opus vapores, neruos opticos pertrahsire curii sufficiat,spiritus visiuos, qui a Cerebro influunt commoueri : nec est necesse in hoc casu, inaqueo humore percipi , ad hoc ut crystallino obijciatur di quandoquidem in baovisus deprauatione nihil interest, Vtrum Conspectus commoueatur: an resconspectui obuia: quod euidentissimo signo patet in nauigant, bus; ipsis inim moris i videntur res sit me imo ueri: sed dicos unde est quod com motis spiritibus , res obiecta circumuerti Videtur : na pluribus intuitibuς rem eandem attingore non Fidetur causa quod ros, qua attingiturn queari ideatur. Pro huius intelligentia repeteli

dum est illud, quod supra dictum est: sensurire scilicet a sensibili alterari , alteratione perfectiva, qua sensus fit similis sensibili per cognitationem; ad ipsam' enim terminabatur seni ibi lis alteratio .a Hoc praesuppositd cum potentia sensitiva unita spiritibus , attingat sensibile, sit, similis illis, cum pluribus intuitibus propter commotionem spirituum attingat obiectum, plaries assimilatur illi, Sc sic res eircum- uorti videtur, quia effectus sensili4 quodani mo do sensibile , circumuertitur,in hoc uoluit Phi-

ueatur,

287쪽

so . 'ξ Eset metriueatur , vel illud, quod conspectui obijcitur; cum conspectus videatur quodam modo so matus illa re, quae obijcitur. mim Pu 3 2 δ

est , quod minolentis, V altero oculo digitos , supprcsso, res geminata appareat. Prob i a I I.

X dictis: apparet solutior alteriit. problematis. Unde est , quod vinolentis, de oculo digito suppretiso, quod unum est, interdum multa δppareat. Pros to non propter aliud est ;nisi, quia facta coria motione, inspiritibus,pluribus aspectibus res eadeni attin itur eodem fere tempore, quia fieri non potest, ut res e demes: modo leodem attingatur ;cti propter lillud, quod attingitur plura elle vidbtuns: Haec Arist. quod Alexander attri buti oculorurnatisculis , qui varie vitio. completi , fani . Jaim suidi deprauantur vertunturq piter staritim, alteri deorsum, undet spiritus non in eundem locum crysallini icon rhere postianti :, sicuti extrinseco digito suppresso ohalu ,: ob id Conspectum rei, geminari necesie test Aviceriam ahquo sumpsit Alb. quod rius genainata appa

288쪽

PAR stas E C v N D A. as rreat tres assignat causas. Prima causa, est in .strumenti dimotio a suo loco . Secunda pro uenit ex spirituum perturbatione , sicuti in ebrietate. Tertia ex pupillae morbo ividelicet dilatatione , constrictione , seu conuersitone a suo loco: sed considera rem hanc ab Arist. H-

timius declarari. . A d

I Cur binis oculuis donatus homo , rem sim Dcem, non duplicatam an exerit. Probi. XIII.

fficile prorsus , desin dissolubile tui.

detur problem. hoc, cur binis bos.lis donatus homo, rem non dupli catam ; sed simplicem aspexerit , praecipue cum unusquisque oculus , per se solus exquisite suo fungatur officio; augetur dinficultas, cum simulacrum in duobus distinctissimul recipiatur humoribus crystallinis, in quorum quolibet affixa est potentiai videndi. Avicenna Vult penes humorem crystalli num, S si sit primu me visus instrumentum , non perfici visionem: nam cum sit duplex si gulum , in singulo oculo , semper Videreturm Seminata , i propterea vult simulacrum -im: g Ii a aspi-

289쪽

a spiritibus, qui videndi ratione praediti stantam bene se habet instrumentum , & potemtia per opticos neruos dei rei, & spi ritibus olus communicari , qui communis sensas vi tutem retinent, & ibi videndi virtus iperfici tur: illudque simulacrum postea commuiuicat imaginatiuar, quae veluti in .parnu conseruat, dc in usu promit. Hoc idem sentire videtur Alex. Sc Viteli. stans in . perspectivis apparitionibus, hoc d monstrat praesupponens , quod in medio cuiusque visiuae pyramidis, axis est , qui transitsior foramenbopticorum verubrium, l& quando duo axes in puncto uno coeunt, nerui cirrcumdantes axem, alterialter, etiam suppon turi, & simul concordant in ultimo sentien ti, quod Galen. clarius declarans s vult, ne uos opticos sicuti per anatomiam etiam docet: qui per ipsum demonstrantur esse nerui ma gni, Sc vacui, cum per i pis multitudo spiri tuum visi talium continuo influant: in unoto co circa cerebrum coire ad modum .X. literae, ibique perfici visionem , 'cumque spiritus Visi ui in illo loco in unum etiam coeant, hinc,&si a duobus oculis, Ec duobus crystallinis , λ

290쪽

p. X Kς ISῖ cIWN DIA. asssem in alii nil ii, i sensu apparet iisse quia omnes istie opiniones praesupponunt visionem no si xij in humore cryst lino, ivbi est affixa poten tias videndi V illi' in perfici vi onem , acuti in pnoprio unius itus u e sensuvorgano, alias senisationes Apra ouidentissimis rationibus/ cormprobarum est: ideo derelinquantur,& ad quandam nouany cyiusdam Nea litani aeutissimi ingeni j lvidi .pinion thanseamus : vult iste v ir quod bino oculos animali natura tribuit; unum dextrum alterum sinistrum, ut dextro oculo, ea qua ii dextrisposita sunt, i sinistro ea quae a linistris Addere p*ssit di adeo ut tax ter oculus , ea quae itinistris sunt pόsitae, mi ni θ videre possit ; Ilisister)minime ea , quq a dextris, unde vule; quod uno oculo tantum

flati vis Pargumerito pota timo k quod si imtest virumque 'oculum 9 quis monati tabulam: , et saliud 'obstaculum Vadod vires qua' ab uno oculo videtur, prohibeatur, ne ab altero prospiciatur; & alteri oculo non videnti illa rem, opponatur altera reu, utique thaec minime Videbitur , nisi subtrahatur visio alterius rei: adeo Vt occupato uno oculo ad aliquod videndum destinato, alter vacat: idem eueniet, si quis audierit alique in loquente; . indextra aure, nun-