De sensibus Hieronymi Prouenzalis Neapolitani. Clementis 8. pont. max. medici, tractatus

271쪽

rectius fieret iudicium a longinquo,qua a propinquo, quod asserere ridiculum profecto est. Ad obiectionem autem de sphaera cuius plures partes videntur a longinquo, quam a propinquo ; dicimus aliud est dicere plures partes videri , dc maiora videri; bene enim verum est plures partes sphaerae videri a longinquo, qua prope, dc hoc non propter aliud, nisi propter illamnipothesim , saepius in hoc tractatu expositam , quod scilicet visus debeat fieri directe, dc e regione ; cum ergo propius admoueamus siphaera praesertim vastae magnitudinis , latera ipsius emisphaerialia, non ita di recte feriunt oculum,

ex cosequenti minime videntur: cum vero longius ponatur,lineae laterales directe oculo obi j-ciuntur,eX quo causant angulum acutiorem: Scideo melius videntur; sub minori tamen quai titate. sic iudicatur magnum, Ec si non totum videatur : immo quia non totum videtur, magnum dicitur. Concludendo igitur sphaticum corpus propius admotum, maius videtur, quia

sub angulo obtusiori, longe positu minus, quia

sub angulo acutiori illo enim modo implet magis oculum, quam isto: partes autem laterales non ita videntur si propius accedat, quia cu non directe feriant oculum,non videntur, & maxi-

272쪽

pARs SECUNDA . tu me cum illud sphaericum excedat oculi magnutudinem : dictu est enim alibi,quod si duo spla rica,quorum unum sit maius, de luminosum: alterum sit minus, Sc opacum, inuicem opponantur , illuminabitur opacum a luminoso plus quam per medietatem: sicuti est de sole,& luna, in oppositionem.n. posita luna illuminatur plus quam per hemisphaeri u propter magnitudine illuminatis: si vero luminosum erit minus,qua opacum non illuminabitur eius medietas, quia . illae partes laterales non videntur a luminosor sic ergo est de sphsrico opposito,ipsi oculo,quod si admoueatur ipsi oculo, non videntur ills pa tes laterales: sed si elogabitur videntur:quia directe feriunt oculum,Sc format angulu in ipso.

Cur senes propinqua minus vident. i sit. II.

A est videndi passio in senibus, ut

cum Volunt acutius Videre rem, ab

oculis abducunt: Pro cuius probi. solutione, voluerut aliqui ab utro que oculo radios exire, qui per aliquod spatium coeunt, ibique fieri visionem, ubi coeunt, in senibus vero procul coeunt; dc ideo cum prospicere Volunt , rem videndam deducunt, ubi

273쪽

a36 . ' D E s E N s I B v s radij coire solent. Haec dissolutio facillime redarguitur : nam praeter id,quod vissionem pra suppon ut fieri per extramissionem radiorum, quod supra reprobatum est; quaerere unde est, quod senibus radij remotius coeunt, & no propius ; & ad huc sciscitarer causam, cum hoc accidat etiam in sene monoculo, qui Vt acutius Videre possit, obiectum longius: deducit; quare alia est assignanda causa ex Arist.& Alexan.qui volunt senes diminute videre , quia corneam habent rugosam, & non tersam sicuti deceret pro perfecta visione,& n Cia ut aliqui dicut: quia pupillam habeant reseratam, sed potius e contra, quia illam habent rugosam, & densatam: humores quoque habent crassos,nec ita lucidos: unde pro efficienda visione, indigent maximo lumine, quod comprehenditur in maiori spatio: &ideo cum acutius videre volunt, deducut visibile, ut inter oculum , Se obiectum, intercedat multa copia aeris illuminati hunc defestum

solent emendare specillis crystallinis tersis , de politis, ut obiectum in illis faciat apparentiam

274쪽

Cur es, convexis specillis clarius vident. ProbL I I I.

Ro solutione huius problem. omissa aliorum opinione,qui hoc referunt ad relaxationem pupillae, cum supra dimini fuerit in senibus corrugari potius, Ec densiores reddi tunicas, imp rior e . humores, dc crassiores: dicimus propter has causas ad vissionem perficiendam,senes indigere, ct maiori lumine , & medio lucidiori , insuper & quod habeat repraesentare stimulacrum grossius, quae omnia perficiuntur a specili is conuex is: nam convexum Vitrum, seu crystallum lucidius apparet, quod significant gen- mar prominentes, quae magis splendere videntur, quam si concauae essent: i'super conuexum specillum,videtur secundum omnes partes figurari ab obiecto, quod non est silc in concavo, cum in minima eius parte uniri videtur : facta ergo apparentia in omnibus partibus specilli conuexi, apparet maius obiectum :&ideo si nes acutius per specillos conuexos vident. li l . . l.

275쪽

DE SENSIBUS. Cur in concauis Ipecillis res minor appareat.

X dicti, licet dissoluere, cur in concauis specillis res minor appareat, nam nec ita luminosa redditur, propter concauitatem, nec ita maior res apparet, cum Vniatur simulacrum, eX qua Vnione quoquo pacto videtur minorari. Cur res quandoq. maiores videntur, quam vere

sint. Probi. V.

m Inc dissoluitur aliud problema,undd

est, quod res quandoq. maiores Videantur , quam vere sint ' Dicimus non propter aliud hoc euenire,nisi cum crassescit humor aqueus in oculo, vel propter infirmitatem, ut in patietibus suffusionem, vel destillationes; tuc enim propter crassitiem humoris, maiorc apparetiam repraesentat cry- . stallino, signo euidentissimo incerasis in phiala, aqua plena positis,quae maiora apparent,quavere sint, ex quibus etiam apparet manifesta causa: cur in mydriasi, seu pupillae dilatatione αἶ- seu tabe omnia maiora videntur. Cur

276쪽

Cur sussu nem patientibus, qua intra oculos sunt

foris appareant. Probi. V L. Vita apparent suffusionem patientibus , similiter, & icterum, quae intra oculos sunt,& foris iudicantur

esse, Ut culices, aranearum telae,res

fenestratae: sicuti, &frenitide laborantes, cum lanarum vellera,& flocculos colligunt: ista omnia intra corneam sunt, & foris apparet. Istud non propter aliud euenire dicendum est, nisi quod sufficiens visioni conditio siit, ut humori crystallino visite appareat,ubi visio, I iudiciumst: ista talia extra illum humorem sunt,cum Vapor ille opponatur intra corneam & humorem crystallinu;quod autem de foris extra corneam 'iudicetur, prouenit ex deprauata visione, dc ex diuersa humoris qualitate, a quibus diuersis apparitiones fiunt, unde aliquibus nigra apparent; aliquibus viridia: aliquibus flaua, rubea,alba,&similia: aliquibus res fenestrator apparent, Vel fouear, vel montes, secudum diuersum hum ris situm ; unde volebat Arist. in lib. meteor. quod quando luminosum circundatur ab opaco, apparet veluti mons, quia luminosum cum magis moueat Visum,videtur eminentius, dc pr

277쪽

EU DE sENsIBV s. pius esse,& opacum remotius recontra Vero, cum opacum circundatur a luminoso, tunc videtur veluti fouea: sic, &in situ illius humoris in ipsa pupilla, quandoq. enim apparent,res fenestratae, aranearum telae, de huiusmodi, secundum varium humoris situm.

Vnde est quod quandoq. apparent stlendorum imm

ones extra oculum. Probi. VII. Ccidit quandoq. sortiter tussientibus, evomentibus , aut in oculos percussis, aut his qui digito alteruangulum oculi, premunt, Vt appareant splendorum imagines extra oculum:

huius effectus causam Empedocles , & Plato igni tribuerunt. Volebant enim in oculis esse ignem : quamuis Plato non ignem, qui urit: sed caelessem, qui illuminat: quae opiniones fatis , supra reprobatae sunt. Arist.in lib. de sens id perspicuitati partium oculi tribuit, vultque

moto celeriter oculo , Unam partem alteram

videre, sicq. per diuersias sui partes hoc accidere, quod Alexander confirmat. Pro cuius intelligentia praesupponendum, propter Violentum oculi motum, variari situm humorum,

278쪽

PARS S E C V N D A. tunicarum ad crystallinum; situs enim naturalis ipsius est, ut directe opponatur foramini vuear: Vnde tunc non videntur. partes oculi: quia ipsi crystallino non opponuntur,sed ea quae eX trinsecus per illud foramen ipsi1 obi jciutur: facta autem violenti motione in ipso oculo, si1cuti tu .ssiendo,seu ex percussione,vel digito coprime te, humor,& tunica a suo loco dimouentur, de foramini vuear opponuntur, de cum splendore

sint praedita, crystallino repraesentantur, Sc sic splendor apparet, dc hoc volebat Aristot. quod

Vna pars videat alteram quod autem OXtra oculum appareat, prouenit ex deprauata operatione : susticit enim quod siit extra crystallinum, ut

appareat CXtra.

Vnde sicliad ps expergefactionem in nocte per al,

quo statium,omnia videntur , acsis set dies. Probi. VIII. Liquibus solet accidere in nocte , quod post expergefactionem , per aliquod breue temporis spatium , haud alio modo , quam luce clara videant omnia, quod de Tyberio Caesare , Scaliis legitur. Alex. huius reddens rationem spLHli ritibus

279쪽

ritibus visiuis hoc tribuit, qui multiplicati in

dormiendo, apertis oculis statim uniuersi longa copia erumpunt, per tenebras, aeremque illula sinant,adeo ut noctu cernere possint: quae opinio cum visitonem per spirituum emisitone fieri praesupponat, quod supra reprobatum est, derelinquatur,&alia causa assignetur si possibile es : nam recte consideranti, haec omnia nimiae perspicuitati aquei humoris tribui debent, quae vice luminis extrinseci, aeri communic

tur, sic accidit noctivagis animalibus, ut Feli, Noctuae, & Buboni. Cursantibus ventis ausolibus circa candelas, Dis appareat. Trobi. IX. Ristot. in Meteor. ait circa candelas, ut plurimum australibus flantibus sit Iris, quod Seneca dicit in balneis

circa lucernam accidere, Cuius CaU

sa ab ipsis attribuitur aeris humiditati: sic enim volebat Arist. in lib. met.fieri tride rorante CC io, reflexis radi js visiuis a nube rorida,& humida, ad oppositum Solem. Sed quia haec opinio praesupponit visionem per extramisitonem radiorum risu lium, & tunc Aristot.loquebatur,

280쪽

p A R si s EC Nab A. ut plures sentiunt: hic autem inquirimus V eri-- tatem e X Vera philosophia, aliter sentiendo dicimus: id tunc euenire, cum oculus intra sit plenus humiditate , ut propterea accidat Videre

tridem incandela laboranti sus ophtalmia , dc destillationibus, etiam non flante Au stro, sed

sicco existente aere extrinseco, quia si incandela fieret, extra oculum ; Iris appareret pys 'midalis; dc oblonga, sicut lumen candelae: modo autem apparet circularis , quia sic areidit intra Oculum, quando pupilla plena eXtranea humiditate, ut in patientibus destillationem, recipit apparentia in viisibilis, de propter'crli itiem, Ec inaequalitatem me dij repercutiaturiti men& iic apparent diuersi colores , sicut accidit in

rorida nube. Nec mirum si appareant extra oculum, cum sufficiat haec talia apparere extra crystallinum; iudicium autem stelle hirca candelam, quia colores illi causantur ex re uerberatione luminis candelae,ad crassos illos humores

in pupilla existentes.