장음표시 사용
41쪽
Ie': cultatis quae regit , ct praeestquod ab Aristin a
regit,& pit de Anima dicitur unum numero effici cum po
nii numero tEntia, cum stilicet eadem generatione gener imientia. tur cum ipsa, ct eadem corruptione corrum
, thur Huic respondebimus ex Arist. . praesuppo nendo prius id quod habet a. de gener Anim. c. s. viventibus omnibus communi lege a natuita ra tributum, esse, ut insiti caloris vi, vitam a 'razgant , morte, vero hoc extincto res igerari, vi,vitam a- qui calor in omnium semine inest, Sc facit, ut
Calor Viue foecunda sint semina r estque: calor non ele- instimilem mentarIs: 1ed diurnus, cuius natura in spiritu,
tam ira spumosoque seminis corpore continetur, pro- τὸ Eta' portiorie respondens Hemento stellarum quod ' multis rationibus ibi comprobat, quibus pos sent addi quod Arist optimus naturae rimator, vitam calore definiuit, mortem caloris exto ctione , qui, & si paruus in corpore viventis, numquam vivens morti destinatur. nisi penitus extinguatur:quod non esset; si elementaris, seu l6A hi- igneus esset,illi enim nihil contrarium, & pro-hl. pterea extinctione languestit ; Hic autem vicis utudinaria contrariorum appositionecorru pitur,ac in conspectu excedentis contrarij, ait xv nihil agere permittitur: sed tota actio ex beranti
42쪽
beranti contrario destinatur. Quod in multis 'viventibus conspicuum est,in quibus calor multum depressius, ct inferior, quam frigus, illius tame vi, opera,&functiones vitales prodeunt hoc enim calore, & si minimo, serpentes vivunt, Sc si frigidissimo sint temperamento: hoe vivit papauer, mari dragora, ct uniuersum frigidarum stirpium genus. Amplius si igneus,ct esementaris esset, sulphur,& alia calidissime teperaturae, quae videntur urere, cum talis caloris maxime participia essent, vita fruerentur .
Quinimmo cadauer, quod structuram sguraq. viventis habet, hoc calore extincto, seruatis iam in ipso quatuor elementis, vita frueretur. i&ἱ Quod tandem unico argumento Arist. comcludit, in igne nullum animal generari, nec vi' uere; ex quibus clarisiime patet na tiuu calidum, quo foecunda sunt semina, &quo veluti instru
mento,cuncta opera a natura eXercentur, non
esementare, sed diuinum censendum esse, quod proportione, ut ait Philosophus, elemento stellarum respondet: ac ob hanc causam faterer calorem aeri a Sole, qui nec calidus, nec frigidus Glor ,est est, suo lumine communicari,vis enim illa vivi- : u Iscatiua,diuina existens,calorem in aere excitat,
modificando se admodum recipientis quod in
43쪽
.D. E S E N ς I A V s. et ' O corpore viventicum non secus ab anima , qua ς lor rpo nec calida, nec frigida ei Oc tamen eius praesen-
tia calidum , eius 6ro absentia frigidum redditur quod causae propriar, &immediatςcharaacter eli) obseruari licet. Hoc enim efficit antima
sua vivificativa Virtute,qua natiuum calidum, in corpore excitat. Caeterum hic calor di inus, de aethereus , cum in genere qualitatis existat, sitq instrumentu facultatis, no potest per uniuersu corpus permeare, sine sua facultate, tanquam principali agente, & sine sede, Vehiculo, necessariu ergo fuit alicui copori fluxili admisceri, ut a corde per arterias, Ec Venas: neruos, musculos singulis partibus impartiretur:humor autem ad hoc aptus non eralitenuior ergo substan2 ' I tia substerni debuit, quae aerea,seu potius aethe- .uium . . rea dici debet: haec autem, spiritus ab Arist.Hi , . , ' Plat. Csterisq. celeberrimis philosophis appella
t scis tur;est enim veluti vinculum inter diuina illam
a- naturam, quae proportione respondet elemen- φνης η to stellarum, d corpus: per huiusmodi etenim
s,. i. ia. spiritum anima corpori inridet, Omneq. omcii primβ, munus eXequitur. Hoc ergo est primum, dc ii sum animae mediatum animae instrumentum,quod cum ρο- spiritu, di tentia facit unum numero, ut voluit Arist. a. de
unum nume anima,per spiritum ergo, tanquam immedia . tum,
44쪽
FARs PRIMA. a 'tum , dc primum instrumentum, csteris Organicis iam dictis partibus animae facultas inseritur, Ec praeesti Non enim decens erat animam spiritualem corporeae moli sine intermedio spiritu copulari : concrescit, &augescit spiritus in corde, nec mirum, cum in ipso anima principatum obtineat, ab ipsoq. per arterias praecipue in Vniuersum corpus perlabitur, animaeq. functiones exercentur , inditio est illud,quod ex anatomicis administrationibus obseruatur; corpus enim arteriarum vacuum reperitur in cadaueribus ; ad extinmonem enim facultatum, &natiui calidi simul, dc spiritus hic tenuioris,& aetherear substantiae evanescit. Atque fatis de prima communis desinitionis particula, nempe, quod sensus sit animae facultas organica:succedit modo videre quomodo: sensus sensibilibus alter tione quadam intercedente fiat similis. De duplicias eratione, tum corruptiua, tum
circa quod eius actio versatur, sensi, ut circa ipsa suas functiones
45쪽
exerceat, nulli unquam dubiu fuit: etenim ni .s usui uul- si sensibilia praesto sint, nullam actionem sensus
producit se producit S eXemplo illius,qui scientiam curn ha-
si h li beat, & dormiat, nihil secundum illam operatur, quo factum est, ut sensus antequam oper tur potentia quodammodo siit: efficitur autem octu sensus cum species rei sensibilis citra materiam , in sensibili virtute gignitur. Quomodo autem fiat haec alteratio, seu assi-Quoiribe, mi latio manifestu erit si prius elucescet altera-
ου' h. s. si tionis, seu passionis, non unum fore significatu, est enim prima, dc propria passionis, seu alterata' ' tionis significatio, pro eodem enim a Philos . su-
Duplex al- aanitur mutatio, quae sit secundum passivas qua- ' μ' ' litates,quando illud,quod mutatur, eodem manente subiecto,ex contraria qualitate in contrariam mutatur, ut ex calido in frigidum, adeo ut Ad propiti in Vera alteratione duo necessario requirantur; iEqui iiiii quod fiat mutatio de contrario, de in contrariti, lita aE scilicet, Ut altero contrario corrupto, alterum: Ihita generetur; corruptio quidem eius, eX quo mu- tatur: generatio autem eius in quod mutatur, Scpropterea Arist. Alterationem generationem quandam appellauit, cum unius contrarij generatio, alterius sit corruptio: non autem vere dici potest generatio,cum uio era generatione nosolum
46쪽
PARS P R I M A. λIuiri qualitas,ssed& subiectum mutetur, ' exi priuatione in habitum fiat mutatio, ut quando ex non homine, homo,& ex immusico musicussit,quae quidem priorem alterationem praeuiam praesupponit. Alterum passionis, 'alterationis significatum est, cum non corruptio, sed salus potius
sultet, sicut est mutatio de habitu ad actumcundum,seu ad operationem; no enim corrum- P 0-ςM
turbabitus, accedente operatione; immo perficitur magis, sicuti Geometra accedens ad sua theoremata , de haec est alteratio, quae sensui a sensibili comunicatur. Vnde quam optime Philosophus ipsam, vel non alterationem, vel aliud alterationis genus nuncupauit. Ex quo illud a- ui quε pertum est, sensum quandoque in duplici fore plici poteri
potentia, altera quando in priuatione,cum 1Ub- de quom
iectum recipere potens sit sensum, Veluti semC i adactum retunc enim habitum, seu primu actum respicit; ' μ' '& hec mutatio per generationem fit; unde Phistos. sensitivi autem prima mutatio a generantefit,quam prsutae alterationes de passiones prscedunt, secundum passivas qualitates. Altera autem quando sensus in habitu iam est, nondum autem operatur, Veluti foetus in utero matris, tunc enim in potentia est respectu operis, redu-
47쪽
3, D E S E N S I BV s.citur autem ad actum ab ipso sensibili exteriori ; sicuti Sc sciens dicitur in potentia uno modo quando dicimus hominem potentia scientem, quia eius natura ad scientiam potentia est; altero modo dicimus scientem habentem Grammaticam, non autem actu scribentem vel legentem , prior enim dicitur potentia respessii habi- tus; secundus autem potentia respectu operis . unde Aristot.in lib.de sens.&sens habet sentire, non est sicut addistere,sed sicut speculari. In hoc tamen differt potentia sciens, &sentiens: quia hic obiectum habet extrinsecti, a quo ad actum reducitur,ut visibile ,& audibile: ille autem obiectum habet in anima, cu intelligens, dc sciens phantasmata speculetur;quar intra anima in ipsa fantasita seruatur;& ideo potest intelligere quan do vult: sensus autem, cum sit singularium, quq r Ad i sent extra animam, nisi praesentia sint, sensum id es mouere non possiant: &ideo no sentimus,quantis iis u do volumus, dc ut haec, quae dicta sunt de duplici
ou ,st di- sensus potentia recte intelligatur, oportet coimqhi insen 1iderare.Quod licui se habet puer nuper natus aci.
mux xiv sit hoc, ut sit Grammaticus, sic se habet materia a-
ΣὰLL .l nimalis , seu semen, ad hoc, ut sit sensitiva, vir stellectu au- que enim sunt in potentia remota: sed diuersi si ab intel- mode ad primum, de secundum actum reducun
48쪽
P A R ς p R I u A; tur. Namque animalis materia,ad hoξ ut sen si tiua fiat, & acquirat primum amam,a generan te mutatur,quia cum in priuatione sit,per generationem in habitu transit; generationis enim hoc proprium est. De habitu enim in operationem transiit sensus, per praesentiam sensibilis: in quimulatione , shim non accidat corruptio: sed salus , dc persectio: alterum genus alteratio-riis est, quae a Latinis perfectiva alteratio nuti-
cupatur, non enim dicimus aedificatorem alterari proprie cum aedificat H&sapientem cum speculatur; hoc utroque modo alterandi alteratur, Sc respectu utriusque potentiae mutatur ad scientiam,puer nuper natus; sed aliter nam re-
speini primi actus, Sc secundi, ab intelligibili
mutatur: primus enim qui dicitur habitus, a docente acquiritur,& sic fit sciens,& dicitur in habitu cum singula factus est: secundus autem qui dicitur considerare, seu contemplari,per speculationem phantasmatum, dc sic in puero nupernato anima , est tantum potens intelligere,
propterea secundum Arist. dicimus nullo pacto in ipso esse actu intellectum , sicuti in semine , cui proportionatur nullo pacto est actu sensus, ideo in q. & s. tex. 3. de Anim. dicebat, nihil est actu eorum, quae sunt ante intelligere, δίε 1 E nullam
49쪽
lis est, & in a. de gener. anim. cap. 3. loquen&demutatione possibilis intellectus ad actum, dicit nitellectus deforis accedit, quia actus primus,&secundus ab intelligibili prouenit, no sic de sensu, primus enim a generante prouenit, secundus autem a sensibili, quod cum sui praesentia, sensum de habitu ad operationem reducat, in di ante perfectiva quadam alteratione, qua seri
sum perficit, generando sui similitudinem in eo ; nihil enim aliud est sensus in actu ut supra dictu est quam species sensata citra materia in nubis,dis Virtute sensibili genita. Sequitur ergo sensibile esse quodam pacto in principio ipsi sensui dissis
mile, & contrarium: per receptionem autem PQβς- si' ipsius, mometo temporis simile euadit, eri quo.
& si dicimus, sensum pati a sensibili, sicq; dissi
mile, ct contrarium videatur, cum omnis pas sto, dc actio sat a contrario, nihilominus, sicut dicebamus de alimento,dissimile tum est , cum patitur , simile cum passum est: quamuis alto
ratio, Sc passio, quae sit a sensibili perfectiva potius est, quam corruptiua, non sic illa, quae est
50쪽
P A R s R I M a. Xj determinatis, ortum ducit maj, xima quaestio si sensus potentia est, Se sensibili indiget, ut ad actum re
ducatur,& nihil quod est potentia, potest de seipso exire ad actum, nisi ab aliquo
existet te in actu, unde in 3. de Anim. Concludebat Philos .ino lini natur inqua est unum,
qu d est, omnia fieri, debet esse aliud, quod est
omnia facere; a quo reducitur sensus ad actum 'tion enim a seipso, cum sit potentia, non a sensibili.cun ferisibile sit materiale, excOsequenti potentiam includat; unde volebat/rist. propriu in esse sensus recipere formam sine materia , ex quo patet sensibile non posse ex seipso
Hinodixerunt aliqui ultra potentiam passiua sensitivam,dari sensum agente qui actu producat sensatione, sicuti intellectum. Alij dixerutvltra hanc potentiam activam ad faciedum senusationem, requiri speciem reprssentantem senasibile ipsi sensui,nec solam speciei receptionc in organo sussicere ad facie tum sensationem: sed post receptionem fieri alia operatione, quae dicitur sensatio. Alij autem volunt non dari hanc . V E a poten-