장음표시 사용
51쪽
potentiam activam sensus: sed potentiam passiuam reduci ad a um,a specie senstibili, quae habet vim agentis in ipso sensu; alij autem magis peripatetice volunt, non dari sensun arentem, nec species sensibiles: sed in alio cosistere auio
nem sensus. Prius autem declaremus, an detur 3- μηὶ - sensus agens ; Iandunus vir obseruantiss. doctri-2, ei. ' nae Au er.in hac re parum fidelis,praesuppotiem do necessarium concursum specierum sensibitilium ad sensationem, cum hoc tamen, quia species se tenent ex parte receptiua , dc passiva se
sus, ut dicemus in quaestione de speciebus, vult
ad causandam sensationem , quae estiquaedam amo , cum ab eademivirtute immediate non possit causari actio,&passio, denecessitate dari duas potetias sensitivas, in quolibet organo realiter distinctas; unde organum ratione potentior,& sensus passivi recipit species,ratione agetis sentit,& agit. Opinio ergo istius viri nasdictis fundatur, primo vult necessarium esse ponere sensum agentem, qui sit immediatu primcipium sensationis: secundo, sensus passivus d
bet prius disponi per speciem rei sensibilis,a re sensibili generatam: adeo ut sensus agens sit illa
virtus effectiva huius actus, qui dicitur sentire , qui actus recipitur in alia virtute naturali ani-
52쪽
mae passiua , realiter distincta informata,& pN- parata a specie rei sensibilis, quae ipsum sensibit Hanc sentcintiam multis comprobat, Sc prae- si ponit primo sentire debere dependere ab aliquo principio per se essemuo,& immediato, cum sit effectus per se intentus ab animali Secundo species rei sensibilis non est simpli', hi citer nobilior, quar' virtus animae sensitiuaesquia virtus antimor sensitiuae est virtus 'rmae substantialis: sed species est accidens, de potest
esse in medio inanimato. ei His suppossitis arguit, issi non daretur sensu
agens .itunc sensatio non dependeret,ab aliquo principjo activo; per se, immediam; quia si sensus agens no esset immediatum principium sensationis, aut erit sensus passivus; qui recipit sensationem, dc hin; est cim possibile, quia una, dc eademvirtus non est principium per se actiuum,& per se receptiuum eiusdem : aut erit ipsum sensibile , dc hoc similiter est impossibile, quia est materiale; dc agens immediatum debex esse simul cum passo, ita quod nullum in ter iis medium, neque plenum, neque vacuum, sensi bile, autem non sic se habet ad sensum; aut erit substantia animae, de hoc non potest esse, quia
53쪽
substantia animar,non potest esse immediatum principium operationis , nisi mediante ali tu virtute superaddita substantiar, quae dicitur potentia , aut orit ipsum corpus, & sic sentire non est et principaliter ab anima, quod est contra
Aristi. tex. 37.& Auer. in Commenti qui Volunt animam esse causam mouente secundum ona seeunda ra ries modos motus. Secunda ratione idem probat quae fundatur in hoc, quod species sensibilis, sine qua, secundum ipsum, non potest feri sen satio, est immediatum principium sensationis receptiuum tamen, δί non amulum Relinqui, tur ergo, quod sensus agens sit immediatum prinbipiti actilium sensationis, cum nihil aliud possit esse; species enim sensibilis non, quia ponitur ex parte potentiae passiuar, dc receptiuar, idem autemGnon potest esse activum principium perse alicuius, Ereceptiuuin per se illius
sensum agentem, qua sit immediatum princi pili sensationis a Simum, de sensum passivuna dispositum specie rei sensibilis, a sensibili genes. rara. Pro hac ratione esset videndam in specifusensibilis sit imm latum principium sensatio his, receptiuurii tamen sicut ipse tenet) qiiii aliquis possctet dicere, quod sensibilis species sie
54쪽
immediatum principium activum sensati nis , & sic: non requiri alium sensum agentem : sed de hoc posteamnunc tamen suppo-patur hoc , & videndum est modo, utrum haec opinio sit peripatetica: omittedo pro nunc Opinionem Auer cuius ipse alias fuit multum Ob- semator quem in hac opinione deseruit: dc primo vir iste cotrad icit Arist.qui in a.de anim.
ponit lentitiuum in duplici potentia, Vt priua- land num.
tio, quor ineludit potentiam adesse, & ut habitus , qui dicit potentiam ad operationem tantum, & vult quod prima mutatio sensiliu i de priuatione ad habityn fiat a generante : Secunda de habitu ad operationeni, fiat a sensibili; operatio autem sensitivi est sentire, ergo non. requiritur ad productionem huius actus , alia viritis activa sensus , cum hoc praestet sensibile. Secunda ratio primus actus sensus,producitur a generate, qui tamen respectu sensibilium est in potentia, quae a sensibili, ut dictum est reducitur ad actum, ergo ad producendam sensationem, quae est operatio sensitivi, sufficit sensibile, cum nihil aliud sit sensus in actu,nisi species rei sensibilis citra materiam in sensibili virtute genita ut insta dicetur quare antequam sensibile afficiat virtutem sensitivam, potentia
55쪽
tantum, est sensus,& dissithilis ab ipso sensibili:
in actione autem assimilantur eum seitieet iiii psa virtute sensitiva gignitur serma serissibilis: Qua de re cocludendo, si daretur sensus agens, nulla mutatione indigeret ipse sensus, cum iam Tertia ti- sua natura agens esset; Tertia ratio si daretur. sensus agens semper sensitiva potentia efferri potentia essentiali, Si nunquam illai inpotentia accidentali: modo Arist. sentit, quod sensitiva potentia eadem, est in potentia essentiali quando est sub priuatione, ut semen respectu animalis; sed postquam est reducta de potentia ad actum, eadem est in potentia accidentali respectu operationis,sed per Iand .potentia sensitiva est duplex, quaedam passiva, dc quaedam activa, dc illae realiter distinguuntur, de sensus agens, liuae producit operationem scilicet sentire: ergo potentia passiva semper stat in potentia essentiali Iand nititur soluere hoc argumen tum, quod ab ipso dicitur esse magni momenti, Euasio ra- euasio autem stat in hoc, quod potentia essentialis est duplex, quaedam quae est sub contrario actu, Vt aqua ad motum sursum; siicuti dicebat Auer. 8. phys q. dc quaedam est potentia esset tialis,quae non stat sub contrario actu, ut cloelum moueri circulariter, dicit potentiam essentia-
56쪽
P A R P R I M A: siem ad illum motum si nunquam fuerit, vel sit, sub contrario actu, quia naturaliter moue tur illo motu,sicuti etiam possemus dicere,aqua moueri deorsum per potentiam essentialem, quia naturaliter mouetur illo motu . Est etiam aliquod quandoque in potentia accidentali,cuin scilicet graue,est priuatum motu deorsum,quia haec priuatio, quae est in subiecto habente potentiam admotum deorsum, non est, ipsi graui alaturalis immo violenta, ct propterea dicitur esse in potentia accidentali, hoc stante, licit ipse, quod sensitiva potentia respectu sentire, non est in potentia essentiali, primo modo, quia non est in contrario actu: sed bene est in potentia essenti do modo; quia potentia sensitiva in ipso animali iani producto habet potentiam na turalem, ut possit sentire, Ec indiget potentia redussiua agente,.istius actus,quae dicitur sensus bgens: sed haec solutio nulla est, primo quia po- Redit uitientia sensitiva passiva secundum ipsum semper remanet passiua, ct non reducitun ipsa adactum : sed sensus agens est qui producit actiud sensationem, quod est contra Arist. qui tapevult, quod potentia sensitiva eadem est in principio actionis contraria, per actionem sit similis ; secundo vellem scire a Ioan.quomodo sal-
57쪽
a D g s E N S I B v s. uatur sententia Arist. in a. de Anim. qui vult quod potentia sensitiva a priuatione ad actum
primum, qui dicitur habitus , reducitur a generante: ab habitu ad operationem, tanquam ad secundum actum reducitur a sensibili, ergo non a sensu agente. Amplius sensus agens non induget reduction e cum semper sit in actu, sensus passivus non reducitur , cum non ipse producat sentire: sed sensus agens ; ergo chimericum est hoc, quod imaginatur iste vir, nec verbis Arist. potest accomodari haec imaginatio. Quare comcludendum est cum Arist. in a. de Anim.6a.pOtentiam sensi1tiuam, esse talem potentia, quale
iam actu sensibile, & propter hoc dicebat Alex. nihil aliud est sensus actu, nisi species rei sensibilis, quae citra materiam in sensibili virtute giagniturin sicuti dicebatur de alimento: dissimilis est sensus sensibili cum patitur, similis cum passus est. Ad obiecta autem dicendum quod bene verum est, sentire debere produci ab alia quo principio perse immediato activo sensati
nis, Verum sentire non stat solum in receptione
sensibilis: sed in discretione,& iudicio;quia vi tus sensitiva non solum recipit sensibilia: sed ea discernit,&iudicat,&in hoc stat actio sensus: vnde in communi definitione sensus,dicebamus sensum
58쪽
. PARS PRIMA. 43 sensum esse animae facultatem, quae alteratione quadam intercedente, sensibilibus assimilatur, ipsaque, dc iudicare, discernere potest. Nulla enim sequeretur sensatio ex receptione tantum sensibilis: sed ad efiiciendum sensationem opus est, sensum sensibilia recepta discernere,& iudicare; nec est incoueniens idemmet, principium esse passivum, de activum respectu diuersorum,est enim facultas sensitiva, passiua potentia respectu sensibilis, antequam sensibile sit ipsit assimilatum , est autem activa non respestu receptionis: sed re sepseu iudicij,& tunc fit iudicium, cum passa est potentia , dc assimilata sit sensibili, non per realem assimilati nem, ut exempli gratia, visus fiat coloratus a
colore: sed in cognoscendo colorem, Unde ut dicemus infra, haec mutatio non terminatur in
alteratione proprie dicta: sed in cognitione, dciiudicio, Sc narc est vera doctrina peripatetica de sensu: qua perfecte percepta omnes difficultates, &suppositiones Iandunt facile soluuntur,& ruunti; nec requiritur sensus agens, Ut possit reducere sensibile de potentia ad actum, sicuti in intellectiva cognitione: inautraque enim potentia, diuersa est ratio; nam obiecta intellectus in ipsa imaginatiua conseruantur, dc pro--L F a pterea
59쪽
M DE SEN SIBUS. pterea diculur esse intra anima, ob quod Arist dicebat in a.de Ani.possumus intelligerenuando volumus,indigerit tamen intellectu agente; qui est differentia animae nostrae, ut dicemus in Ad quid de Tractatu de intellectu, quia ipsa phantasmata et
tellectu-- cum etiam Contineant conditiones materiales3
' ' &propterea seruent adhuc natura singularem in ipsa phantasia, non possunt ab ipso intellectu recipi,nisi separentur ab illis conditionibus m terialibus, a quibus eXpoliata, remanet uniuerinsalia,&aeterna:sicq, apta obiecta intellestiis,ndquod detur unum uniuersale incorporeum; Elaeternum quia quae intelliguntur sunt res exii, stetes, extra anima,quae sunt singulares; venies intelliguntur,quo ad commune quod4n eis est, in ipsa enim re singulari, est quoddam commune, quod inest in singulo, de omnibus, quod contractum per conditiones materiales, de tri- diuiduales essicitur singulare, ut Callias , &Sortes; separatum autem ab illis est uniuersale, quod cum seruetur in omnibus indiuiduis: non solum uniuersale t sed aeternum est is hoc pacto Arist.in I.de pari. c.q. voluit esse uniuersale,
Ec hoc est quod ab intellectu intelligitur ; de intellectus agens ad hoc deseruit .vt ilhistret phantasmata ab illis codicionibus materialibus,
60쪽
R s P IGI M sfaciat ipsa actu intelligibilia. sicuti lumen fa citκolores potentia visibiles, actu visibiles Etruthoc driori doctrina manifestetu hoc exopto,&si obiter, dilucidetur, est enim res gra uis & a paucis hucusque bene intellecta: Sortes est:illede quo habe tunscientia, & definitio,cum delanitiones styx a erit compositaruna existentiti trii animi, meevalet dice ei quod de ipsol sita
gula fi habetur mentia ut concipitur modo uni uersali, quia tanc Sortes in potentia gnosce tur , cum partistiuare, in t tetitia in uniueis salicontineatur, MC sumi ver aer alelmnceptuni
in intellectu in quo, contmetun Sortes: ieshriti lud quod scitur,cuiti illiti oti competat praedica tum, quod scitur verbi gratia eumdicimus M.tem esse hi omineri , Es esse 'animali ruti ob EL; utique ille conceptus nota est anima laetitionale;
. Cum nunquam discurrat ceu cum dicimus ani
mal esse substatiam animatam sensiliu : pro Eloi haec delinitio 'on competit anima Tromcepto in intellectuita inodo ivniuersali 9 uando quidem. ille talis conceptus unquaeri indubstantia sensitiva:sed bene haec praedic ta c6mpetunt indiuiduo particulari: Sostes enim sin gu laris discurrit, &estarumal rationale, Mitiniit hoc animal singulare, Attaabstatia sensitiva;