장음표시 사용
61쪽
d DE Bverat iii indiuiduo hoc, est quodam commuria de quo est scientia, It definitio; & ut hoc cla rius, intelligatur, est animaduertendum, quod
in Sorte est una natura communis, Ut puta hu- . manitas, rationalitas, risibit itas, mobilitas, sen -i o sibilitas, corpore iras; & simi lia, quae dicitur naturaocommunis uniuersalis quiae ut volebat Arist.in es de parti loco cit. tota seruatur in So te, & tota in omnibus alijs indiuiduis eiusdem speciei, de aeterna est haec natura communis; unde si esset tantum Sortes in rerum natura CG set humanitas, rationalitas, de alia dicta praedi Cata, quae dicitur natura communis, quia tota seruatur in uno indiuiduo, Ec tota in omnibus. Istius ergo communis ,& uniuersabis est scien- . tia, is . desiliitio, unde quando dicimus defini tiones esse rerum existentius ' eXtra animam, de perho singularium, intelligitur, quo ad CO- .mune, quod in eis est, cum non detur commune , dc uniuerta et extra singularia, ct hic est v rus intellectuς istius propositionis : nam dicere quisit uniuersale sit fundamentaliter in singu-
I .it laribus, ut passim dicunt Latini formaliter in
t dii. h. intellectu, in omnino absurdum nam nullos' uri, sex intellectu existente; nec eius operatione,& eXi ei muchi stente tantum vno animali in rerum natura,
62쪽
p A R s PRIMA. reperitur natura communis, quae dicitur sens bilitas seruata in uno indiuiduo tota, ac si esset in omnibus eadem,& hoc commune, seu Vniuersale , non est in illo indiuiduo ope inteli . ctus: ergo non dicitur formaliter esse ab intellectit,cum ad hoc non concurrat intellectus,nec fundamentaliter in singularibus , cum ex sup- positione dicta in uno singulari tota seruatur. istius ergo communis, & uniuersalis est scientia , & definitio ; unde quando dicimus defini- ,
tiones esse rerum existentium extra animam ,
Ec ex consequenti singularium, intelligitur quoad commune, quod in eis est, cum non detur commune,& uniuersale extra singularia. Haec quidem natura communis coarctata postea quibusda conditionibus accidentalibus indiuiduan- -ς
tibus,& indiuidui facit Sortem,Vt coarctata liuia uniuersale manitas quibusdam terminis quantitatis, h- rionem s
gurae, quae dicuntur accidentia indiuiduantia,
cum sine ipsis individuum esse non possit;& albedine, crispitudine, simitate, scientia, quae ac cidentia indiuidui dicuntur ; cum sine ipsis ii liuiduum esse possit: tunc dico efficitur natura particularis, & singularis, cum sat appropriata,&indiuidua ipsi Sorti tantum. Haec natura communis cum his conditionibus materialibus,
63쪽
de accidentalibus apprehensa; de conseruata in ipsa phantasia, dicitur phantasma, quod est po
tentia intelligibile, cum adhuc seruet naturam singularem: indiget ergo una virtute eXpoliante ipsa in ab illis conditionibus materialibus s. haec non potest es. sensitiva viritis, quae iudLcat tantum singulare, Sc materiale et non potest esse intellectus possibilis; quia cumsit potentia, non potest exire ad actum de se nisi ab aliquo existente in actu : erit ergo intellectus agens, qui facit, quod illud phantasma; quod est intelligibile in potentia propter conditiones male riales, fiat intelligibile in actu: expoliando ipsum ab illis conditionibus, remanente tantum illa natura communii, cuius est stientia, &haec est illustratio quae attribuitur intellectui agemti,sicuti lumen, quod facit in coloribus, ut actu fiant visibiles. Non ergo requiritur sensus asens ad faciendum sensationem taut dictu est cum obibctum sit sensibile extrinsecum,& pr pterea indiget extrinseco agente, quod ad fa- cmidaim vitibnem dicitur lumen, actio autem sensus stat in iudicio, & discretipne, hoc pacto ergo intelligitur intellectum esse uniuersalis
sensum singularis , non enim datur uniuersale separatum a singularibus incorporeum . .
64쪽
.ma RS 4M A. Quinimmo omnes scientiae speculatiuae subiectum de quo considerant, habent in uno singulari,& hoc manifestum est; nam in Sorte est substantia coarctata aliquibus condicionibus in diuiduantibus, quae si1 abstrahantur ab illo, erit communis, quia ipsa substantia tota seruatur in ipso, sicut in omnibus. Considerando enim ipsum,ut substantia est, erit subiectu metaph. quae cossiderat ens, in quantum ens, id est ens, ut substantia est, &sic abeant tanquam inutiles tot distinctiones, Sc interpetrationes entis, in quantum ens; in eodem Sorte est quaedam natura communis, quae dicitur corpus naturale , seuens mobile, cum haec natura sit in Sorte, de in
omnibus, quod est subiectum Philosophiae na
turalis . Est insuper in Pso Sorte quaedam natura communis , quae dicitur corpore itas , seu quatitas, cum separata ab illis conditionibus materialibus, Ec indiuiduantibus, Se non considerata, ut terminus physici corporis: sed ut lon. ga, lata, dc profunda, erit subiectum Mathematicae, & sic scientiar,&desinitiones sutit rerum existentium extra animam, & singula rium, quo ad commune tantum,quod est in ipsis, quod virtute intellectus agentis expoliantis illud a conditionibus materialibus fit intel-
-iersiis incorporea extra fingis.lati Quomodo in uno singulati indiis
riatur subie omni sistia tiarum speeulatiua
65쪽
I ibris: haec est ergo necessitas ponendi iti tinlectum agentem ; cum nihil cogat ponere senasiam agentem; quinimmo maxima absurda sequerentur, ut dictum est si admitteretur.
VΜ declaratum sit nullo alio a. gente indigere sensum , quam sensibili, ipsum enim deducit sensum ab habitu ad operationem, 1 Cum prima mutatio a priuatione ad habitum fiat a generante', dc deinde praesen
te sensibili ipsi sensui sit sensatio. Quaeritur , quod est illud, quod facit praesens sensibile ipsi
sensui, praesertim cum sensibile sit materiale. In hoc inuenerunt philosophantes usum speciei sensibilis: dicunt enim speciem sensibilem receptam prius in medio, &postea in organo,repraesentare sensui, seu potetiae sensitiuae ipsum sensibile, sine qua nulla potest fieri sensatio,& ut hoc clarius dilucidetur ; est sciendum hane quaestionem de speciebus sensibilibus,este valde arduam ; cum de ipsa grauissimorum virorum dissentientes hincinde appareant opiniones; qua de re difficillimu erit veritatem indagare. Nec
66쪽
p A R s UA. sa Nec mihi temeritati ascribatur, si aliquorum quoS Seper in veneratione habui, ut decus est opiniones redarguam, illud enim aggrediar, ut aliquibus forsandem aditum inquirendar Veri . tatis , est enim tantae utilitatis haec indagatio, ut ex ipsa dependeat veritas sensitiuae operationis . Gravijsimi Philosophi tenent non posse fieri sensationem , sicuti nec intellectionem, nisi per receptione speciei, quae est una qualitas realis, obiectum repraesentans, ad hoc ut seimsus possit obtestam extra se sentire, quia cum illud sit distans, de per medium repraesentetur sensui, non posset illud sentire, nisi per speciem ipsi repraesentetur . Secundo dicunt specie sen . sibilem non esse obteinu,nec imaginem obiecti: sed est e qualitatem extensam, Sc diuisibilem. Tertio dicunt speciem habere esse intentionale in medio, & in organo, quae tandem habet re praesentare obiectum ipsi sensui: sed an haec uspecies se teneat ex parte potentiae; vel ex parte obiecti , in hoc sinat multae opiniones; diXerunt aliqui, ut videtur innuere Simplicius, specie in 'solo organo corporeo recipi, qUar eXCitat animam, veluti sopitam ad sentiendum . Albertus Athmi m
Vult speciem in orsano esse principium acti uu 0ξςiebus
lentationis, adeo, ut potentia organica per spe-G a ciem
67쪽
s SH SI T. eiem receptam; est priricipium sensationis mpotentia de se sit tantum principium passivum; dat exemplum de aqua, quae recipiens calorem active calefacit, cuius calefactionis, calor est activum principium, non autem aqua. Sic ait de specie; quae recepta in organica potentia, ipsa est principium activum sensationis , potentia D Thomae tantum passiua existentet. Alia est opinio D. speciebui Thomae, qui dicit speciem esse principium sen-
tem activum principium mediatum ; quia per speciem operatur sicut ignis agit: sed per calorem; dc sic species non est si1cut calor in aqua; sed sicut calor in igne. Adeo, ut ipse potentia dicatur partim activa, partim passiua, dicitur passiva dum recipit speciem , dicitur activa dum per ipsam operatur, ac sensationem producit; hanc opinionem, sequitur Scot. & Capreolus. Iadunt opi- Alia est opinio Iandunt, qui vult in quot ibet or-eiebus sen- eano, dari duas potentias, ut dis tam est supra )
Vnam palsiuam, quae recipit 1peciem, adeo ut species se teneat ex parte potentiae passivae: Alteram agentem, que producit actionem, Ec sensationem; Altera est opinio, quod species concurrunt verbi gratia ad visionem, ut dispossitio potentiar, & ut motiva, ct obiectiva: primo di- suu spolitive,
68쪽
. P AIR s I R I M A. sapositive, quianis1 organum esset informatum, Ec dispositum a tali specie,potentia non posset videre: moisue quia i sua repraesentatione excitat potentiam ad videndum, Sc si1c species le t nent CX parte utriusque. Singula illarum opinionum dicta possunt rationibus comprobari. Et primum, quod necessarium sit ponere spe- Cciem, ut possit fieri sensatio; probatur, Sc tota gyi s t vis rationum stat in hoc, quod omnis actio transiens, quae per medium dispossitum peruenit ad potentiam non potest fieri, nisi in ipso medio, prius recipiatur, cum ergo sensibile distas operetur in potentiam per medium, Vtique prius i idebet operari in medium; hoc aute non potest fieri , niti per speciem obiecti, prius receptamini medio, & tanto magis, quia in inaequali distantia, sic non' in alii nunt sensationes,tam diuersorum sensuuin,& eiusdem ut non in squali videantiis, ct audiamus, eum visus auditum anticipet,& ignis, magis prope calefaciat, quam
a longe; quod non sic esset ii sine speciebus sie
ret sensibilis o ratio. Hoc comprobant multae Multae expe
experientiae idemus enim res a tergo,in specu- specisbu
lo praesenti , quae nunquam Viderentur, ergo
obiectum agit primo in speculum, Sc per speculum in potentiam ; hoc autem non posset fieri
69쪽
s4 D E SEm 3 LBVt s. xum sit absens, & a tergo, nisi per speciem re praesentantem obiectu medio,& speculo prius, postea potentiar; similiter est experientia debaculo posito in aqua quod videtur fractum, xtique haec deceptio non prouenit ab obiecto, nec a potentia: sed a medio, ergo medium aliquid recepit ab obiecto: & hoc confirmant ex Arist. qui saepe ait obrectunt agere in medium,& medium in potentiam, ergo per speciem repraesentantem obiectum.
Secundum dictum ipsorum, quod species notet e. ilia. Obiectum, quod sentitur; sed qualitas exten-& diuisibilis probatur primo quod non sit ubiectum, quia res apparet, subquantitate speciei, quae profecto parua, est recepta in speculo,
vel in oculo, & tamen magnum obiectum repraesentat. Et D. Tho. in expositione teX. I 82. a. de anima dicit, quod per speciem, quam re
cipit sensus tanqua sui propriu,intelligit Arist.
Obiectum a quo patitur sensus, a specie autem repraesentante obiectum, nullo . pacto patitur, sensus,cum ab ipso non cognostatur: nec aliam passionem recipit sensus ab obiecto, nisi per sed tuam, quae peri cognitionem sit. Et in hoc
concordant omnes: species enini non sunt co-
, lares , nec sapores, nec sunt per se sensibit eis
70쪽
sed obiecta repraesentant. Et quod species sit : z: r '
qualitas extensa , de diuisibilis; probatur, non enim est substantia, quia esset corporea, cum a extensibile, corpore sensibili emanaret, & sic daretur pene- lem. tratio corporis: similiter si esset quantitas; cum ergo non sit substantia, nec quantitas, Sc recipitur in corpore,profecto erit quai itas: Ec cum recipiatur in subiecto, quanto, profecto erit eXten
sibilis ad subiecti extensionem. - Tertium dictum, quod species habeant esse LI 'et'
intentionale ih medio, de in organo,probatur, non quod sint sola intellectus consideratione , 44L x μ' - non in re, quod non admittunt opinionum impostores, in hoc enim sensu dicuntur reales: sunt enim qualitates in stubiecto receptae,sed dicuntur habere, esse intentionale, quia sunt im- materi aliores , quam Obiecta repraesentata ab iplis , dc secundum aliquos dicuntur intentionales, quia mouent sensus ad intendendum rebus ad sentiendum, de hoc probatur manifestissi- me: quia si istori species no haberent esse immaterialius in medio, dc organo; sed reale sicuti obiectum, tunc medium, & organum recipiens speciem coloris esset coloratum, de in ipsis reciperentur simul duo contraria realia, Vt album, .