장음표시 사용
431쪽
, P A R SE C V N D A. 3ν spatet quid sit sapor,& quae eius natura. Videnis dum est modo quot sint eius species, de diffe
De diuersis L eriebus, edisserenti' saporum. Cap. XLVIII.
T si nullum nutrimentum sit humidum solum, sine sicco, neque si cum sine humido, ut propterea sa- plox, qui est gratia nutrimenti ex humido , &sicco debeat constare ut dictu est)nihilominus id,quod proprie nutrit, debet esse id * pro- dulce; ct haec est prima saporis species a natu- lute
ra intenti, ac ad nutritione apti: reliqui autem sapores non nutriunt: sed vel se ingeruntur in eXcrementis, quae ex nutritione resultant tanquam contrari j, silcuti amarum , vel ratione condimentorum dulci admiscentur, ut salsum, Ec acidum. Colligendo ergo species saporum dicimus s/potu sp tot esse , quot colorum: sunt autem colorum
species duae simplices, & extremae, vi album, de nigrum; aliae inter has mediae ,& mixtae, de quibus supra: totidem ergo erunt species saporum , duae simplices,dc extremae dulce,& ama-
432쪽
rum aliae mediae, quisum pingue acciait ad dulco, &dalsum ad amarum quatuor autem, me dij sapores, ex horum miXtione resultant, Vt acer, austerus, acerbus, acidus, quae sui diximus secundiim diuersos coctionis gradus a calido proficiscuntur, natura intendente omnia, per calidum ad dulcedinem reducere: hic enim
sapor ut diximus est maximὰ nutritiuus, Sel
propterea concoctione iomniat redduntur dulciora , ex doctrina Arist.& Galen.sic enim operatur calidum internum in animalibus, Sc stir pibus: sicut externus calor in exterioribus: hid enim dulce attrahendo,&leue; salsum,&ama --- rum ob grauitatem relinquit; sic videmus solem potabilem partem a mari attrahedo ,amaiarum ipsum reddere : ita internus calor in stir-ipibus , dc animalibus , excernendo in concoctione excrementa, quae amat a de salsa sunt, rationabile est dicere ipse dulci;&pingui nutria ri, quae sunt contraria eXcrementis, ipsa enim si int amara, salsa , & grauia ; quia parte leuem,&dulcem natura calido interno mediante, in
Dulci pr- nutrimentum attraxit,& propterea dicebamus tur mimal tantum 1apore dulci animal nutriri: 1al1um au- Dimae. - tem, Ec acidum apponimus in saporibus, gra- gratia con- tia condimenti ad obtundendam dulcedinem,
433쪽
p A REI S E C V N D A. mire nimia satietate, gustum hebetem 'reddat ;similiter dicendu est de reliquit saporibus meia dijs ex dulci, amarosmixtis; qui etiam gratia condimenti admiscentur, Ut redundantem
potestatem, nauseam facientem coerceant, Sc
: Ucto erro sunt species sapo xv,Vidulce, pingue , acre, austeram acerbiu m, acidum, salsum, de amarum quamuis Theophrastas tin sexto det. stirpium causis, septem enumere cum pingue
Plinius autem innaturali historia,tres secim saporunYspecies voluinosis addit' enim liου ductis suave, es acutum tres compositas surrulf unam speciem, in qua plures sentiuntur sapores , alieni tamen salia species in qua ali ii iapores sunt alieni i&vnus suus proprius I exerr
plum primae; uti in Vinis plures' sentiuntur sa pores.&l omnes alieni, ut austerus,acu tus, dulcis,&suauis, vi omnes sunt alien i a vino naminon semper vini bandei l. tiatuta mi hectantur, et alia vero species in qua aliqui sapores sunt alimni, suum proprium seruans , vi in lacte ς in quo dulce , pingue &sume; tanquam alieni sapores insunt lenitatem autem, quam in saporum numerum ponit, tanquam Eius peculia rem is cui bib, γ Ddd a porem'
434쪽
porem asserit;& enumerat. Sed recte consideoranti, multi sapores dicti, cum sinticompositi ex alijs resultantes,non videntur distinctas L .eere species;& aliqui ad supra dictos sapores re ducuntur : suauitas enim est passio, quae sapore
insequitur, in acutus ad acrem reducitur.
. Insuper Plinius intensim ies sapiorum, ponit sentibilia communia: nam acutu ,&laeue sunt sensibilia communia, nos autem loquimur de sensiibit ibus propri js . - . lSed est maxima controuersia inter Arist. Se Gale. hic enim in lib.de simp:med. fac. enumeranssiporum species concordat cum Antist. in extremis autem contrari j, maxime dissentit: vult enim contrarias saporum species esse acre, &lacidum rceteras a u tem i liter medias, Ari stol. a tem poni leontrarias specihsi dulce , & ama-Tum: acidum autem, acre,med iaca i in tali qEt in hoc Galen.secutus est Platonem in Timeo , quamuis, septem tantum species enum xet, cum pinguet ad dulce reducat ,1 dicens Vi ctuosum cum suau itate ; dulcem essereroes aporem; sine suauitate autem pii me & insipidu: sed uterque allucinatus esti nam ad tactiles Despicientes qualitates, non immerito'acre , de acidum contraria faciunt: nam ac e maXime
435쪽
extre ima contraria ;& iuxta acre ponunt amarum , iuxta quod ponunt salsum, quae in calidiatate ad aree accedunt; alterum extremum di. cunt acidum quod in frigiditate excodit: iuxta quod, situant acerbum, siue stipticum, quae sequuntur austerum, quae in frigiditate acidum
' Septimum locum tanquam medium inter sapores tribuunt dulci, inter ceteros nobilissimum, &sicut Sol inter Planetas tenet locum medium, silc sapor dulcis gustui gratissimus, in. - . i. ter sapores, de inter frigiditatem, Sc calidita tem, commensu ratum temperamentum possidet, adeo ut praxipue maxime alat,& naturae amicus dicatur, haec est opinio Platonis,& Pla
Sed Arist. ad alia respici ct magis physice loquendo
res,vis apore, sunt gratia nutrimenti, dc Vigu meu se stum mouent, de non ut qualitates tactiles sunt, M' sicut Galen. de Plato extimarunt, sic enim tactum potius, quam gustum,& propterea Arist. considerando sapores, ut sapores sunt, Ec vigu- stabiles, inter extrema posuit dulce, & amaru, cum dulce sit maxime gustabile, de nutrimen-: ' tum
436쪽
393 . h M E Vs E N S I B V Mium ad quod ordinatur sapor, maxime aptum;
amarum Vero tanquam alimento contrari um, cum ad ipsum resoluantur eXcremeta, C regione ipsi dulci posuit: medios autem sapores Coim dimenti gratia voluit esse, dc lato melius Arist, quanto non semper amarum sequitur calidum:
sed quandoque frigidum, ut inoppio patet: Scinsupercalidum, Ec frigidum accidunt soporibus, a quibus noni debent sumi saporum disse-pud, ct in uuis maturis, δέ ficubus percipitur; pinguis in his,quae unctuosae, & oleos arsunt naturae,Vt in oleo, S pinguedinibus, acidus in aceto,timonibus,& huiusmodi; acerbus,qui etiam stipticus dicitur, seu ponticus , in pyris sylve, stribus, quae nunquam mitescere solent, in sor: bis etiam immaturis, dc nespitis; austerus praecipue in vinorum generibus compresenditur: sessus in sale,&salitis rebus,amarus intelle, absinthio, dc similibus,acer, in pipere, ZinZibere, sinape,&huiusmodi. De saporibus ergo haec 'dicta sint.
437쪽
modo,quogusati potentia saporibω Immutetur , illo que tu care . discernere va-
sat veta actiosensia Cap. ae L I X. Se T si ex dictis pateat quomodo sapores gustum afficiant, illosque dij idicare habeat: dicendum tamen cugustabi Ita sint in humido, eoru sensoriu nullo modo debere esse humidu in actu, sic enim non perciperet extraneam humidit tem, cum omne recipiens debeat esse denudatum'a natura recepti, sicuti manifeste apparet. in alijs sensibus;organum enim visus debet esse sine colore,& auditus insonum icut odoratum organum absque odore, sic dicendum est degustiis organo; debet enim esse sine humido in i cum in ipsό consistentiam habeat sapores, aliter non immutaretur ab humido sapore, nec discernere posset diuersos sapores, sicuti in patientibus morbum Regium apparet, in quibus lingua amaro humore infecta, non potest alios sapores iudicare gustus ergo organum non debet esse actu humidum,bene potentia, ut possit gustabilibus assimilari; quantumcunque enim acria, Sssicca, ut piper, es cinnamomum supra
438쪽
UO DE SENSIB V s. llinguam ponantur, nunquam gustantur , nisi humectata a lingua, reducta ipsius humiditate Lingua esi de potentia ad actum, ut volebat Arist.linguam coitura esse potentiam humidam, Sc tunc facto similibri Ea di,u- sensu ipsi setissibili, per redus ionem humidita-
ovi sed be- tis ad A tUm, quod proprie mallicatione pern-
'ρ' P citur , iudicare, & disternere illud potest similitudo autem, ut fiat iudicium non sta quia lingua fiat dulcis , vel amara : sed fit similis in humiditate,&apprehensione, de cognitione : sic enim dicebamus de alijs sensibus: cum alteratio illa non siit corruptiua: sed perfectiva, cum a sensibilibus non fiat alteratio. quae terminetur in passione, dc alteratione proprie dicta: sed in discretione,& iudicio: in noctamen differt gustus ab alijsdictis senstibus: quia cum operetur per medium intraneum,& sensibile, debeat tangere organum ut dicemus de tactu etiam fit quaedam immutatio in suo gustu, per humi. ditatem tantum, in quo conlistentiam habent sapores, nili enim humectetur lingua, nunquapercipiet sapores, Sc ideo necesse est, ut habeat humiditatem in potentia , quae humiditas in- trinseca, potentialis, est vere organum gustus, illud scilicet, quod debet esse pars similaxis, in qua fit receptio, de sensatio: lingua autem i
439쪽
PARs SECUNDA. 4or est organu ex partibus dissimilaribus constans, .
per quam sit', & in qua apparet actio sensus ut , dictum est de alijs &haec degustu dicta sint.
Utrum tactus D unus sensis, vel plures.
p. L. Im ceteri sensus animalibus conferant, non Vt sint, sed, ut quodam meliori modo sint; tactus tantu, dc gustus animalibus necessari j sunt,ut sint, ipsis enim abdicatis animal superesse im- , possibile est: in ditio euidentissimo, quod pleraque animalia vivunt sine alijssensibus, sine tactu vero nullum vivit ; ideo accurate de ipso ta- .ctu tractandum. Et primo virum sit unus sensus, Vel plures. Εωνος ω ' Haec quaestio est valde difficilis: nam Arist. ita dubie ipsam pertractauit in secundo de Ani. . 4:, ἡ ut problematice videatur ipsam determinare; vr immo expositores sui sequaces , ex ipsius dictis
contrarias eXceperunt opiniones : nam Them. ut ab ipso incipiamus voluit de mete Arist. sensum tactus, non unum: sed plures esse, & ratio 'pihi*quam principalissimam Iudicat non solum ipte: sima ratio,
440쪽
ditur sen sum tactus non esse versi sed plures. Euasio rationis di cta . Euasionis reprobatio.
oa DE S E N S I BJ v. s sed quotquot huius fuere opinioni est ista. Tactus se extendit ad plures contrarietates tangibilium , ergo non unus, sed plurεs sensus: quilibet enim sensius una contrarietate suorum sei sibilium propriorum est contentus: inter quae,& eorum media spatiatur ; visus enim versatur circa album, δί nigrum, & medios colores : auditus ci rca sonum grauem,& acutum: odoratus circa iucundum, de molestum .; gustus circa dulce, Sc amarum: tactus autem multae sunt contrarietates, ut calidum, frigidum: humidum, siccum : molle, Sc durum: asperum, tene: de plurima sitiat inter haec media ; nec valet euasio, quod etiam alij sensus circa plures contrarietates versentur, ut auditus noti selum graue, Sc acutum disternit; sed magnum, dc paruum: dicitur enim magnus Qnus, Sc paruus sonus;similiter asper ,&lenis;vt in voce: sicuti dicitur etiam dura, & flexilis similiter fusca,& clara , seu candida: quod in coloribus etiam obseruatur, nec propter hoc plures sensus dicuntur . Sed si quis intimius considerabit, haec euasio nulla est: nam magnitudo ;& exilitas, quas Ob-i seruamus in sono,sunt sensibilia c5 munia , quae
a pluribus sensibus sentiuntur,& a quibus sentiuntur, per se percipiuntur, sicuti supra dictum.