장음표시 사용
441쪽
PARS s E C V N D A. 3 est; lenitas autem , dc asperitas sunt translatae a tactilibus,& metaphorice ab illis sumuntur; aut ad figuram referuntur, quae in Voce quodamodo adaptari potest propter aerem, qui in Voce elidenda percutitur; sigura autem inter sensibilia communia memoratur: hoc Iutem non potest dici de frigiditate, caliditate, siccitate , humiditate, mollitie, duritie, asperitate, lenitate , grauitate, dc leuitatir: quippe qui omia ia ista priuatim stibiecta sunt tactui: ergo ratio stat in
suo vigore, cum omnes illae differentiar in t ctu reperiantur,& ab ipso tantum percipiantur, ct cum sint diuersae contrarietates i plures, Sc non Vnus , tactus dijudicandus est.
. Amplius arguit Them.omnia sensibilia aliorum sensuum, habent nomen distinctum ab illo, quod acquirunt per habitudinem ad sensum: Vt in visu ultra nomen, quod ad sensum habet habitudinem,quod dicitur visibile; dicitur etiam
color ;&audibile senus;& gustabile sapor; intactu vero omnes istae differentiae non habent, in quo nomine communicent, ni si in nomine,
quod habet habitudinem ad sensum; Sc sic dicu-tur omnia tagibilia,& in nominibus proprijs di
442쪽
Tertia ratio. Conciliatoris pro opinione Tne
Ο D E s E N SI B v s. ltiplicitate plures sensus erit tactus, ct no vnus: calidum enim Sc frigidum sicuti siccum, dc humidum, non conueniunt in uno nomine, ut in
visibilibus color, & in audibilibus sonus: similiter de alijs differenti js, ut graue, & leue, &sic de singulis.
Conciliator addit aliam rationem ad ostendendum tactum non esse unum sensum, quae
certe est valde difficilis; quam dicit ignorasse Themistium: ratio autem est ista illa sensibilia,
quae uniuscuiusdam generis Vniuoce praedicationem suscipiunt, unum sensum faciunt: quae autem non univoce, idest non in uno genere suscipiuntur, non possunt unum sensum constituere. Vnde album, Sc nigrum, & ceteri colores medij, quia Vniuocantur in colore, Ec in eodem praedicamento ponuntur, Vnu sensum constituunt; similiter dicendum de acuto, graui,& medijs, ea de est ratio in alijs sensibilibus, eorum enim sensibilia cum vni uocentur in uno genere unum sensum faciunt. In tactu vero cum tangibilium differentiar, non Vniuocentur in Vno genere, impossibile est , unum omnium sensum esse: hoc autem patet : nam calidum, de frigidum, siccum, Sc humidum sunt in praedicamento qualitatis : graue,&leue
443쪽
r ARS SECUNDA. os&leue secundum Auer. in praedicamento substantiae, cum sint elementorum formae substa tiales,& eo magis quia sensus non comprehen dii graue, dc leue, nisii per motum locate: tunc enim diximus leue,cum sursum mouetur,& tuc graue, cum deorsum: similiter rarum, & densum sunt in genere positionis: cum ergo istoru' omnium tangibilium no sit Vnum genus commune uni vocum, concludit Conciliator, sen sum tactus,non e sse Vnum.
Nec ab unitate sensorij, quod caro suspica- 2Σ 'tur, quae est una in toto corpore, Vt propterea unum esse sensum existimandum est: nam carnem esse sensoriu, non assirmatur ab ipso Themistio; sed potius medium; unitas autem mC- dij non arguit unitatem sensuum, unus enim aer, est, medium visus, auditus, & olfactus, Sctamen isti tres non sunt unus sensus; similiter ergo dicendum de carne cum deseruiat tactui qui est corpulentior, medio corpulentior carne scilicet tota, toti corpori communi,res tangibiles sentiuntur, ab unitate ergo medij non licet . arguere supra unitatem sensus.
Restat ergo, quod a sensibilium pluralitate differentium genere , Vel conuenientium pOL sumus iudicare supra pluralitate, vel unitatem
444쪽
M II E S E N S I B V s. sensus. Vnde si animal constaret ex aere, ac ex ipso formaretur ; utique quamuis in eo visus ab auditu non distaret: Propterea quod toto se videret, &audiret; tamen ex diuersitate sensibilium, quae inter se contraria essent, apertissime negari non posset, duos in eo sensus esse;
quorum alter differentias colorum, alter sonorum, & vocum Varietates exciperet; sic cum corpus animalis totum ex carne constet, ab ipsa non possumus unitatem tactus, vel pluralitatem λ suimere; cum caro sit medium : sed bene iudica- muS plures sensius esse, & non unum, cu dissem
di tientes,& contrarias disserentias tangibilium,& si1 per unum medium sentimus ; eo quia ut dictum est nec in nomine Vno, nec in gene
Et si quis proterviret dicendo carne esse sensorium, de non medium, eo quia forsan, ratio in contrarium, quae ipsam a sensorio excludat,
nihil concludat, quod scilicet sensibile , seu tam gibile positum supra carnem, sentitur quod sen-1orio minime competit,cum haec siit communis
lex, ut sensibile positum supra organum non sentiatur in tactu autem manisesto eXperimento patet, quod si quis ponat tenuem membranam,vel tenuissimo linteo carnem inuoluat,se
445쪽
pΑRs S EC V N D A. 4oxquitur tamen sensatio, Sc nihilominus; dubita ri non potest membranam illa non esse tactus sensorium,etiamsi cum ruina coalescatum b- Qua de re illa lex in organo tactus minam8 seruatur; posset ergo quis dicere carnem esse sensorium, &cum una sit in toto corporθ, Vnicum possit affirmari sensum tactus. Hoc inquam non cogit,etiam siI esset Vnu sem siti si hab. rium : nam gustus, de tactus, unum est senso- rium, lingua scilicet,& tamen non unus sed duo e. Aia
Relinquitur ergo, quod tantum a diuersitatasq*- 'te sensibilium, S: pluralitate, sensuum pluralitate coniectari licet; de ideo tactus sensum, non esse unum: sed plures esse dicendum est. 9 .lHae sunt efficaciores rationes,quibus Themiasiij dictum comprobatur; propter quas Tationes
multi Philosophi non obicuri nominis addiderunt , quod si tactus multiplicatur propter duas
primas contrarietates; necessario multiplicario deberet propter alias. ' .a sel
Vnde sit tactus est duplex, ut calidi, Sc frigidi
unus, ct alter sicci,& humidi: profecto alter erit grauis,&leuis , alter circa solutionc continui, dc consolidationem, qua sentimus vulneris dolores,& sanationis delectatione: sicuti etiam alter
446쪽
os DE SENSIBUS. alter erit sensus,quo delectamur in cibis, &speciatim, alter ad sentiendum famem , ct sitim; Ec istorum unum esset medium, disseminatum per totum corpus,quod est caro, & sensoria diauersa occultata subtus carnem.
-iiVnde: Arist. voluit, sensorium esse aliquid intra carnem: sed de hoc postea ubi de senso
His ita stabilitis, &non obstantibus, contrariam sententiam tenendam esse puto de mente Arist. Nam in 3.de Anim. secundum Graecoru 'dectionem, demonstrat non esse plures, quam
quinque dictos,& hoc pluribus rationibus de quibus satis, supra. Inter quas adducit hancinon dari, aliud sensiabile, quam dicta , quae ab istis quinque sensibus
percipiuntur, ergo non datur sensus,& enum
rans sensibilia, ponit omnia illa quae dicta sunt, ct haec a tactu percipi tanquam ab uno , ab alijssensibus distincto:tunc si tactus esset plures sensus,sicuti sunt plura tagibilia formaliter', d pecifice distincta,utique essent plures sensus specusice distincti,&sic plures,quam quinque - Amplius unus est immutandi modus ab omnibus tangibilium disterentijs, ergo unus seimsus, omnia enim tangibilia per idem medium L
447쪽
pARS SECUNDA . bo& idem organum, mouent sensum, ergo, &α Immo, Sc sit alia ratio efficacissima, si impedi- rimaretur organum sensus tactus, silue siti caro, siue neruus, siue aliquid intus, ut infra videbimus profecto nullum dictorum sensibilium perciperetur a tactu, ergo unus est sensus, cum enim apoplexia, vel paralysi aliquis laboraret, profecto nullum sensibile ab eo perciperetur,nec calidum,nec frigidum,nec humidum, nec siccum sicuti nec graue, nec leue, nec molle, aut durum : ergo unus est istorum senssibilium sensus. Insuper si plures essent sensus obtecti ipsa car-
ne, quae certe erit omnium medium, vel sensio- μ' rium, utique non ab ea de parte, neque eodem
situ, omnia ista sensibilia distincta perciperemus; sed uno situ perciperemus calidu, frigidum , humidum, & siccu; alio situ,graue, leve;sicut alio molle,&duru, &sic de alijs exemplo manifesto, si conatum haberemus aere, qui est medium auditus, olfactus,& visus ; non ex omni parte, neque ex omni loco, audiremus, videremus, & olfaceremus; sed ex illa parte, quae esset visui directa, videremus; de ex illa, quae esset iuxta nares olfaceremus; si1cuti ex illa, quae est directa auribus audiremus: quia diuersi sunt sensus ad diuersa sensibilia percipien. - Fff da.
448쪽
. da. Quid mirum est: ergo dari unum sensum tactus ad diuersas sensibilium oppositiones percipiendas'; maxime cum hoc in alijs sensibus
observetur,Vt in auditu,qui Vltra graue, de acutum , magnum , dc paruum etiam percipit.
Nec valet dicere,quoὸ hoc magnu , dc paruum sit sensibile commune, cum a pluribus sensibus sentiri possit, non sic de alijs tangibilium differentijs oppositis, quae ia 6 nisi a tactu percipiun-
Mimu . A tur. Nam illud magnum, Sc paruum, quod ab liba auditu senti tur, non nisi in sono reperitur, deis istisai propterea sensibile propriu auditus dicendum xv pς ς p ' esst , tamen est diuersum sensibile a graui, de acuto;& quod hoc magnum, de paruum siti tantum auditus sensibile, de non reperiatur,nisi in sono, probatur; nam sonus,cum sit denumeroentiti, quae constitutionem habent in esse sus. ces tuo, non permanenti, de necessitate substantia habet in tepore,quod est de genere continuorum &propterea dicimus sonum, qui sit in multo tempore magnu,qui sit in pauco tempore paruum ; in alijs autem sensibilibus, ut valde dulce , dc valde nigrum, non accipimus magnitudinem a temporis longitudine: sed a qualitatis vehementia, Se intensione; dc sic ex diuersitate sensibiliu , non possumus arguere di-
449쪽
PARS SECUNDA. 4 fauersitate, dc pluralitatem sensuu . Illud tamen posset replicari pro Themistio, quod in tangibilibus, plures assumpta oppossitiones, nihil habent commune inter se, dc sunt penitus separatae: nam quid comune habet calidum , ct frigidum,humidum, de siccu ; similiter graue,&leue, nisi in quantum tangibilia sunt, sicut albu, ct nigru , t sunt visibilia : sed praeter hoc commune album, &nigru dicuntur colores, quod .
non reperitur in tangibilibus, cum praeter hoc comune secundu habitudine ad sensum, in nullo alio communicant. Ignis enim est calidus S
siccus, aqua frigida, de humida, dc siic illae qualitates , quae in uno sunt, in alio non reperiuntur. Similiter durum, dc molle,asperu,& leue, vis sum, dc Diabile,quae separata sunt omnino ad inuicem. Nec ubi unum est, aliud reperiri licet ; at magnu,& paruum,quae sono competunt, no possunt a sono separari, cum quaelibet voX , seu sonus magnus semper sit, Vel paruus,
sicuti& quilibet color, vel vehemens, Vel eXilis est. Quare videtur, quod illae oppositiones tangibiliu, cum sint omnino diuersae, sensuum pluralitatem indicare poterunt. Et si quis nitatur soluere hanc obiectionem Themisti,declarando quod sit illud comune, in Thςnustu,
450쪽
quo conueniunt tot diuersae tangibilium oppositiones, dicendo omnia ista tangibilia comunicari in hoc, quod dicantur esse corpus resistens ; non illud resistens, quod est molli oppositu sic enim non esset comune omnibus, sed illud dicatur resistens, quod est corpus naturale ad disserentiam Mathematici corporis, quod
Redargu- nullam resistentiam facit. ais siciae. Nihilominus pro Themillio dicere,cur tangibilium genus commune magis est resistens, quam visibiliu, audibilium, &reliquorum:hoc enim corpus resistens, quod naturale dicitur, non solum est subiectu tangibilibus, sed visibilibus, audibilibus,& alijs, ut coloribus, sonis, succis , & odoribus. Et si hoc esset genus comune, deberet in una primam oppositione diuidi, sicut color in album, Sc nigrum,sonus in acutum,
Quaero inquam oppositione primo diuideretur hoc corpus naturale resistes, profecto non posset inueniri, maxime quia caliditas, frigiditas, siccitas,&humiditas, non debent ad resistens referri, cum haec non apprehedantur trusione, & pulsione, nisi in quantum corpus resistens est subiectu harum qualitatum, & non solum ipsarum, sed alioru sensibiliu, ut colorum,