장음표시 사용
461쪽
aut aliquid intus; caro enim dicit ipse medium est; in hoe dicimus ipsum loqui de organo, Vt parte similari, in qua sit iudicium;& ipsa est etiam
medium, cum per ipsam fiat receptio tangibilium,ex consequenti unus est sensus tactus, qui hoc peculiare habet,ut possitplures tangibilium oppositiones percipere, iudicare, se discernere.
Sed dices quilibet sensus, utramque contra- Dubitatis. viam differentiam cognoscit, ut visus album, &nigrum; audirus acutum,&graue; odoratus iucundum,& molestum; gustus amarum, & dulce ; non sic tactus: nam vere percipitgraue; l ue autem non percipit, tanquam graui contrarium, eo quia ab ipso leui non afficitur. Huic di- Quintia. cimus,quod quemadmodum omnes sensus non
solum percipiunt propria sensibilia, sed etia eorum priuationes;&hoc clare declarauit Philo- i 2...issoph. in secundo de anima; eadem enim poten- tia habitus, & priuationes cognoscimus; habitus per propriam affectione; priuationes vero negatione potius, sic percipimus lucem, & tenebras. lucem per proprium simulacrum , tenebras pernegationem lucis; sic sonum per audiatum , dc siilentium, non enim auditus a silentio
afficitur ; eodem pacto dicimus tactum graue Urcipere per propriam assectionem, Ieue pec
462쪽
a DE SENsIBVs. . negationem, cum sensum non afficiat. Immὁ aliud notauimus in tactu, quod cum ipse in m diocritate, & temperie consistat,non asscitur a tempore aliarum qualitatum, sed ab excedentibus: a temperato enim calido non asscitur, sed
Concludendo eiso dicimus unum esse sensum tactus, etsi plures oppositiones percipiat. Ipsi enim hoc peculiare est, sicuti dc unicuique
alteri quodam proprium inest ut supra dictum
est. Vnus etiam est sensus, quia unum sensertum ut voluit Arist. in princ. I .de anim. secundum Graecorum sectionem) & illa ratio, quae adducitur, quod caro, qua organum constituitur esse, non possit esse organum, cum supra ip sam positum sensibile, faciat sensationem,quod ab omni alio sensu rei jcitur, dicimus hoc esse peculiare tactui. Immo propterea dicitur tactus, quia tangibile debet tangere;quamuis possumus etiam dicere, ipsum operari per medium, siacutide ceteri sensus suas operationes producunt: sed medium in tactu est connatum, nec distinctum
ab organo, & propterea sensibile ponitur supra
medium , quod cum sit internum,&connatumcu organo, statim sequitur sensatio; si1cuti dicebamus de clypeo, dc Hypeatore ; mediu enim
463쪽
PARS SECUNDA. asest caro, Ut caro, eadem ut temperata est organum, inditio euidentissimo , quod cum caro sit inteperata, utpote nimis frigida, etsi ponatur tangibile supra ipsiam reciperetur utique, ut supra medium : sed non siet sensatio, quia caro non posset deseruire, ut organum,quia deesset temperies. Amplius Arist. voles declarare hoc peculiare in tactu, quod apposito tangibili per medium connatum, sequatur sensatio, dicit, quod apposita membrana, de pellicula supra carnem, etiam statim sit sensatio, de tamen non est dicendum, membranam illam esse organum, vel medium, etiam si esset connata. Tanto ergo magis mirum non esse debet, si apposito sensibili supra medium connatum ipsi organo,sequatur sensatio , & haec videntur mihi dicenda in tam ardua etiam patet, quomodo allucinati sunt, qui volunt tactum fieri per medium extrinsecum: hoc enim non solum repugnat naturae ipsius tactus, sed etiam nomini. Patet etia m, quomodo potentia tactiva, affixa carni temperatae,Vt suo proprio organo habet iudicare tansibilia: nam cum animal constet ex ipsis tangibilibus , de necessitate & in hoc differt ab alijsHhli sen- quaestione Ex quil
464쪽
sensibus) debet a tangit ibus affici , ut possit illa
discernere. Alij enim sensus non afficiuntur materialiter a sensibilibus: non enim visus coloratur, & auditus sonat, similiter de alijs: sed tactus calefit, frigefit, ct c. ratio est, quia cum sit corpulentior , &constet ex illis, debet illa tangere , dc ab illis affici. Uerum quia in mediocritate consistit, de nullum simile patitur a simili, ideo temperatas qualitates non percipit: sed bene excedentes,& propterea dicitur hominem cetera animalia superare in tactu , quia est teperatissimus inter illa,& inter homines qui temperatior,alios
465쪽
tu)dnecessarium sit ponere alium sensum, ater
dictos. Cap. I. XΡ EDITO tractatu de quinque exterioribus sensibus proprijs, S particularibus, difficillimus tractatus se offert , de interioribus sensibus: quanto enim magis ab . d sunt eorum operationes , tanto diffacilius est de ipsiis tractare: sed ut ea facilitate, qua potest de ipsis habeatur ratio , ex dictis neces,titatem ponendi sensum communem , dc alios
interiores prius inferre debemus. N sitast
Et propterea cum satis declaratu fuerit non , -- ''dari alium sensum, praeter quinque dictos, qui
466쪽
propria sensibilia cognoscere habeant, de nec propter sensibilia communia, debere alium dari sensum satis abunde explicatu sit, nam si alio sensu, communia sensibilia cognosceremus per se, utique a quinque dictis sensibus exterioribus
per accidens cognoscerentur, haec enim est lex
sensibilium per se, dc per accidens ut supra dictum est ab Arist.) ut si unum sensibile ab uno
sensu per se,cognoscatur,peraccidens ab alio apprehendi debeat. Nec dicendu esset ista sensibilia communia per accidens, a particularibus dictis sensibus cognosci:quandoquidem illa dicuntur per accides cognosci ab uno sensu, quae simulacru nullum in illum imprimunt, nec illum aliquo pacto assiciunt, cuiusmodi erant sensibilia unius sensus, cum ab alio per accidens cognoscuntur, quando nullo pacto illum sensum assiciunt, ut dulce a visu,& substantia, quae a sensu per acciden S cognosci tu r, cum nullum sui simulacrum in sensum imprimat, ut Cleonis filius. At senssibilia communia per se afficiunt sensum, Sc in sensum caracterem imprimunt, ut supra declaratum est; paruae enim literae cicuti re faciunt, dicebat Philoponus. Quare iam clare constat, ut Arist.
exacte declarauit, de satis ample supra probatuest,
467쪽
pΑRs TERTIA. 4as est, non dari alium sensium particularem, praeter quinque, tum ratione organorum, tum T tione mediorum, tum etiam ratione sensibilium,quae Omnia,quotquot sunt in rerum natura , ab istis sensibus dictis sentiuntur,ad quorum confirmationem cocludebat Philosophus, si1 daretur alter sensus a dictis, homo inter omnia animalia perfectissimus, eo non priuaretUT. An eode enses sentiamus obiecta operationes. Cap. II.
I, ita stabilitis cum nos non solum Ob' pilisci iniecta sentimus : sed etiam operatio- Ρόα h. nes senti mus enim quod Videmus, &- audimus. Hinc de necessitate quaeritur, Vel eodem sensu, vel alio, id est vel visu, Videmus, quod videmus, de auditu, quod audiamus: vel alio sensu videmus has operationes , vel eodem, idest virum eodem sensu visus, Videmus colores, & visivam operationem; an Viasu videmus colores, & alio sensu visituam operationem ; si eode sensu, cum visus non videat nisii colores, visiva operatio utique est et colorata , quod non est: ergo non eode sensu videmus
colores, & visivam operationem, sic dicendum est
468쪽
MMMsum par iacularem quodam pacto possu mus dicere sentite suaveratione
est de alijs sensibus, si non eodem sensu, sed dia
uerse, cum haec visiva operatio sit obiectum i lius sensus. Rursus quaeritur, an eode sensu sentimus illam Operationem, quae est obies tam illius sensus , & operationem illius operationis, vel aliae, O sic daretur processus in infinitu in sensibus, quod a natura omnino alienum est: ut ergo haec incomoda evitentur, dicendum est, sensuu operationes sentiri, non a particulari extrinseco sensu , sed ab alia potentia intrinseca, quae sensus communis dicitur, qui cum dc ipsa potentia sensitiva sit, a sensu dicimus sensuum operationes percipi;Verum quia ut dicemus in eo de ii stan si visus percipit subiectum colore, & se videre colorem : dicimus hoc operari sensum visus , in quantum terminat suam operationem sensui communi. Vnde quodam pacto possismus dicere etiam sensus particulares subiecta, de operationes sentire:& quando arguitur sensum visus non percipere,nisi res coloratas, operatio autem minime ecto colorata. Soluit Arist. non semper esse verum visum scilicet, omnia sentire, ut col0res sunt. Nam sensus visus apprehendit etiam tenebras, quae colores no sunt.
Et quando fuerit concessiim sensum visus non
469쪽
ν Αχs TERTIA It apprehendere nisi colores, licendum est operestiones este quodammodo coloratas, sicuti appa- .ret ex splendoribus, qui quodammodo apparet post abientiam visibilis, manent enim veluti lampades, circa visum, etiam post abscessum splendidi sensibilis, Jc si1c apparet quodammodo colorata operatio, quamuis hoc dicebatur ab Alex.fieri in animatis facultatibus,propter im ginationem, ut infra.) in inanimatis autem, ut in speculo non relinquuntur typi nihil enim manet post absentiam sensibilis. Nihilominus
propter varias opiniones grauissimorum virorum, magnae fuit difficultatis, determinare ad . quam facultatem pertineat percipere Operationes sensu u. Plutarchus enim voluit rationalis Pluta eis facultatis esse sensuu operationes cognoscere; il 'r' ' lius tam C,quae reputatur ignobilis anims rationalis Vis,quae opinio appellatur Ipse etenim est, quae irrationali potentiae connectitur, semper enim in natura obseruatum est, ut insimum superioris, attingat supremum inferioris, opinioer o cum sit infima rationalis animae Vis con- Rrpmm nectitur cu suprema inferioris, Oe sic sensuum inviii. Operationes cognoscit. Haec sententia istius praeclarissimi viri, non est de mente Arist. nec
substentari potest, quandoquidem opinio cum sit
470쪽
sit rationalis potentia, deberet potius percipere
Operationes intellectivas: opinio ergo non potest percipere operationes sensitiuas: hoc enim debet spectare ad sensiim ; operatio enim sensitiva dependet a sensu. Quare non est dicendua superiori virtute esse cognostibiles, ct quamuis opinio dicatur esse unita sensiti, dicitur ta- men percipere operationes intellectivas, quae abstrahuntur a sensu, in quantum sensus subministrat obiecta, ex quibus formantur proposi'tiones Opinatiuar, quae habent formidinem ad oppositum. s, iridi ta Amplius, animalia bruta,quae ratione caret, , I sentiunt se sentire:ergo hoc non est offici u opi- philo=6hi nionis. Alij autem, inter quos 'est Philopon.
voluerunt sensuum operationes percipi a ratio nati, una facultate, quae attentiva dicitur, quae . discurrit per omnes animae operationes, qua rens ,& animaduertens, quae fiunt in homine, transiens per omnes facultates rationales, irrationales, vegetatiuas, de naturales. Haec animad riens , quae per sensum fiunt, dicit, ego. vidi, ego audiui, hoc ergo est operationes per- cipere. Unde quando volumus aliquem destia dentem, Sc sternentem increpare, ei dicimus: