De sensibus Hieronymi Prouenzalis Neapolitani. Clementis 8. pont. max. medici, tractatus

451쪽

p ARs s E C V N D A. issenorum, odorum, dc saporu . Sic ergo verum est resistens corpus, quod naturale est, subiectu

esse omnium sensibilium,non autC genus commune. Nos autem quaerimus Comune genus,

quod de pluribus, Ec specie disseretibus praedi

catur , V t color de albo, dc nigro; Vtruque enim color est, sonus de acuto, I graui, quae sonus

sunt , succus de dulce, de amaro, de haec succus sunt:quod nunqua possemus inuenire in tangibilibus. Quare cum tangibilia non habeant comune genus, dc sint disterentes ipsorum oppositiones, plures esse sensus tactus iudicari debet Nihilo tamen minus contra Themisti hi possemus dicere, nunc omnes illas dictas tangibilium oppositiones,sequi primas qualitates; quibus constant naturalia corpora , ut caliditas , frigiditas, humiditas, et siccitas: ceterae autem qualitates, ut volebat Arist. I. de pari. sequunturhas, et subiectantur in ipsis. Vnde non potest esse graue, et leue, nisi in corporibus calidis , frigidis, etc. Immo graue, et leue sequuntur caliditatem, frigiditatem, etc. Et cum sei sus tactus dicatur esse corpulentior, et constituat esse animalis , constat propterea in medio-

vera res sio ad rationem Tho.

452쪽

si .

DE SENSIB V s et alias qualitates, quae illas sequuntur : dans enim formam, dat consequentia formam. Et dato, quod sint oppositiones omnino diuersae, quae non possunt in Uno genere conuenire, non propterea ex hoc dicendum est plures esse sensus . Nam non necesse es , quaecumque uni sensui accidunt, ea alijs omnibus inesse, visui siquidem accidit ab extra, intro apparentiam percipere, non per hoc idem debet ines

Prieterea : colormon afficit aerem, sonus, de odor sic; vltra, visus sineteJumine non operatur; ceteri autem silc. Vnde non est mirandum, si ceteri sensus sine intermedio eXtrinseco operari non possunt; tactus autem , & gustus sic. . Itaque dicendum est, hoc habere sensum tactus praeceteris,quod alij circa unam oppositionem sensibilium versantur; tactus autem circa plus res. Vnde non possumus ex pluralitate opposistionum tangibiliu , plures este sensus iudicare; de sensu circa continui solutionem, de consolidatione,& de delectatione, de cibo, dc potu, sicuti de fame, dc siti: dicimus horum omnium esse potius appetitum, quam sensum. Similiter de delectatione circa res venereas no enim eadem delectatio sequitur in tactu , si fiat cum appe-

453쪽

PARs fg CVN A. . , appetitu, vel sine appetitu , ct facta solutione

continui, non statim sequitur dolor, ut in gladiatoribus apparet. Etsi quia plures oppositi nes iudicat tactus, plures sensius licet existima-

re, Cur non Vnum, quia Vnum est sensorium

dc maxime quia,quod de lingua arguit Themiastius, quae unum est sensorium pluriu sensuum, docum non habet, quia propterea in lingua sittactus, eo quod tactus est disseminatus per totucorpus. Sic enim possemus dicere oculum esse instrumentum tactus, aures, Sc nares. Quare restat argumentum sortissimum adprobandum, quod tactus est unus sensus; quia unum est sensorium, ut manifeste videtur sentire Aristoteles, de hoc Themistius non negauit. Sed dubium est, an caro sit tactus sensorium , Vel medium. Ex hoc enim apparebit veritas istius quaesiiti : Sc quia in hoc est maxima. inter Auctores praecipuos discrepantia . Aliqui enim voluerunt, carnem non esse sensorium , sed medium. Idcirco opus est diligentibsime hoc perscrutari.

454쪽

nam sectantes, voluerunt carnem

nullo pacto esse tactus sensorium, sed bene medium; & hoc probant Ec auctoritatibus Arist.& rationibus. pKω, ε=i. Primo Arist. in secundo de pari. cap. 1 o. in II. Ibi a lib.de senect.& iuuent.in lib. de som.& vigil . & α' '' in secundo de anima, dicit, sensorium esse non carnem, sed aliquid intus, Sc in lib. de sensu lasens cap. secundo, dicit, proprium tactus organum esse Cor. sta l. .a Ratione autem manifestissime ostenditur,

ἰ-ά. quia per sensibile positum supra organum, ex communi lege non sit sensatio, supra carnem autem positum sensibile, statim facit sensatio

nem,' ergo caro organum non est.

Hanc opinionem sectatus est Galen. qui vult carnem esse medium, sed organu esse neruum. Vnde addunt carnem de se esse insensibilem, cum ipsa sit quaedam sanguinis coagulatio, etsi sentit non nisi ex neruorum admixtione. ergo neruus est sensus tactus instrumentum, immo

non solum sensus, sed motus, ct tanto magis, quia

455쪽

quia per sensum tactus costituitur animal inec

se , animal autem constat magis ex terra, quam ex alijs e lementis: sed neruus est terreus, cum sit frigidus, & siccus ergo ipso neruo potius constituitur. Hic ergo constituit tactum, & caro est medium intrinsecum. Sed utrum adsit aliud mediu extrinsecum, in hoc est maxima discrepantia; aliqui enim Volunt requiri ad tactum medium non solum it trinsecum , sicuti est caro , sed extrinsecum, Scest, vel aer, vel aqua: fingunt enim non posse fieri tactu inter duo corpora, quin mediet aqua, vel aer, & hanc opinionem tutatus est Auer.& su radi a Iand. k quia videbant rationem in contrarium, tiis' st' qua probatur tactum fieri sine medio extrinse '' 'φco, quandoquidem aer,& aqua in corpus nostrum agunt immediate ipsumq. tangunt, ct sine alio medio. Ideo respondit Auer. quod aer, iacum est in sua naturali dispositione, non agit in

nos,nec sentitur,cum sit locus naturalis, conseruare habens corpus contentu, sicut etiam aqua

se habet ad pisces:tunc autem agit in nos, & sentitur, cum non est in naturali dispositione, cum scilicet sit admixtus aliquibus alijs corpora bus, ut exhalatione, de vapore, de tunc haec corpora agunt in nos per medium aeris. Similiter dic Ggg dum

456쪽

is DE SENSIB Vs. dum est de aqua respectu aquatilium , adeo ut Averr. Vult, quemadmodu land exponit, quod aer, cum sit in sui naturali dispositione, dicitur non agere, quia ita agit, Vt non percipiatur tactu, unde Auende notabili actione intelligendus est. Aliqui autem voluerui, ut D Thom. Alben Caiet. quod tactus indiget medio externo ad percipiendum dura; non autem ad percipiet dum mollipa,& liquida,ut aerem, & aquam . .

t Alij vero,ut Philop. Alex. Sc ceteri Grsci vo

luerunt, in tactu nullu medium externum requiri ; hoc enim insinuat nomen; dicitur enim tactus, quasicorpora immediate se tangunt. Unde si requireretur medium no se tangerent immediate, & hoc sequeretur tam in corporibus liquidis, quam duris Pro resblutione harum difficultatum sitne

plura consideranda. Primum, & sit certa conclusio de mente Arist. vi declaratum est supra, primu organu sensus, quod facit unum numero cu potentia, quod eadem generation egeneratur, Sc eadem corruptione corrumpitur , est

spiritus animalis, qui habet originem ab ipsis corde, a quo continuo effluit ad ipsa organa famulantia,&hic spiritus non dicitur , nec vis,

457쪽

uus, nec auditiuus, nec tactivus: sed tantum animalis : recipit autem illas nomenclaturas, cum

afligitur proprijs organis in quibus proprias illas operationes producit.

Secundum , aliud est organum quod recipit obiectum propriti, ct voluit Arist. hoc es se partem aliquam similarern, t humor crystallinus in oculo, aer complantatus in auribus, vapor ille crassius in naribus, ct humidum illud potentiale in lingua. Ista partes similares debent po- 'stea contineri in partibus organicis, in quibus apparent operationes sensitiuar, & sic humor crystallinus c6tinetur in oculo,tanquam in parte Organica, per quam apparet videndi operatio in similiter aer complantatus in auribus , dc humor crassius in naribus: sicu ti humidum illud potentiale in lingua, sic &non aliter in tacta inspiciendum est. Et primo dico,quod organum immediatum ipsius, quod est unu numero cum potentia tactiva, dicitur esse spiritus animalis, qui genitus in corde,influit per totum corpuς, in quo tactus efficitur, de hoc simile habet sensus tactus cum alijs sensibus.

Circa alia autem duo organa,quorum Vnum

est pars similaris, per quam fit receptio obiecti, aliud pars instrumen talis, per quam apparet

458쪽

- DE SENSIB Vs actio tactus, est discrepantia. Nam cum animal constituatur in esse animali per tactum, clarum est, quod constat ex quatuor elementis; debet propterea constitui tactus in temperie quatuor elementorum , haec ergo temperies resultans ex quatuor qualitatibus, quibus elementa coimstituuntur, est organum recipiendi obiecta tangibilia. Et quia hoc organum debet esse denudatum a natura eorum obiectorum, quae recipiuntur in ipso, sicuti in ali js sensibus, hinc tactus , cum constet in temperie quatuor qualitatum, non percipit temperiem aliorum corporum, sed bene exuberantes, Sc excedentes eorum qualitates, tanquam alienas a sua natura:& propterea Arist.dixit in secundo de anima,organum esse carnem, aut aliquid intus,quia proprie in ipsa carne, haec temperies seruatur,& potius in carne, quam in neruo . Vnde potius per ipsam temperata, quam per neruum debet fieri haec sensatio, quia cum caro sit calida, &humida potest facilius temperari a neruo, qui est frigidus,&siccus: humidum enim carnis facilius a sicco nerui temperatur, cum humidum sit maxime passivum, Sc facilius recipit alienas impressiones:vt propterea organum recipiens debeat participare humiditatem : unde, qui sunt moti

459쪽

molles carne, temperatiorem habent tactum: dc sic potius caro cum sit humida associata a caliditate, temperata a frigiditate nerui, erit org, num tactus potius, quam neruus, qui est siccus, sic fr igidus, quae qualitates sunt alienae ab oper tionibus naturae: sine enim calido impostibile '. est fieri sensationem. Concludendo igitur de mente Arist. potius .

constituimus sensum tactus in carne temperata, . tanquam in suo proprio organo receptiuo tangibilium sensationum, &hoc est organu , quod ictura se habet ut pars instrumentalis, per quam appa- organo Ἀ- ret operatio tactus, de sic organu immediatum dum meat.

potentiar ut dictum est supra de alijs sensibus

erit spiritus animalis, qui coniunctus cum ipsa carne temperata, tanquam parte similari dici tur spiritus tactivus, qui informatus a potentia animali cognoscit, Sc discernit tangibilia: caro autem, ut caro,iniXta cum ipso ne u O, erit pars illa instrumentalis, in qua apparet operalbo et Rus: dc haec pars erit veluti oculus in visu ;& auris inauditu.

Caro insuper Sc ipsa est medium . dc hoc ut

dictu est peculiare est in factui nam tactus,cum sit corpulentior, recipit obiecta pre mediu con natum, de internum, quod simul cum organo pati-

460쪽

DE SENsIBVS. patitur, ut exemplo ostendit Arist. de clypeo, quod simul percutitur cum clypeatore . Caro ergo est medium , k organum, eo quia hic sensus tactus operatur per medium connatum, Scinternum; ideo potest deseruire pro medio, de pro organo, sub diuersa tamen ratione . Nam mediu dicitur in quantum rccipit, Sc offert sensibilia ; organum autem in quantum contino temperiem, in qua affixa est potentia tactiva, coniuncta spiritibus animalibus, Sc hoc mirum

non est ; nam sit aer extrinsecus ellet connatuscuaere complantato, profecto idem diceretur medium,& organum, sub diuersa tamen ratione ut diόhu est;) esset enim mediu, in quantum reciperet, & deferret sonos, esset organum, im quantum in ipso esset affixa potentia audititia. Istis ergo sic determinatis faciliter soluuntur

omnia obiecta in contrarium;&ad auctoritates Arist. quae videntur contrariar, respondemus,

quod quando dicit in lib. de sens Sc secundo de

pari. organu tactus esse cor, loquitur de illo organo immediato , de quo dc potentia efficiturun V numero, quia in corde generatur hic spiritus. animalis, qui est organu immediatum potentia in abipso corde influitur per totum cor pus; in a. autem de anima, dicebat esse carnem,