De sensibus Hieronymi Prouenzalis Neapolitani. Clementis 8. pont. max. medici, tractatus

481쪽

PARS TE R T I A. 4 3 in eodem instanti illas cognoscit,& per se iu- et dicat: sit enim quis diceret, nunc audiui praelium 'ρ naudie fuisse factum, utique hoc nunc, in quo Vmpφxe audiui , non est illud nunc, in quo factum est quia non uniuntur per se, de pollunt esse in diuersiis temporibus : sed quando ita uniuntur, ut cum factum siti praelium nauale in eodem, nunc audiam, utique in eodem instanti cognosco,&dico. Sic operatur sensus communis; nam in . eodem instanti, cognoscit disterentias, Ec iudicat, seu dicit, immo simul cum sensu particularem:ergo sequitur sensum communem in non tempore operari. 3- Ex his insurgit maxima dubitatio, si sensus communis est incorporeus, Sc operatur in instanti, quomodo duo contraria eiusdem generis , ut album, & nigrum, Sc diuersorum generum,ut album,& dulce stimul percipiet; si enim esset corporeus, posset in una parte percipere Unum contrarium, de in alia alterum, etsi cum sit incorporeus, operaretur in tempore, in uno tempore unum percipere posset, de iudicare,&in alio alterum, modo duo contraria percipi in

una parte indivisibili, Se in eodem instanti imis possibile uidetur . Huic dubitationi dat duas so-

tiones .

482쪽

DE SENSIBUS. Prima, quod sensus communis est unus, ct multiplex, unus subiecto, multiplex habitudine , & ratione, quatenus ab ipso uno, tanquam a fonte, plures sensus emanant ; quatenus ergo unus est, iudicat differentiam; quatenuS autem multi ratione secundum hoc suscipit contraria:

sed hanc solutionem reprobat Philosophus hac ratione, quod quae sunt unum subiecto, plura ratione, cum sunt in potentia possunt sustipere contraria, ut in eodem subiecto potentia pos sunt esse calidum, & frigidu: sed cum sunt reducta ad actum, non possunt stare simul in eodem subiecto, sic sensus communis cum habitudine sit plures sensus,habet potentiam suscipiendi contraria sensibilia; sed cum ipsa sensibilia

reducuntur in actum, utique non possunt contraria in eodem subi esto indiuissibili, & in eodem instanti recipi. Idcirco aliam veram solutionem adducit, dicens, quod sensus comunis est unus subiecto,dZὸ multi etiam subiecto,& in hoc differt haec solutio a prima. Nam illa ponebat sensum communem esse unu subiecto, plures ratione , haec autem ponit illum unum subiecto , dc plures etiam subiecto : quomodo autem possit esse,

subdit, si imaginaremur centrum , ad quod

483쪽

PARS TERTIA. 44s . quinque lineae protraherentur, utiq; illud centrum unum est in sua propria natura,& plures, quia uniuscuiusque lineae separatae unus finis, de terminus est, nec hoc impossibile est, quod unum indivisibile posset multis adaptari: talis

enim est incorporea natura,sic dicimus animal unum esse secundu su i naturam, & multa, cum a multis, Sc singulis totum participatur. Sic ergo est sensus communis, qui cum sit unus , dc multi, cum sit terminus multorum, multa p test recipere, Ut contraria, sicuti sunt quinque sensuum particularium operationes , quae ad .

unum sensum communem terminantur.

His possemus addere, quod contraria, quae recipit sensus, non in materia constitutionem habent, cum proprium sit uniuscuiusque sensus recipere speciem sine materia, ct sensus no habet contraria recipere per alterationem, &passionem; sed iudicatiue, per quod iudicium nihil patitur, sensus communis, sed perficitur, vi dictum est supra. Quinimmo album,& nigrum hoc pacto non solum sensus communis, sed visus recipit, sine aliqua alteratione:hinc dicebat Philosoph. in lib.Perierm. contrarias esse opiniones, non solum,quae dicunt contraria de

contrari js, ut quod album disgregat, & nigrum

484쪽

congregat, sed etiam de eodem , ut album dio gregat, dc congregat; & tamen nihil patiun-itur potentiae ab istis cotrarijs opinionibus. Umde Themistius dicebat, quod quinque sensuS,

veluti exploratores, de nuncij, sensibilia,etsi1c5

traria adsensum communem defer ut illa vir- ,

tus eo suggestu posita no patitur aliquid ab illis

contrarijs qualitatibus: sed ante se positas , dc veluti ad pedes, genua q. aduolutas iaccies contemplatur.Ex his igitur patet necessitas ponendi sensum commune, cuius nature sit, ut habeat sensuu operationes cognoscere sensibiliu differentias, de eiusdem generis,&diuersoru perci pere, de iudicare: est incorporeus, Se sine tempore operatur simul in eadem parte, de in eodem tempore contraria dijudicans,quod potest sitne contradimone exequi, quia cum siti naturae incorporeae, est ut terminus, Ec finis alioruparticularium sensium , Ut punctus , dc centrum in circulo, qui potest esse unus, de multiplex, dc tanto magis,quia a contrarijs non patitur, cum illa cognoscere habeat sine materia, sine passione, de alteratione: sed tantum iudicative. Haec deessentia, Sc operationei sensius communis , reliquum est ergo videre de eius

485쪽

De organosensis communis, At metum.

Issicilis semper habita fuit, de sensus

communis organo quaestio, cum dissentientes reperiantur non solum interpretes , sed Arist.&Galen. Hic enim contra Arist. mordicus, suam defendens opinionem, multa temere effutivit: sed prius videndum est , qua fuerit Arist. opinio, Vt postea possimus melius Galeni rationes contra ipsum examinare

Arist. igitur in secundo de part.cap. 7. dc 3. de pari. c. q. dicit cerebrum non esse principiu sentationis, tum quia caret sanguine, squallore etiam obsitu est, atque horridum, nec partes habet cotinuas, de quod non sentiat adsensum pa tet. a tangendo,nullus percipitur sensus,veluti ceteraeXCremeta, nec hoc negauit Galenus, quia si quandoque dolor ipsi communicatur, est propter membranas, meningas dictas: nec est principium sensationis, quia frigidum: sine calido autem, sensuu operationes esse non pos sent, quod sit frigidissimur patet, quia caret sanguine; est enim aqueae naturae, &propterea coctum durescit,&non liquescit:.patet ex

Arist. pin. rgano sensus communis.

486쪽

ascendunt ad cerebrum per evaporationem a corde, quae concrescunt,& ingrossantur ob c

rebri frigiditatem,& ad partes inferiores destillant, sicq. sensuum vias obstruunt, Ec sequitur somnus. Quadere concludit Arist. cerebrum esse datum animalibus sanguine praeditis, ad naturae totius salutem , id est ad cordis refrigerationem, de sipirituum temperiem , ut possint commode sensibus adaptari, qui in mediocritate consistunt, Sc in tertio de pari. vult cor per dictas rationes esse principium venaru, dc Omnium sensuum originem,quod alia ratione co- probat cor scilicet, esse principium sanguinis, ct Venaru , ex consequeti sensuum, quia in ipso selum reperitur sanguis sincerus, Sc extra Venas , qui postea per meningas dictas, ipsi cer

bro communicatur modicus calor, de sanguis tenuis de sincerus ipsit impartitur, stimulq spiritus animalis , ut ibi temperetur, cum de natura sua feruentissimus,&calidissimus sit ratione sus originis,cum a corde procedat,cu in ali js corporis partibus, non reperiatur sanguis, nisi intra Venas, Ec propterea a natura consulto, positu est cor in medio, Ec est illud, quod primo mouet, Sc vivit ; Sc primo formatur in embrio

487쪽

P A Ris TERTIA. 4 sne , quin immo est motus tristitiae, & laetitiae , irae, Sc concupiscentiae , de tandem omnium sensuum origo. Vnde concludendo demente Arist. dicendum est, sensus comunis organu in ipsis corde consistere,quod eX presse dixit in lib. de sens. Ecfens Ec in lib.de somn. vigil. in lib.de iuuent.& sen. At cotra Gai in pluribus locis,& prscipue in 8.de Usu pari. miratur de Ari.& ipsum nititur couincere, dc experimentis, Icrationibus: nam cum ipse dicat cerebrum esse frigidissimum, adducit experimentum in contrarium , quo semper tactu percipitur cerebrucalidius aere nos ambiente, adeo ut si ad aeris aequalitatem refrigeretur, ipsi certe lethale es set,& cum dicit cerebrum esse factum ad refrigerandum cor, deridet ipsum , cum non satis existimet respirationem refrigera di gratia ipsius natiui cordis caloris, a natura tributam esse, cum existimet indigere viscere, quod non ita, ut aer est frigidum. Amplius, cum magna intercapedine sit dissitum, adeo ut multa,& desse corpora inter cor,

Ec ipsum interponantur, quo pacto fieri potest,

refrigerationem a cerebro transmitti ipsi cordi, cum hanc continuo subministrari per resipi . rationem ex pulmone videmus:& tandem cur

ii di P Lil potius

sensita eεla manu incorde statvit Arist. propter dia

488쪽

Go . in E s E N MI IN S. potius cerebrum, cor refrigerare habet &non potius a corde calefieri S praesertim cum caloc sublimis, Sc sursum feratur naturaliter. Quod autem cerebrum, &non condicatur esse instrumentum communis sensiis,probat ipse, primo quia cerebrum est principium omnium neruorum, qui sunt instrumenta motus, &sensus, Scut ex Anatomia obseruatur, prope cerebrum, nerui sunt maiores,&latioreS. Amplius experimento constat, quod sit lige:-tur medius neruus, versus partem superiorem, idest, versus cerebrum sit sensatio, eX parte autem Versius cor, non sit sensatio, ergo cerebrum

est sensationis principium, ipsum ergo debet esse organum sensius communis.

Quid autem dicendum sit in hac maxima controuersia, profecto si ea, quae hucusque dicta fiant mente teneamus, oportebit sane cum Arist. concludere, Sc si bene aduertantur dicta sita non possunt rationibus Galeni convinci: SI primo praestipponendum, cor esse principium omnium operationum animalium tam sensibilium, quam motiuarum, cum ab ipso originem habeat spiritus animales, qui per arterias, dc venas,toti corpori communicantur, isti spiritus sunt sedes principis facultatis sensititiae, ex

489쪽

p,Α R s T E R Τ I A. saquibus Sc facultate essicitur unum numero ut sepe dictum est) qui vivificati a facultate, de a dixi in diuersis famulantibus organis sortium tur,nomina facultatum famulantium, propter quod illa dicitur potentia visiva, haec auditiua,

dc sic de singulis. Una ergo est potentia vidictum est) sensitiva, plures virtute, Sc propte-tea unum est iudicium,cum sar ab una potetia. Verum quia sensus consistit in mediocritate, non possunt spiritus statim procedetes a corde sensui deseruire, cum sint calid issi mi, nisii temperentur, Sc sic constituit natura cerebrum frigidissimum, ut possit calidos spiritus temperare, nec Via quam sensui appropriatur, nisi prius in cerebro temperentur, Sc hoc voluit dicere Arist. cum dicit, cerebrum habet teperare cordis caliditatem, non proprie eius substantiam: ad hoc enim sufficiens erat respiratio, sed spirituum caliditatem, qui per arterias,& Venas post alias operationes naturales ad cerebrum demandantur, ut ibi temperentur, Sc possint ad sensationes faciendas deseruire, k ideo particularia organa sensuum, quae famulantia dicuntur prope cerebrum sunt constituta. . Secundo notandum est, quod propter conti

490쪽

sa . DT PS E N S I B V S. operatione recurritur ad cor, tanqua ad principium, & fonte horum spiritu u:& ideo in ira,voluptate, timore, dc alijs passionibus cor ipsum

Nola,quod Videtur compati. Quando ergo quaeritur, immediatu quod est organum sensus communis; dicendu ,

sensu, eoi, ii nos loquimur de organo immediato, ex quo

ipsa potentia essicitur unum numero, dicimus, organum es se spiritus animales,qui cum in comde generentur, de ab ipso influunt, dicimus o sanum generativum cor esse, conseruatiuum, dc principale dema dans, a quo,tanquam a principio profluui spiritus, Sc ad ipsum tanqua ad finem terminantur,& hoc dicitur organum sensus communis, de non solum ipsius, sed alioruQuod sit .i sensuum. Sed si loquimur de organo famulan-

mulans, & te,lIcuti oculus I plaus vi lus,lIc dicimus primum ventriculum cerebra elle organum 1enius communis; in illo enim loco potitia sensitiva curri spiritu sensitivo, tanquam cum suo immediato instrumento, cognoscit operationes sensuum exteriorum,& se habet, ut centrum, ad quod terminantur omnes sensationes sensuum particularium , hoc autem exequitur in hac parte, quia ibi isti spiritus temperantur, sine qua temperie non possimi sensitivas operationes producere:propter continuitatem autem communiticantur