장음표시 사용
171쪽
ris signa prae se serebat. Uerum erectus animo PiZarrus, equites omnino sexaginta,quos habebat oc ultos, loco ad insidias opportuno considere jussit,
ipse peditem ducendum si scepit. Atabalipa in aciem smiliter destendit,
locandisque ordinibus intentus, Ruminaxim ducem cum quinque militum millibus in abdita valle pugnae signum expectare jussit, ut aversos in pugna hostes, nihil ejusinodi metuentes adoriretur, aut refugientes exciperet . Ipse sublimis Satraparum humeris aurea lectica gestabatur: praecede bant trecenti delectae juventutis, regiis insignibus conspicui : a tergo purpuratorum turba cequebatur, tanta victoriae fiducia, ut selo aspectu , quidquid usquam Christianorum esset, se se in fugam acturos existimarent. LXXVIII. Interea Vincentius Valuerdius Episcopus Atabalipatu convenerat, eui Evangelium, si fieri posset, impertiturus, Bibliorum sacrum codicem manu gestans, quae de orbis creatione , humani generis Iapsu , restitutione, aliisque a Christianis crederentur, accurate explicavit: sub eitque, aeterni Numinis providentia, & Caroli V. Hispaniae Regis beneficio missos in ea loca , qui religionem sanctissimam, Deique cultum omnibus modis amplificarent. Si liaec dogmata amplecti Atabali pa, & in Caroli Caesaris clientelam velit concedere, egregie illum suae ac suorum saluti consulturum: sin paci bellum , atque vim anteferre in animum induceret , Pietarrum serro, & igne universena ejus regnum pervastaturuiri. Atabali papaucis respondit, se se marte secundo Guascaris fratris sertunam vicisse , eumque belli jure captum suae potestatis, atque arbitrii omnino secisse ;ideoque nihil sibi eorum, quae Pizarrus Regis sui nomine agitaret, cum esse ; neque scire quorsum tendant, quae de nova religione Claristianorum loqueretur. Cum Antistes codice illo, quem manu tenebat, contineri Omnia dixisset, eum suscepit Atabali pa, versatisque aliquot Bliis, per contemptum abjecit. Vincentius ad suos reversus, quae de ejus obstinatione , Q- perbiaque cognorat s eisdem nuntiavit. Pi Zarrus intelligens, ulterius cunctandum non esse , fiatribus suis, ut ex insidiis barbaros adorirentur, edidit signum: ipse in agmen primum, quo vehebatur Atabali pa , impetum fecit. LXXIX. Simul equites tripartito agmine invecti,tormentaque in con- πω. , in . sertas barbarorum catervas immissa ingentem mi serorum stragem edidere. Ineumbentibus serociter equitibus, Atabali pani metu praecipites terga verterunt . Ingens certamen circa regiam lecticam commissum est, quod, quidquid roboris inter barbaros erat, obstinaverat animis pro regis vita , &libertate certam mortem oppetere . At Hispani tandem , perrupto cuneo barbarorum , per cadentum acervos ad eum perveniunt. Illum trepidan- Ata lipa υμ- tem, caedemque ac fugam suorum circumsitaetantem Pi Zarrus arripuit . In- . .hir. A. terim rumor de capto rege di sausto militum clamore vulgatus, barbaros pie. omnes in sugam avertit: ac niti moenia Caxamalcae, metu vires addente ,
perrupisse ne, multi mortales, novissimis primos impellentibus , compressbintra viscera spiritu suffocati periissent. Ruminax is, auditis tormentorum bombis, cum frustra erumpendi signum expectasset, inter primos tumultus Qui tonem profugit. Nusquam ab omni hominum memoria tantum praedae militibus cessit. Jacebant toto campo aureae argentaeque occiserum exuviae. Solius Atabali pae castrensis supellex sexcenta aureorum millia excesse Pio liberi te fertur: qui et ism PiZarro reseondit, si libertatem reciperet, se se tantum
vim spondei. caelata auri argentique impensurum, ut quadratam aream Caxamalcanae regiae , quousque acervum porrectis brachiis posset contingere, oppleret. Quocirca ab Hispano duce in fidem receptus , comportandos regiae gazae thesauros e vestigio curavit et brevique ingens auri copia in castra delata est.
172쪽
est . Sed acervus tamen, quem condixerant, ad praestitutam diem compa rari non potuit. LXXX. Ergo Hispani suspicari coeperunt, regem ad sallacias conversum ludos agere, ut reparatis interea viribus, effractisque carceribus tandem effugeret . Atabali pa sentiens quanto in discrimine versaretur, Hispanos ip s,ut nempe invidia se liberaret, ad conficiendum suo nomine aurum Custonem misit. Delecti Ferdinandus Solus , & Petrus Barus, qui in itinere Atabalipanos duces eum captivo Guascare obvios habuerunt. Eos Guascar compellans rogabat, ut omissio Cusconico itinere ad PiZarrum redirent , suisque verbis peterent & obtestarentur, ut, quando victis duobus fratribus eam provinciam occupasset, pristinam litem de principatu aequo jure dirimeret. Id si saperet, & promissis Atabalipae se se plenissime satisfacturum, & ultro regiam Caxa malcanam ad usque summum tectorum fastigium solido auro contecturum. Quod facillimum sibi esse praedicabat. Nam paternae gazae immensam vim possidebat,quam in ipsis initiis fraterni belli in terram defoderat. Sed Solus Barusque, sive quod regis infirmam spem,quae praestare non posset, pollicentis,riderent, sive quod munus legationis susceptae intermitti non posse existimarent, nihilo segnius Cuscum versus perrexere . Atabalipa de Guascaris adventu , &cum legatis colloquio certior factus, sibique metuens , si Guasearis postulata ad Pietarri aures pervenisi sent, fratris interimendi consitum cepit. Cujus facinoris deliberatione aestuantem a concepto scelero retardabat, quod institutis Christianorum acceperat, fratrum necem ingenti supplicio vindicari. Itaque in lacrymas. N moerorem compostus cum ciborum abdicatione ac solitudine luctum satissimulasset, percunctanti PiZarro doloris causam Guascarem statrem praesectorum suorum immanitate sublatum esse respondit; cujus mors tantum sibi tristitiae ac moeroris attulerit, quantum fraternae conditionis ac necessitudinis jura postularent. Piγarrus ejus vicem miseratus, bono animo esse jubet: si iniquum adeo id sibi facinus videretur, quaestionem de parricidio. institui posse, postquam praesentes belli tumestus resedissent. At bali pasentiens conceptum Daternae necis stelliis elevari posse, maturare facinus statuit . Itaque extemplo ducibus suis clam interficiendi Guascaris negotium dedit; quod tanta celeritate patratum est, ut numquam satis re iri potuerit, ante ne, an post caedem conficti luctus simulationem ediderit. Solus vero Barusque Gualcarianae mortis invidia vehementer stagrarunt. Seditio deinde militaris, sive Guascaris miseratione, sive auri ferendi mora concitata, ipsi demum Alaba lipae exitium attulit. Ita sublatis duobus fratribus, qui de imperio, ac dignatione certabant, florentissimum regnum im dispani militis fidem ac potestatem concesiit. Vectigale aurum qui ad Caesarem ferrent, & Peruvianam expeditionem accurate narrarent, Pirarru&legavit. Aliquot etiam milites magnis opibus aucti , cum impetrato commeatu in patriam νediissent, imi versam Hispaniam Peruvianarum divitiarum fama complevere. LXXXI. Eodem tempore Petrus Alvaradus, veteranus Cortesii miles, qui pacatis Mexicanis regnis Guat imaIam subegerat, permissuque Caesaris gubernandam susceperat, instructis aliquot onerariis, in spem duilonicae occupandae provinciae ad Portum veterem navigavit. Ubi exscensione facta, per Arcabuxios montes secundum circuli aequinoctialis tractum post varios labores in initonicum tandem agrum pervenit.
LXXXII. Haec de imperii Peruviani conquisitione dicta sufficiant. Nunc ad pristinos mores, ritusque gentis, quam Christianae religionis te
173쪽
gibus imbuendam Franciseani potissimum susteperunt, oratio delabitur . Antequam Peruviani sub unius imperium cogerentur, varia illis instituta vivendique ritus suere . Plantas, animalia , flumina, montes, in primis vero immanes belluas impense colebant. Sed postquam Υncarum jugum subierunt, religiones eorum barbarae humanis legibus temperari, ac regi coeptae. Ab eo tempore Solem, ejusque,ut rebantur, uxorem Lunam venerati sunt.
Υnca tamen Garcillassus Peruvianus natione testatus est, popularium suorum animos ad veri Numinis cognitionem erectos omni aetate suisse et Animatorem mundi patria lingua appellabant. Verum levis haec & umbratilispersuasio ad expromendam religionem, cultumque ejus constituendum vires non habuit. Quippe animatori illi orbis terrarum unicum templum in regione latissima consecratum I cum delubra Soli pene infinita , eademque magnificentissima aedificaverint. sacerdotes, ac virgines attribueriat. Immortalem hominis esse animum sapientes eorum existimarunt. Quam longissime porro ab erunt ab seris moribus instituti sique Mexicanorum. Neque enim humanis carnibus vestebantur; nec umquam cruore hominum litavita perhibentur . Peruvianis a Pigarro subactis, de inserendo in amplissimas terras Christi cultu ae religione cogitari coeptum . Franci stant, seriptorum omnium consensu , earum gentium procuranda salute, excolendaque D mini vinea omnium maxime laborarunt. Sed admodum pauci rerum ab se gestarum memoriam litteris prodidere . Qui deinde seripserunt,eorum brevis ac perobseura narratio est. Nullam sere rationem temporum in iis reperias, qua res videlicet unaquaeque ad annos suos dirigatur. Qui vero
iacta percensentes , annos notant ac tempora singulorum , plerumque contraria narrant, itaque dissident inter se , ut quem sequare prorsus ignores , nec veritatis quaerendae viam possis insistere . Omnium accuratissime Peru-vi1nis de rebus disseruerunt seriptores duo, Υnca Garcillassus is, quem Q-pra commemoravi, & Antonius Colancanus ex semilia Eremitana ancti Augustini. Verba utriusque ex Hispanica lingua latine reddana: deinde quod magis certum videbitur , indicabo. LXXXIII. Itaque Garcillassus parte secunda Historiae Peru vianae an.
nos recenset, quibus maxime digna memoratu contigere. Rarrrus, inquit , sociique , σπηο Grisi MDκκκ l. primum infula dina, deinde vero Ubeo potiti sunt: ejusdem σπαὶ mense meembri captus Arabat s euso die traditur , qui mense A III sequentis ori diem ela I extremum . Octobri mens hujus anni Cosconis provineta in Hissanorum cessit -'rium, cajus
praefectui ubi Intrum de Aisorado adsentare eognovit eadem per ina I Vadita ultro discessio anno Mox xx m. Princi osequentis anni, quo die reges moriente profector ad Grisi cunas procubuisse a maioribus traduum es, Lisseisitas Peruviae eastus, se totius Americae Meridionalis emporium, dedi aricarpta. Hactenus Garcillassus. Constituto utcumque imperio, inter duces expeditionis orta dissidia susteptas oli in siniuitates novis ac civilibus odiis vehementer auxerunt. Quae res in causa fuit, ut, distractis admodum viribus , serentes gravate jugum indigenas in ossicio continere non possent. Itaque annis sere viginti bellatum cum iis est. LXXXIV. Cujus eventa helli cum Antonius Colancanus sese narraD set: Duobus, inquit, post annis, quam Peruviae regionem Augusinianae familiae homines adierunt, de impertiendo ethnicis Evangelio cogitari non potuit. Si qui vero aliorum ordinum viri sedes antea positierunt, ab iis Laomen propagandae religionis causa nihil penitus actum. Liane in uilini velis montibuι ac speluncis pereerrefacti Iasebant, vel pro aris o fotas eum
174쪽
1 ANNO II. ANNO 28. EUM ANNO 339.
Iussanis praeliabantur: ct qui aderant sacerdotes, aut arma ies tractare argue in acie cum bosibus congredi, aut inter suae di euuates ct incommoda quotidiana sese tueri ab eorum insidiis cogebantur . Ae Prasrrus quidem in prima ad insulam Galia expeditione neminem sacris invisum eo δε-
duxerat. Auno Mox XXI. eum ad Coaceios penetravit, Vincentium Halae
dium ex familia Dominicana, ct Ioannem Sosam se larem pres cerum socior tabuit. Dos necem vero is ab alipae, quae in annum incidit ΜDκκκ .aut Moκxxii. Volverius in Hispaniam pro Sus non ante annum MDκκκU . in Peruviam remeavit, ac popero anno Limam pervenit: ita in Peruviae regione uti unul, quem memoravimus, Sosa es commorarus: huic paulo stos δε- cerdotes non amplius duo accesserunt; alter secularis cognomento Occsus alter ex eorum sodaiatio, qui sub auspiciis Mariae Virginis redimendis ab ethn eorum jugo captivis operam navant. Ex illa tempore eum ab Ilispanis Peruviae populi defeessent, arderetque servili bello universu provincis, nemo unus repertus es, qui Evangelium di eminaret, abductosque a Fruimudaemonis Peruvianos ad veri Numiniι resigionem cultumque traduceret. I rer haee civile bellum ad cisonem exarsis, admoventibus facem Amagro, se Ferdinando Uzarro: quod in annum MDx L. contiuuatum en . Sequenti anno Franciscul Uzarrus Limae interficitiar, bellumque intesinum A agri junioris opera renovatum biennium tenuit. Anno Mox Lili. in urbe Cusone Didaeus AIma grus securi percutitur. Per id tempus Limam venere homines
quatuor e famula Dominicana, item ue Maretis Nicaeensis cum sociis quo- :: Ilia liuos
tuor aut quinque e sodalitio disi Francisci. Ex his duos apud stultum civ servantium eum talem Mareas reliquit: ipse e vesigio ad Mexicanos conce ιζ ceteri bruo uὐτός rum metu palantes ac profugi latuerunt ad Qque annum MDκLVII i. quo θυι Eν geni dis-PHarrus, ct Corvsalis a Gasa praeside in acie victi eaptique fun/: eodem- i eue anno Francisus Victoria observantium praefectus cum sociis aliquos Peruviam adivit, earnobiumque in urbe Lima sandavit. LV XXV. Profecto Colancanus iste aut notandis temporibus inscitia lapsus, aut partium studio praeter modum abreptus, in his , quae narrat de nostrorum adventu, veritatem vel turpiter ignorasse , vel de industria dissimulasse mihi videtur . Franci stant, ut alios praeteream ceterorum ordi num alumnos, duodecim ante annis , quam ab isto scriptore Peruvianum BGφ' ad littus appulisse dicuntur, eas terras incoluerunt. Marcus a Nicaea eorum statis iis praesectus id ipsum de se testatur his verbis: Ego ter Mareus a Nicaea Or- ninum dinis sancti Franesci Com Farius supra Fratres ejusdem Ordinis in pro sine iii Peruvianis, qui fui ex primis religiosis, γi eum primis ori navis int. dictas provincias ingre fuerunt, danda tesimonium veritati in aliquibus rebus, quaι oculis meti vidi , is ime circa debellationem, ct adminifrationem indigenarum . . Eum constat eum classe Pitarri ad insulam tincti Dominici pervenisse anno ΜDκκκi. unde cum sociis aliquot in PeIuviae regionem recta contendit. Cum Sebastianus Belalcaetarius Quitense regnum occupasset, statim primariae urbis sundamenta locavit; cumque esset in Minorum familiam praeclare animatus, divi Francisci nomen civitati dedit, In eaque coenobium nostris attribuit anno Mox xxiv. id quod epistolae testimonio comprobatur, quam Jodocus quidam observantium sacerdos an no Christi MDLv I. eum scriberet, annos jam duos supra viginti in Qui tensi civitate sancti Francisci versatum se esse, Petrumque Gossealium ad usque diem Ianuarii duodecimum, quo die litteras Quito dedit, laborum vitaeque socium habuisse testatus est. Ad haec Paulus Pisottus Franciscanae familiae Praesul Franciscunt Aragonium ex provincia Tarraco Tom. XVIII. Ua nensi
175쪽
nensi in Peruviam legavit, datis ad eum litteris , anno Christi Mn xxxii. quibus eidem potestatem secit, ut optimos duodecim probatissimosque deligeret , quos sodalitii Peruvianis in terris constituendi administros haberet. Insequentibus annis alii subinde profecti, cultodiam, ut vocant, Apostolorum, Nicaeensium Comitiorum auctoritate sundatam, amplifiearunt ab anno sesquimillesimo trigesimo quinto: quo videlicet anno Vincentius Lunelius Generalis Minister renuntiatus , Hieronymum ab Uilla Catilla custodem Peruviae designavit. Verum plus fortasse, quam opus fuit, in refellendis Calancani mendaciis versati sumus; quaeque huc pertinentia addingus, aliique scriptores litterarum monumentis consignarunt, in ea liberius, tamquam secundo Mercurio nobis oblata , involavimus. Nunc, quod instat, agendum est, &, quantum laboris industrixque in unius Dei gloriam, & solatium Ecclesiae Christi Observantes insumplerint, accurata narratione persequendum. De Matthaei potissimum Xum illani vita factisque scribere aggredior, quem Maddingus inter primos enumerat, qui cum Marco Nicaeensi ad Peruvianae regionis oram appulerunt. Mitit,... xu. LXXXVI. Matthaeus igitur apud Xum illam Hisipaniae vicum in regno
milianira in Pe- Murciae natus, inter Laicos , ut appellant, Observantium adscitus, religio-M,- -- hai nis propagandae studium pari vitae innocentia & sanctitate conjunxit. Missis aggreditiit. in varia loca Peruviani regni, quos habuerat socios expeditionis , ipse post captum interfectumque Atabalipalia Caxamaicae consedit, ejusque urbis ac provinciae inquilinos Christianis legibus instituere aggressus eit. Magnus illi honor non ab Hispanis modo, sed a barbaris ipsis haberi coeptus , ex quo primum Apostolici muneris tirocinium posuit . Quippe id unum versabat
animo, totisque ingenii viribus contendebat, ut, quam vellet populorum in animis religionem inserere, eidem gratiam, & fidem optimis moribus vineta. exemplisque conciliaret. Oppida erant in ea provincia sere quinquaginta , ad quae Matthaeus itineribus bene longis pedes itabat, oppidanosque cum disciplinae asperitate , tum elegantia moris, ac suavitate ad amorem virtutis incendebat. Christianae doctrinae capita vernacula gentis lingua exaravit , eademque complexus metrica lege , adolescentes, qui ea canerent, numero circiter quinquaginta per vicos circumducebat. Praeibat ipse conceptum carmen jam referre paratis; limul crucis vexillum,Christique in ea pendentis effigiem manu tenebat. Ita complures barbaros eantionibus primum
delinitos, sensimque mysteriis religionis imbutos, a detestabili Solis cultu, impiaque superstitione paulatissi abduxit et quos deinde sacerdos , qui statis temporibus ventitare solebat, Christianae vitae praeceptis institutisque eruditos salutaribus aquis regenerabat. Non enim Qtum fuisse in provincia
M tthaeum verisimile est; cum post necem Atabalipae expiatum a profano cultu regis palatium divo Antonio Patavinci Hispanos dicasse Gon Aga commemoret . Unus ergo sacerdos, qui novum templum curaret, sacramenta Christiano ritu perficeret, nostrisque militibus, eum opus esset, administraret, Caxamaicae commorabatur. Subinde cum observantes duodeeim eo prosecti coenobium sundassent, nascenti Melesiae Peruvianae, quae aliquandiu Ministrorum penuria laboraverat,suppetias tulere . M tthaeus, universa 'Quam in provincia in paraecias distributa , Solis fana diruenda, templa ritu Chri--3 4-M R stiano excitanda, agrestes montanosque diligentissime conquisit, ad humanitatem religionemque informandos enixe curastit. AdventRnti cat
chismi gratia sacerdoti alacris erectusque iam occurrebat, deque communi laborum fiuctu , qui & maximus idem, Ac jucundissimus esset, gratulabatur. Quippe hominum Octo millia, interdum decem,qui ejus accitu ad statas pre
176쪽
ces convenissent, in procinctu stare indicabat, ut,quandocumque per ipsum lieeret, Christiana sacra suscipientes neophytorum in numera censerentur. Eosdem ut congregaret, per montium juga saltusque avios discurrebat , semper pedes, plerumque jejunus: nec eum a suscepto consilio vel itineris longitudo, vel asiperitas viarum, vel aetas denique ingravescens retardabat. Videre erat optimum virum , cum firma aetate, tum prima & ultima senectute ita flagrans ad omnia pietatis opera studium, tam effusam in egentesae miseros benignitatem prae se ferre, ut una omnium voce non eum aequali- cum Apo Oi bus modo suis, qui pari munere fungerentur, sed cum primis illis Ecclesiae Ud .i; ..i, conditoribus comparandus este judicaretur . LXXX UII. Cum ad populi consertissimam turbam conciones haberet,. hominis caput carne nudatum manu gestabat indeque sumens dicendi argumentum, de brevitate vitae atque inferorum suppliciis, quae summi Dei sempiterno judicio nocentes manerent, vehementi oratione disserebat. Mos illi erat ad ethnicorum sepulchreta eum auditoribus proficisti; ibi eorum , qui Numine irato diem obierant, calamitatibus ingemiscere , quod nefaria superstitione inanes deos, ipsumque adeo humani generis inimicum venerati suissent: tum. cireumfusam loculis multitudinem infimis precibus orare,
ut, quando tempus suppeteret, licentiam vitae, moresque teterrimos tandem exuerent, profanos ritus ac caeremonias ab patriis finibus averruncarent, neu se majorum exemplis in praeceps trahi ad certum interitum paterentur . Incredibile dictu est, quam miris modis inter curas Apostolici muneris, & quotidiana negotia suum ipse corpusculum divexaret. Cat nam M ἰi modis eoi- ferream, qua, cum nomen familiae daret, lumbos praecinxerat, numquam di- pus tum do
misit. Nocturnas preces in abdito loco diverserit, sepe sub dio, cum iter
haberet, ad Solis ortum producebat. Si quando mnus opprimebat orantem, humo nuda cubare , suppositoque cervicibus saxo. ad disturbandum porem uti consueverat. Proveicta aetate semper in templo ad multam n e emoravit, numquam vero discessit, quin se flagris asperrimis, usquedum late manaret cruor, verberavisset. Insigni preterea suit parsimonia cibi potusque. Decem omnino dies ante Pentecosten estulentorum genere omni
quotannis abit inuit. Festis anni diebus, qui Dominici appellantur i limaees alicium, paululumque frumenti ejus, quod Hispani Maitium vocant, in deliciis habebat. Feria sexta, itemque Sabbatho nihil gustabat; ceteros dies non plane jejunus transigebat; verumtamen ipse et batus erat ejusmodi,
ut samem potius irritare, quam sedare, aut expellere videretur. LXXXVIII. Verum qui tantus erat sui corporis domitor, idem cete-τυrum aerumnas, jacentemque fortunam humanissime stablevare, tum decumbentibus morbo aliquo vel solatium, vel opem serre nullo tempore destitit. Pallium, quo tegebatur, is dedit egenti cuipiam, qui ab se petivisset; 'interdum etiam, orantibus multis, in partes divist , suamque singulis attri- 'buit. Ubi quempiam aegrotare intellexisset, amantissime ad eum visere , morbique dandi caula delectos et bos & pharmaca secum serre solebat. Quo genere ossicii edst aegrotis plerumque siluti fuit, tum praepotentis Dei benignitatem & gloriam divulgavit palam . Percrebuit enim opinio,
multinum quoque set bilibus corroborata , usque adeo Superorum gratia florere Mat Fam, ut ropatus ab iis , quos in lectulo decumbentes ultrondi isset, quod cibi genus stangendis cruciatibus opportunum maxime esset, id singulari Dei benefieio proferret, eum in manticis tamen nihil ejusmodi attulisse . Interim vero jacentes hortari, ut membrorum dolores a quo ani mo sustinerent, eorum eausam in vitae labes, & crimina unusquisque re
177쪽
postam ex vulnere mul eremita, IItet sanat
ferret: leviora eos pati, quam pro morum nequitia flagitiisque commeruissent. Verumtamen bono animo essent, & malorum levamen in sola Dei benignitate situm esse cognoscerent; quem constaret ex sacris litteris ita irasci solere peccatis hominum, ut sibi Qivi eas poenas velit, quae illis ipsis, qui deliquerunt, utiles sint & salutares . Cui enim castigatio fuit, eidem est Deo salus nostra curae. Idque cum diceret, tanta utebatur lenitate sermonis, ut morborum reliquias plane abstergere videretur , S , quo nihil accidere optatius poterat, ad amorem virtutis multorum animos inflammaret .
LXXXIX. Iam superstitio inanium deorum in Peruvia deleri coepta erat, jam sacrificia Christiano ritu in templis fiebant, passimque in agris &montibus augustae Crucis ins gne consipiciebatur . Quae res in causia fuit, ut, cum a Deo coelitibusque Matthaeus magnam gratiam iniisset,eorum praesentiope adversia quaeque superaret, maximisque praeterea beneficiis ad sustinendam Ecclesiae causam assiceretur. Ex abrupta montis crepidine aliquando delapsus, cum itineris comites exanimatum eo casu putarent, repente ala- eris erectusque in viam revertit. Idem cum aedificio praeesset, unaque cum caementariis tectum curaret, nutantibus sundamentis in praeceps ruit. ADque ille quidem, luxatis ceteris miserandum in modum , unus evasit, cum tutelam Divinae Matris in aperto distri mine invoca siet. Illud etiam constanti fama vulgatum est , aegrotos cum tangeret , aut in Crucis e figiem duinctu manu Obsignaret, aut cibo quopiam reficeret, fretos eosdem virtute ejus, oc apud Superos gratia procul dubio convaluisse. Hinc fiducia earum gentium,studiumque erga Matthaeum plane incredibile. Catechisinum illius cura exaratum nullo non tempore magni fecerunt, eosque rhythmos,quibus Fidei si imma capita continebantur, multis etiam post annis, quam e vita migrarat, in templis canere coniueverunt: ut satis appareat, Cyprianum
Herteram in vita divi Turibit Limani Archiepiseopi salsa seripsisse, eum diceret , sub ipsius adventum in Peruviae provincias Catechil mi ne nomen quidem auditum fuisse . Sed Calancanum suum legebat Herrera; & domestico auctori non gravate fidem adhibuit. XC. Mortales plerosque , ut antea dictum est, vitae in Artuniis periculisque propostos illustri miraculo non semel eripuit . In quibus illud fertur eximium. Nocte intempesta nuntiatum fuit, plebejum quemdam pra temulentia furiosum letu machanc, quod teli genus est acutissimi in ea terra, uxoris eaput dissidisse, eamque depositam sacerdotis auxilium postulare, qui constentem Christiano ritu peccata in tempore absolveret, sacrisique , si posset, reliquis rite muniret. Accurrit una cum sacerdote Matthaeus, oleoque , quod lumen alebat ante aras divorum, inunxit immane vulnus , M obligavit. Quae res plane mulieri in summa desperatione saluti fuit . Nam summo mane mirabile dictu) quam doloris oppressam acerbitate interi illa putarant, ad coenobium venientem attoniti Fratres conspexere . Illa vero, quod superum nutu & voluntate ex gravi vulnere convaluerat ,
ii sidem gratias egit immortales; Matthaeumque de se optime meritum, qui sanitatis recuperandae sibi auctor fuisset, magno in honore deinceps habuit. Cum in provincia Caxamalcana diu versatus disseminando Evangelio maxime omnium desudavisset, praesectorum semiliae jussu Chach apajam se contulit, urbemque sancti Ioannis, quam Hispani paulo ante condiderant ,
excellentium virtutum admiratione perinde complevit. In ea urbe coenobium eonstruxit, primusque administravit Ferdinandus Barrio novanus anno
Christi Μοι i. qui postea Chilensis Episcopus fuit. Matthaeus vero diutu nis Dis ligod by Corale
178쪽
nis laboribus, ac senectute consectus ibidem decessit anno MDLκκυι II. eum ad alia permulta, quae singulari Dei beneficio futura presensit, obitus diem sui praenuntiavisset. Nam gratulanti similiari cuidam,quod decrepita aetate vir optima corporis valetudine, viribusque uteretur, perendie se m riturum asseveravit: ejusque mors consentanea vitae fuit sanctissime honestissimeque acte. De qua simul acceptum est , magnus civium concursus ad coenobium est iactus, Iuctuosiam reipublicae orbitatem talis viri lamenta tium . Attrita usia lacerna, qu2m gerebat, in partes divisa, maximique muneris loco sua singulis attributa. Cilicium quoque globulique, ut appellant , coronae ad prece L adhibitae in multitudinem dispertita, ut hae ratione desiderium parentis optimi leniretur, atque ut memoriam nominis ejus cultumque susceptum ea pignora conservarent. Balthassar Ortixius Chach paja oriundus persancte assirmavit, Matthaei speciem, cum de vita migraret, sibi in lectulo deeumbenti repente visam : tum humanissimis verbis , bono animo ut esset, edixisse ; quippe brevi futurum, ut a diutino gravique morbo, quo septennium implicabatur , Dei munere convalesceret. Ille promissi novitate commotus, cum spem omnem salutis in optimi viri patrocinio , rerumque omnium auctore numine collocasset, statim doloribus relevatus, optima valetudine deinceps est usus . Simile quiddam Peruvianae mulieri contigisse memoriae proditum I quae sinuosum in crure ulcus, quam fistulam vocant, implorata Matthaei ope, nullo negotio sanavit. Multa praeterea de illius virtutibus atque factis Peruviae rerum scriptores litteris
consignarunt. Alia item prodigia commemorantur, quae gentium earum pervulgata sermonibus , publicisque auctoritatibus comprobata, memoriam hominis innocentissimi ad immortalitatem produxerunt ..
XCI. Ab his , quae diximus, initiis Peruviana Ecclesia ad eam crevit amplitudinem , ut vel ceteras novi orbis Ecclesias insigni cultu rellaionis , hominumque sanctissimorum numero longe antecellere videatur . In quare perficienda Iaboris ac diligentiae multo maximam laudem Franciscant tu Ierunt; qui duce Marco Nicaeensi, simul ut aditus in eas terras est patefactus, nihil antiquius habuerunt, quam ut Catholicae professionis arcana longe lateque disseminarent. Non enim vera dixisse Cataneanus putandus est , eum Francistum Victoriam ex Observantium similia primum in praeseeturae fuisse scriptum reliquit. Atque iste quidem anno MoLκυIIo amplificata in Peruvianis familia, inque Provincias distributa , generalis praefecti munus omnium primus administravit. Sed non inde conficitur, superioribus annis Nicaeensem aut non eo venisse, aut certe socios , quibus praeesset, non habuisse . Quod exploratum Calan canus existimat, ut nimirum lectoribuusdem faciat, multis ante annis, quam Uictoria adventaret, Eremitanis dumtaxat suis Ecclesia constabiliendae demandatam provinciam, neque ob servantes in partem laboris ab initio vocatos. Verum ex iis, quae dicta sunt, vehementer errasse Calan canum satis apparet; ut propterea supervacaneum videatur in levitate hujus auctoris exagitanda tempus insumere . XCII. Pervetus hominum Franciscanae familiae mos fuit, ut cujus provineta populos in societatem Romanae Ecelesiae suis laboribus a S gregavent, eos optime constitutos acerdotibus aliis, qui de familia non essent, regendos permitterent. Ipsis interea, tamquam levioris armaturae militibus Iongius progredi certum erat, ut in alias provincias nefariae superstitioni, ipsique adeo humani generis hosti bellum inferrent. Verum in Cax amicae regione secus facere coacti sunt, quam eorum instituti ratio pateretur. Hoc ipso an uo Mu ML v I. Petrus Casca summa cum potestate in Peruviam est misi
Magno desidet a sui telIcto. Complures ho.
179쪽
nere se abdita . Populares m eniunt se desella Planet seant . Impetrantque apro rege . ut pa-areela. Ipsa ate. ruin mand4t .
sus, qui Regis Hisipani nomine jus populo diceret. Is observantibus conis festim edixit, ut parcecias administrare ne gravarentur . Quod sane munus, etsi minus libenter, sedulo tamen & cumulate praestiterunt ad usque annum MDLκ. Per idem tempus, cum eos rerum domesticarum cura magis urgeret, sacerdotibus aliis ex eorum numero , qui seculares dicuntur, pascendi gregis negotium demandarunt . Ea res populorum animos vehementer o flandit, qui se deseri a Franciscanis egre serebant, quibus unis tantum quisque debere videbatur, quantum homo homini proxime, ac secundum naturam debere potest. Quocirca cum Franciseus Toletus proregis munere ornatus a Philippo II. Paytanum ad littus appulisset, occurrit ei miserabile agmen complorantium, qui per divinam humanamque fidem obtestabantur, ut, quando summum in ea terra obtineret imperium, destitutis jam pridem salutari tutela observantes praeficeretr ab his olim paroecias eximia cum laude pietatis atque prudentiae administratas: mirum propterea sibi videri, quod mutato consilio eam curam deposuerint. Toletus ergo gentis vicem miseratus, ut modis omnibus voti compotem faceret, induxit animum raccitumque, ubi Limam pervenit, observantium Ministrum de neglecta, ut serebatur , inquilinorum salute clementer increpuit; eidemque praecepit, ut provinciae Caxamalcanae praefectum e vestigio crearot; socios duodecim , qui Ecclesiam curarent, attribueret. Nec mora , Gasparem Bannium Lusitanum spectatae virtutis hominem designavit. Sacerdotes, qui Franci scani non essent, ab regendis in posterum paroeciis abstinere jussi. Haec a
Didaeo Cordubensi in historia Limensis provinciae luculenter deseripta.
XCIII. Dum haec in occidente geruntur, inagnis in India bellorum motibus turbatum est. Horum ego libentyr jam inde ab initio narrationem suscipiam ; quod illustrandi nominis Christiani, ac religionis amplificandae magna opportunitas inde manavit; tum quod praestantes aliquot viri ex o servantium familia insigni cum laude pietatis in id maxime incubuerunt, interque gladios ac tela suam in Prinei pes Lulitanos fidem, studiumque in Ecelesiam sacrosanctam eximie probarunt. Dium est insula & oppidum orae Cam-baicae: quam regionem pristis Carmaniam fuisse nonnulli recentiores salso putarunt. Id oppidum quod magnas habet oppurtunitates, & furtivis AEgyptiorum M Saracenorum navigationibus tutum ab Calecuto receptum dabat, Lusitano praesidio locum aliquem ibi obtineri ad hostes arcendos Indiae praetor optabat. Is erat Nonnius Acunia, militari virtute atque gloria cum primis excollens, qui sub annum MDκκκiv. ad Diensem expeditionem , quam Lusitani dudum coquebant, animum adjecit. Ac primum idoneos homines, magnis praemiis invitatos, mercatorum specie Dium ex urbe Goa praemisit: qui cuncta probe cognosterent; ac Lusitanas vires augendo ver his, Tocanem dynastam ad vitanda certamina, & componendam quavis con ditione pacem impellerent; ac demum appropinquanti sibi omnia explorata clam ex urbe renuntiarent. In horum opera & fide, quam multis rebus perspectam habebat, magnam rei perficiendae spem collocaverat Nonnius . Dein satis provisis omnibus, quae ad rem pertinebant, diem ad conveniendum nauticis omnibus Claulum edixit. Ultra Dium leuera circiter quinquaginta id emporium est; duas recedit introrsus a mari. Praeterlabitur ejusdem nolninis fluvius, quem, ut ceteros serme orientis amnes, longo tractu aestuarium influens, capacem ac patientem omnis Feneris navium reddit. Ab Ciaulo prosectus cum ornatissimis navibus variae tormae trecentis, in quibus erant Lusitanorum tria millia , Malabarium totidem , & Canarini bis mille ; Damanum oppidum orae Cambaicae processit, metu desertum ab incolis .
180쪽
1 46. ANNO II. AMMo 18. RUM ANNO 339.
eolis . Ibi siolemni peracto cacrificio, Antonius Petronius ex observantium AntonIM Peti familia, pro concione cundios ad obeunda sortiter militiae munera, pellen--Francise 'dosque ex urbe Dio nefarios Christiani nominis hostes , Mahometam sectae taab. seret cultores , hortatus est . Ab Damano esassis, praeciso Cambaico sinu , Bete- ad Diensem -- lena tenuit. Hoc nomine insula est , perexiguo circuitu Ieueat serme unius, Evi xi angusto admodum freto a continenti disiumsta, dissicili accesse , paene undique septa praeruptis liaud modicae altitudinis rupibus. Ea , quod leucarum octo non amplius trajectu peropportune imminet in urbem Dium, & circumdato muro inexpuδnabilis reddi facile poterat; ad eum locum muniendum paulo ante Cambalae Rex quemdam e suis praesectis, Turcam natione, cum duobus millibus armatorum, de structoribus operisque circiter mille transni
XCIV. Sed nondum eo pervenerat opus, ut arceri munimento externavis posset, ac proinde repentino tantae classis adventu perterriti milites , dc mui praeter ceteras difficultates etiam navigiis ad transmittendum, vel accersenda insulamD o pro
e propinquo auxilia destituti; consilio habito, de arce honestis conditioni- Pinqv 'hus tradenda consentiunt. Dux ipse, quo plus auctoritatis inesset legationi, accepta fide , ad colloquium prodiit. Petebat, uti sibi ceterisque insula excedere , suaque secum export1re tuto liceret. Cui Praetor, insolito ferox
apparatu, & avidus rei gerendae, ipsi quidem id petenti dare se dixit: cum
reliquis , nisi permittentibus omnia, negavit ullam pacis conditionem elle . Hoc tam triste responsium in arcem relatum,m istam desperatione iram in militum pectoribus accendit. Extemplo regius Quaestor , ex obviis trabibus
raptim conserta rate, per tenebras pecuniam regiam in continentem avexit.
Hunc nando subsequuti ex imbelli turba qui poterant. Ceteri , sero b infando consilio, uxores, & liberos, & quae habebant carissima , in unum congesta cumulum , ea ipsa nocte succendunt, δι ex universis praesidio septingenti ferme, certo devotionis genere, monachorum instar vertice capitis ad coronae seu diadematis figuram abraso adeo is ritus apud barbaras quoque nationes de semctum humanis curis animum, & ipsus prodigum vitae significat ad mortem sortiter oppetendam obstinata mente conjurant. Inde caeci furore & amentia, non sine probris convitiisque , Lusitanum Vario telorum genere superne lacessunt. Ea commotus audacia Praetor, non expectato , uti decreverat, Solis ortu & sorte nox erat Lunae radiis admodum illustris ) exposito milite, a quatuor simul partibus adortus inchoatam arcem expugnat ..Uariis inde locis , uti se se passim conglobaverant hostess Lissi,notum atrociter dimicatum est . Dux ipse cum egregiis aliquot, eques Primo , Bet alensi, uxpatum pedes ingenti animo praelium eiens, haud inultus occubuit. Caesis duce, ε' 'suga in omnes partes illico fieri coepta : cumque hine infestae cuspides, inde vastae crepidines, & obsessum navibus mare ad salutem obstarent; urgente metu alii per saxa cautesque sese devolvunt; alii specus 3c latibula circumspiciunt: multi eminus trajecti missilibus, multi cominus gladio hastave coin fossi, pauci admodum in servitutem abducti. Celetum unius memorabile in primis exitium fuit. Is in angustiis deprehensiis, cum adhaerentem la teri comitem interfectum, & in se deinceps intentam Lusitani lanceam coneret , nulla cunctatione in vulnus ac ferrum ultro semet impellens, ad corpus adversarii per ipsum hastile furibundus eiu uxit; & stricta sica , necopinantis abscidit semur . Ita, mutuis ictibus, alterius uterque sanguine expleti, in eodem paene vestigio corruerunt. E Lusitanis desiderati nobiles viri septendecim, vulnerati centum & viginti, quorum nonnulli postmodum expirarunt. Post haec, eversis, aut incensis Cambaeorum operibus , eorum Tom. XVIII. X que