장음표시 사용
121쪽
jam damus, apparet, seVeriorem professum disciplinam, De oratorem quidem bonum, nisi eumdem virum bonum, docuisse, Vid. I, prooem. 9; it. XII, i integro : a turpitudine omni verborum diligenter abstinuisso, id quo aliis fuisse auctorem, quod in Primis apparet, si quis totam
illius do ridiculo, VI, 3; itemque de cacophato, VIII, 3,
95, doctrinam inspiciat. Juvenalis quoque semper illius, ut viri boni et sapientis mentionem facit. Videamus hoc propius, quum quaedam dubiam habeant interpretationem. Sat. VI, 75, quum memorasset, incidere feminarum amores in histriones, Caritores, et levi de genere homines: subjungit, u An exspectas, ut Quintilianus ametur p. Nimirum pulcher et ipse, ut modo Vidimus, acer, qui in foro bene cantet, etc. Sed quia honesta Persona est, hunc non amant. Eadem Satira V, 279 : uJacet mulier in se via complexibus aut equitis: dic, Dic aliquom sodes hic,
a Quintiliane, colorem l . Respondet Quintilianus qui
alias non negat, bonae rei causa etiam colorem adhibum dum , et circumveniendum iniquum judicem) ut vir bonus et honestus, meremus, etc. Duo sunt tamen, in quibus et me haerere interdum fateor, sed quae temporum potius ipsius infelicitati, quam perversitati ipsius propriae imputanda videntur. Unum est, quod funera suorum parum viriliter tulit. Sed hoc commune ipsi cum his, qui receptas tum religiones sequerentur, quibus accusare provid tiam, vita se privare, non erat impium, ubi placere potuit Cum suo Catone Lucani versus,
Victrix causa diis placuit, sed victa Catoni, etc.
Alterum illud est, quod adulationi in Domitianum nimium videtur dedisse, non tantum in laudibus immodicis, quale illud est, quod IV, pr. 3: u Sanctissimum morum CenS u rem η Appellat, et Paullo Post ut a praesens et propitium a studiis numen u invocat: sed quod in illius gratiam ini-
122쪽
O 2 SELECTA DE M. F. QUINTILIANO
quior videtur pbilosophis,' id quod jam monuimus ad
prooemium operis s. I 5. Si enim excusabile est honorem habere principi pro tem Porum tuorum moribus, a quo beneficia magna habeas, quem tacendo in tuam sorte perniciem offendas, quein laudando forte admoneas : at hoc vix videtur Cadero in bonum virum, ipsum illud laudare facinus. quod, qui reverentissime habent auctorem, si-Ientio certe involvunt. Sed nimirum talis fuit major pars illorum philosophorum, qui vita sua Et moribus causam dicerent pro Domitiano: hos solos a se laesos dicere potest Fabius. Certe quae adhuc disputavimus non impediunt,
quo minus inter summos Omnis aevi homines referatur,
illisque dignus habeatur laudibus. quas cortatim in illum eruditi homines contulerunt: quasque bonam Partem collectas habes a Giberto in judiciis eruditorum de rhetori-hus, atquo ante eum a Tho. Crenio Animadverss. I 'hiloll.
S. I . De reliquis ab eo scriptis, vel nomen ipsius hodieque Praeferentibus ussere jam non est propositi nostri, neque otii. De opere autem, quod solum in praesentia damus, Institutionum Oratoriarum eo diligentius tractandum est. Consilium et summam illius ipse in prooemio satis declaravit, et exsecutus est selicissime. Illud in hoc opere longe maximum, quod non tenuia et exsanguia praecepta tradit, sed eloquentem, docendo dum format, ipso suo exemplo facit, suavissimaquo oratione sic influit itianimos, ut felici quadam contagione implere illos videatur. Quam jucundae, hoc ost, quam accommodatae robus sunt similitudines, quarum arte ipsum, an ingenio 3 inter Latinos, ut in Graecis Plutarchum, regnare arbitror. Quana
P copia viri ipsarum rerum, quas triadunt, exempla Continenti Vide mihi verbi causa, VII, io, I ; VIII, 2, 15; VIII, 3, 46. Quae igitur Summa sunt, quae sapientiae parteΚsunt, ea sic tradit Fabius, ut non modo Proximum a Ci- Duilirco Ty
123쪽
cerone loeum obtinret, sed in tantum Ciceroni sit praeferendus, in quantum multo sibi quam ille campum latiorem proposuit. Quod autem ad ea attinet, qu: e subtiliora et quasi spinosiora sunt, quae proprie τεχ' ἁ vocantur, in iis
reprehensione non Caret, et saepe, nec injuria, errores
illius notavit, in praeclarissimo opero, Vossius. Scilicet nunquam nomani graecas illas artes sic ex Coluorunt, uti scad tonues illas et minulas praeceptiones demitterent: semper ad actum, semper ad usum vitae intenti indignum ro- Inana majestate putarunt, in elementis disciplinae operose elaborare. Itaque nullam ullius artis comprehensionem habemus, nullum librum, ita quasi ad amussim illam Ari toteleam elaboratum , ut non subinde liber ille romanus spiritus, quasi frenis excussis evagaretur. Spe imitiis causa inspice, si videtur, V, r4, 6; X, Ia , 14. Videtur ipse quoque m ipso ingressu libri octavi illam reprehensionem occupasse, item VIII, 6, 2 et 58; et lX, I, 7. Nolim autem quae peccata hac in re videri possunt, Quintiliano indiscretim tribui omnia. Nusquam corruptior est, quam in his quae merct technica sunt. Nomina grae a, exempla aliena, frequens descriptio illorum locorum, quum circa troporem et figurarum tractationem fere haereront minuti magistri; Ilaec igitur, quae diximus, videntur januam quasi corruptioni aperuisse: quae nos Praesertim libro septimo, c. I et 3, et saepe torsit, itemque libro nono, c. 3, quod nec dissimulavimus, vid. V. g. ad IX, 3, II. Sed bene est, quod tal a et Pauca sunt, si Comparentur Cum his, quae sana sunt, reeta, pulchra, utilissima: et quod nullo cum d trimento eloquentiae possunt praetermitti, quum praesertim, ossianae institutiones illum circa praeceptionum subtilitatem defectum sarciant cumulatissime. Reliqua quidem talia, quae legisse, et quantum potest, demisisso ad animum, neminem unquam Poenituerit. Sed major est laudo nostra, cum institutionis suae libris, Quintilianus. Videu-
124쪽
i i 4 SELECTA DE M. F. QUINTILIANO
mus, quae, Post longam illam litterarum noctem, fata quasi hujus operis fuerint. S. I S. AC manu scriptorum quidem catalogi gratiam nobis facient lectores, quum nihil sit magnopere, quod adjici mus iis, quae a diligentissimo, dum viveret, Fabricio
nostro collecta sum; exspecteturque Catalogus illo et hi-bliotheca ina scriptorum, quam parat nobis felix praestantissimi Montesiaconii industria. Igitur ea modo deindo
commemorabimus, quae nobis comperta sunt. Unum hic est silentio non praetereundum. Communicavit mecum,
pro suo in quidquid pulchrum et honestum est studio, vir illustris Io. Godola. de Mesem brevem vitae Nicolai V. Ρ.
Μ. descriptionem, excerptam e Codice, qui acta comple titur concordatorum sedis a Postolicae cum natione germanica B. I 47, in qua ista etiam de illo pontifice leguntur: . Misit litteratos per totam Europam, quorum industria a libri conquirorentur. Et Poggius Quintilianum tum iuvo- . nit. . Illud laxe satis et plus quam Perfecto tempore est intolligendum. Codices Quintiliani exstitisse, et hodie exstare , Poggiano antiquiores, non est dubium. A Poggio in monasterio S. Galli, durante Constantiensi concilio, diu ante Nicolaum pontificem inventum esse codicem optimum Quintiliani, certum hodie, ubi epistolae complures de ea re in lucem protractae, et vita omnis Doggii illustrata varie est. Sed missis MMtis, quos nec vidimus, nec novum quid de illis docere possumus; jam editionum catalogum dabimus , aliquantum, quam adhuc exstitit, Vel Pleniorem, vel certiorem. Illud praestabunt tum nostra quaedam, tum Fabricii praesertim τού-ad bibliothecam suam o, servata : hoc, quod asterism notabimus, quae exemplaria, saeculo quidem XuII antiquiora, ipsi oculis manibusque
usurpaverimus. Caeteris, unde ea nobis innotuerint, ud
a. Hula entalosci Bipontinum absolutiorem substituimus, mox indiribus praefisendum. Εn.
125쪽
scribemus. B. notabit catalogum quem Burmatinus dedit Almelovenianuni, F. autem Fabricianam Bibliothecam, et Il. submissa milii a Dei maro supplementa Fabriciana. Has
porro notas apponam tum demum, quum ad meam αυτοὐ provocare non Possum
S. 17. Reliquam Quintiliani historiam litterariam persequi non licet. Sed apparebit, studium illud habendi et legendi Quintilianum, quod adeo fervebat olim, versus sexti decimi saeculi finem paulatim refrixisse; cujus rei
non ea tantum causa est, quod superiorum editionum exemplaribus usi etiam sunt posteri; verum, quod e sch lis malo profecto consilio remotus Fubius, cedero libollis recentiorum Coactus est: in quem locum restituero illum
et Muretus olim vid. Var. Leet. XVIlI, IO), et nuper Bollinus studuit, optimus, si quid judico, a Quintilia ui inde aevo magister, dignissimus, Cui non populares tantum .sui, sed, quidquid ubique est, hominum litteras amantium obsequantur. Atque hic quidem, no difficultatibus et spitiis rhetoricis quibus aetas Quintiliani carere non poterat homines porro lectione caeteroquin utilissima deterrerentur, eas Omnino resecuit, ut modo ostendimus. Nos carere illis nos Posse, non negamus: ut tamen reliquimus sua modo sua semper Sint) Fabio, quantum etiam poteramus, illustravimus; atque ea inprimis ratione invitandos duximus homines, ut perpetuo, licet brevi commentario illustratum daremus doctorem praestantissimum, et tibi haereret nobis aqua, fateremur; primo ut felicium ingeniorum studia excitaremus: deinde ne se tantum infelicem, aut Fabium sibi modo quibusdam locis inutilem recentior aliquis. aut occupatus in aliis rebus lector putaret. Praeterea hoc monemus in limine, quae
non satis intelliguntur hodie, de quibus S. i4 jam dictum est, ea Posse Pro Cujusquo lectoris ingenio praeterinmitti , pauca sane, si cum toto opere comparentur: reliqua
126쪽
1 16 SELECTA DE Μ. F. QUINTILIANO
motum non esse, ne intelligant, ne probent, ne utili sima sibi sentiant, qui modo animum usserunt discendi cupidum, et latinae linguae non usquequaque sint imperit . I 8. Volebamus autem pro praesenti Copia mereri de Quintiliano, et efficere, quod mox utile esse volentibus posset: ne, dum poliremus opus, dum multa litura coercere studeremus, aliquis nobis Casus, quod saepe factum est aliis, totam hane merendi occasionem intereiperet. Itaque Per me non Stetit, quo minus anno minimum citius prodirot Quintilianus: et maluissem id iactum, ne eo tempore haec praefatio scribenda esset, quo plura etiam alia mihi incumbunt. Si nihil aliud, hoc certe debent nobis studiosi, quod et Gottiani codicis, et Jonsonianae oditionis perpetuam collationem habent: in qua non nego, peccari
aliquid potuisse : quin jam Cl. Heus ingeri opera intelligo,
dormitatum aliquoties esse set puto hominem non esse, qui in tali re Duu quam conniveut); sed lioc mirabor, si saepe, si insignior varietas, in loco praesertim dubio aut difficili, me fugerit. Ubicunque ergo nihil varietatis notatum est, ibi nostram oditionem cum MS. GOthano, cum Jengoniana editione, et Burri anniana convenire, sciant Iectores. Sed est hic aliquid de praestantissimo illo codice dicendum. e io. Ex quo tempore Cl. TongcIius Colloqu. menstruis ,16o , p. iO8, BC deinde Cel. Cyprianus in catalogo ΜM. eius Bibliothecae, C. I, D. 66, hunc thesaurum indicaverant, magna merito cupiditas injecta est hominibus illo fruendi. Vir summus, Pe. Burinctianus, POSt ea quae Ipse
Gibsoni industria et obrocliti ingenio adjutus praestitit,
praeclara sane et Iaude digni S Sima, tamen, ut universim
modeste de se suisque studiis hic etiam loquitur, et, a Nullus, credo, scriptor, inquit, ad nos perVenit, in quo a tot affecta et plane desPerata adhuc loca supersunt, quIa hiis ut medicam manum adhibere, et ex utere, quidquid
127쪽
a ubique codicum lateat, eruditi viri et eloquentiae studiosia velint, magno opere contendendum est: v ita vehementor rogat viros eruditos, ut illum codicem diligenter excutiant et prodant. Dedit Postea gustum Liebius, magno cuin litterarum damno nuper nobis oreptus, in Actis Eruditorum Lips. I 2O, P. 434 Seqq. et i 72i, P. 71 Seqq. qui MC-cendere magis sitim cam Posset . utium itaque auspicium quasi privati laboris in hac urbe lacere vellom, quo rhet ricam simul cathedram, cui impositus sum, pro virili parto ornarem, nihil antiquius visum est Quintiliano, et . quum illo semol placuisset, codice Gothuno. Opportune mihi,
et, ut spero, Fabio accidit, vetus amicitia cum viro vero magno, et umore Omnium qui Virtutem ot litteras colunt, omnisque posteritatis prardi cutione, dignissimo Em. Sal. Cypriano, qui ut Summa rei sacrae, litterariae, et, in quantum his innexa est, Publicae negotia, apud ERN TI Pi lgentem et posteros ex illius praescripto tractat, ita etiam librariorum in arco Fridensteinensi thesaurorum fila premum curam sustinet. Huic vix significaveram do consilio meo, quum statim ad me Porserri pretiosissimum librum curat, Ot trium mensium usuram indulget liberalissimo, quo nomine maximas viro gratias non Privatim modo ego,
sed quicunque Fabii doctrinae sumus studiosi, debemus. Esse hunc codicem scriptum sumptu Francisci Piccolominet, cardinalis Senensis, qui postea a. i563 Pii III nomino Pontificatum degustavit, ipsiuς arma in fronto libri, hoc est, in Primae Paginae, atque Prorsationis nil eo Fabianae margine imo, depicta satis doctarunt. Suspicabar aliquid de Campano, qui non Suetonium modo a se editum, sed ipsum quoque Fabium inscripsit huic ip i Francisco cardinali Sencrisi; si sorte ab hoc scriptus, corro tias Certe CSScthie liber. Cogitabam de Ga spuriti Ilargia. io) lueorgoi Date , a quo multa in Positam osse in Quintiliano emcndando diligentium, e Volaterrano lib. XXI, L aaa pr. didiceram. Sod
128쪽
D8 SELECTA DΕ Μ. F. QUINTILIANO
aliud me docuit tum collatio cum lectionibus Campani a Mattiatrio editis, et supra laudatis, tum errores, de quibus mox dicam. Caeterum manus est ad antiquam, qualis erat praesertim saeculo X et XI, elegantiam culta, similis valde typis Jensonianis; griem a praestantissimo calligrapho adjecta, cui spatia reliquerat latinus librarius. ornamenta picturae aliquantum krte recentiora litteris circa initia librorum, atque ad litteras majusculas applicata, eleganti sima, et renatae jam picturae specimina Iuculenta; auri splendor et copia, quae divitem herum prodat: ipsae pelles,
quae recentiorem aetatem prodere videntur, et magnae, et diligenter subactae atque rasae. Verbo, redex ad omnem pulchritudinem cultus et cardinali domino, ut nunC magnorum prineipum thesauro, dignissimus. Esse vero ex libro vere antiquo, et criticos saeculi XV nondum passo, transcriptum, illud mihi fidem facit, quod exstant in eo passim errores Crassi oppido et ridiculi, qui effugere vel mediocrem criticum non poterant; nedum Campanum, aut Gasparinum, aut Baptiaelem adeo Begium, cujus ille alioquin emendationes interdum firmat, v. g. V, a, I. Caeterum specimina errorum, quos dixi, sunt coinsequens solenniter fere positum Pro quotiena, vid. II, 4, 13, n. e; item poena pro postea, ΙΙΙ, 3, 7, n. m. 9 Vel poema Pro eodem, IV, 5, a, n. ο, Grammaticis pro Gratiis, I, Io, II, D. M., et id genus pluscula, quae ob id ipsum noti dissimulavimus , ut ingenium quasi codicis inde noscatur, et quae
recta sunt in suspicionem eo minus veniant. Habuit tamen correctorem quibusdam IOCis, sed cautum admodum ne
splendorem libri litura insigni deformaret. Ita quo parvula et visum fere fugientia punctula subduxit litteris, quas supervacuas indicare vellet, evanidasque imposuit Iitterulas crassiusCulis, quas prima manusidederat; qua de re egerunt Muretus V. L. XV, 9, et qui firmat Muretiquerelas Daum ius de causis amiss. voc. p. 66. Quid pro-
129쪽
it haec observatio, sub Exemplo indicamus VI, prooem. 6. S. uo. Est etiam alius Gothae in serenissimi ducis biblio-inem Quintiliatii codex, sed ita ille corruptus, ut multum eo, quem adhuc descripsimus, sit inferior. Habere tam subinde hunc quoquo verae lectionis vestigia, satis apparet ex illis speciminibus, quae passim V. Cl. Heusingeri beneficio ad nos pervenerunt. Major illarum Pars, quum serius
allatae essent, Addendis intexta est, ubi etiam unam alteramque Observationem S. Il. Heu manni, quem non uti Onomine meum a me vocari Posse, gaudeo, securius sepositam, lector invenlot. Alius Quintiliani codex Lipsiae est in bibliotheca celeberrimi Κappii, cujus in dubiis certe locis
consulendi copiam pro amicitia Per viginti annos culta onficiis ipsius, utinam meis quoque non nullis colenda, nobis fecit: et non stetit Per humanitatem viri, quo minus huc translatum commodo meo tractarem. Sed quod pro moorum temporum ratione, RPeriure non poteram, multum
opis inde ad Fabium perventurum quamquam non nescio e corruptissimis saepe lectionibus verum illucescere ), satis habui, de nodis quibusdam illum consulere. Qua in re Jo.
Augusti Ernesti V. C. oculis i. e. meis, nam ipse meus est αυτοτοπος, et Davidis Salomonis Rei chardi, auditoris nostri nuper, nunc amici communis, usum me esse gaudeo. De
nique quum significaret Liebius, o lutat bolet, quom modo laudavi, inspectum a se Dussoldorpii codicem Quintiliani P gianis temporibus Certissimo Priorem, nec dum, quod SCiatur, recenti Ori aetate a quoquam collatum ; adii ea de
re illustrissimum Maecenatem nostrum, ut sua Commendutione aditum mihi ad illum thesaurum aperiret. Nec suit ulla in ipso mora, qui non morari nostras Preces, nut differre gaudia, sed desideria occuparo soleat: scripsit ipse ad amicum in Palatina aula suum, illustrissimum Beveranum; qui diligenter nostra Causa quum requisivisset, inn-dem compertum est, mala fraudo noscio quorum homi-
130쪽
idio SELECTA DE M. F. QUINTILIANO
num, et hunc et alios rarissimos codi Ces esse subductos;
ut adeo spes illa nobis decollaverit, quae forte alii quondam se denuo offeret. Utinam his, quae habuimus, Praesidiis non male nos usos, idonei arbitri existiment. . S. 2 1. Primam legem mihi dixi fidei et modestiae, ne quid sciens admitterem, cujus non idoneos auctores Iaudare possem: ne quid ex ingenio mutarem, nisi ubi res ita manifesta esset, ut dubitari sine stupore vix posse mihi videretur. Saepe autem mihi insusurrabat ipso Fabius ex IX, 4, 39: a Quaedam in veteribus libris reperta mutarea imperiti solent, et dum librariorum insectari volunt ina scitiam, suam Confitentur. . Nihil itaque immutavi, praeter interpunctionem squam liberum esse debere ipsa veterum librorum nos ratio docet), cujus non rationem redderem : et tamen eam, quae adhuc recepta fuit, diligenter annotavi. Ubi Fabiani consentirent libri, non ausus sum externis auxiliis quidquam mutare, puta quum laudantur verba scriptorum aliorum : quum fieri possit, ut memoria sola nixus, ut aliis libris usus fuerit. Itaque Cecinam, ut
hoc utar et Habitum reliqui Fabio, quum Caecinam et Aυμ tum apud Ciceronem hodie sine dubitatione, quod sciam,
legatur. In una re non semper annotavi, si quid mutatum esset, in collocatione verborum. Quoties nempe dissentire
vidi libros. quod saepe fieri observavi, eum praetuli verborum ordinem, qui numeris Quintilianeis magis mihi videretur CORVenire: nunquam tamen in ea collo tione quidquam mutavi, in qua libri consentirent. S. aa. Quum Perpetuo quasi commentario prosequi Quintilianum placuisset, quo illustrarentur, quantum ejus fieri Potest, obscura omnia ς fieri non potuit, quin dicerentur non nunquam dicta ab aliis. Indicaverat Philander loca
Ciceronis aliorumque a Fabio Iuudata vel notata occulta significatione : ea ot nos evolvimus. Quis ferret nos, si V Elideo non adscriboremus, quia adscripserat etiam Philati-