장음표시 사용
211쪽
populis et terrae nubilosae poSSet eripere, caelesti procul
dubio illo. Quomodo enim ille Valerium potuit terrae
eripere, si ipse adhuc verSaretur in terris' Ait praeterea, Ilium lucem esset ab omni poli parte daturus, tum demum illi cultus Deorum instituturum, et delubra senti Flaviae, fore Domitianum. Non tamen inde colligendum, nondum illum ita illuxisse. Immo gentis Flaviae tem plum struxerat certe Domitianus, jam Augustus, quum illa scriberet Valerius. Sed morem ille poetarum secutus est, ita de rebus jam praeteritis, quasi adhuc futuraeessent, vaticinantium. Receptam etiam illorum temporum sententiam imitatus, receptos fuisse in sidera consecratos imperatores, quae etiam ipsa fuerint, pro
principis dignitate, conspicua. Sic enim Romulum et
Remum hum sideribus, sic Castorem et Pollucem repraesentant hodieque antiqui numi. Sic et Neronem sideribus potiturum gratulatur Lucanus . Sic in hoc ipso Domitiani imperio puerum illum Caesarem Divum sideribus cinctum exhibent coaevae illius in numis effigies. Scio etiam aliorum hominum insignium animas in stellis constituisse Platonicos, ut e Somnio Scipionis discimus, et Macrobii in illud commentario. Sed Caesaribus e Iulio sidere petitum arbitror exemplum. Id ergo vult Valerius, sidus Vespasiani ita fore, pro animae dignitate, lucidum, .ut splendidissimos nautarum duces, constellationes Cynosuram et Helicem fulgore suo fuerit superaturum, ut proinde illud potius deinceps Observarent nautae, qui stellas in navigationibus suis observabant omnium fulgentissimas. Sed unde illa resciscere potuit, . si Vivo illa scripsisset Vespasiano p' Unde Domitianum fore, non patri modo, verum etiam
212쪽
fratri, superstitem y Unde, non Titum, qui Vespasianum patrem in Divorum numerum retulerat , sed Domitianum cultus Deum illi instituturum Z Unde et illuni cultus modum , templum nimirum commune gentis Flaviae cum sodalibus Flavianis Θ Scripsit ergo illa certe rerum jam potito Domitiano: et quidem ipso operis, ut
videmus, exordio. Eo tamen usque in Domitiani tempora perseveraVit, ut Opus integrum absolveret, editionique maturum redderet, quod certe pro illorum tem porum tarda admodum maturitate, paucorum esSe annorum non potuit. Recitabant enim, emendabant,
apud se premebant, in aliquot annos retractandum; his praesertim, de quibus agimus, temporibus. Sic vidimus facere voluisse nostrum ipsum Quintilianum, in opere etiam non poetico. Sic fecit etiam poeta Valerio coaevus Statius, caloris licet impetusque, ut e Sylvis ConStat, extemporanei. Is tamen ipse duodecim The-haidos libros per annos duodecim elucubravit. Illo si exemplo scripserit Valerius, annos ad minimum octo libris octo impenderit, annumque adeo Domitiani oC-taVum Superaverit, qui anno serae nostrae LXXXIXexeunti convenit. Et sane Flaccum hunc Valerium, ut videtur, a re poetica celebrem memorat aliquoties, sub
XXVI . Sie illae nimirum notae invic 'in consentiunt, ut, nisi affecto Domitiani imperio, scribere illa Quintilianus non potuerit. Sic item Vice versa, ut nulla promSus sit necessitas, cur ultra illum, quem dedimus, anni XCIV coepti limitem, protrahantur, ad finem operi im-
a. Stat. Theh. lib. XII fine. 3. Finis Institutionum anno XClVI. Martiat. lib. I, ep. 76; epigr. recentior esse non Potuit . quo pulsi lib. t V, 4s. sutil ex Urho philosophi.
213쪽
ponendum. Immo pugnat nota alia ne ad annum XCIVassectum vel finis operis producatur. Philosophiae aliquoties meminit, semperque cum laude . Ita nimirum ut
praecipua illius decora potiori jure suae vindicet oratoriae, aemulus proinde, non inimicus illius, appellandus. Etiam' philosophorum , praesertim Socratis β, nec fere sine encomtis. Id unum in illis reprehendit, quod alimniores essent a gerenda republica , quam suum esse
voluit, quem hic instituebat sapientem pariter atque oratorem. Et, si quos obiter perstringit philosophos, sic tamen id facit, ut philosophiam ipsam veneretur, eamque Semper purget, ne commune haberet cum philosophis illis convicium. Itaque non tam philosophos illos agnoscit quam philosophiae potius ostentatores β. rei nimirum optimae nomen duntaxat ementientes, quum eSSent a re ipsa, quam profitebantur, alienissimi. Haec
ille passim, etiam i i libro ultimo si ne dubitemus alienis a philosophiae laude temporibus, vel biennium illud,
immo biennii etiam additamentum, quod operi concinnando impendisse se agnoscit, esse finiendum. Non ita certe scripsisse verisimile est, quum philosophos, malos pariter ac bonos, ad unum omnes, in reliquis Epictetum 7, hoc uno nomine quod philosophi essent, arceret urbe Domitianus. Non ira certe ornasset homines Domitiano ingratissimos, Domitiani tam proclivis, ut quam mollissime loquar, assentator. Sed anno illo ipso XCIVedictum illud, ut alibi ostendimus, quo urbe philosophis interdictum est, emisit Domitianus.
r. Prorem. lib. I, eap. 4; lib. X, 4. Lib. XI, cap. r. lih. XII, c. a. cap. i; lib. XII, cap. a. s. Lib. XI, cap. . u. Lib. X. 6. Liu. XIl, cap. I. 3. Lib. II cap. 45: lib. VIII, et. Atilii a Gellius Noet.' Attiea-Cap. 4; lib. XI, cap. i. rum lib. II, e. 8.
214쪽
XXVII Postromis certe Domitiani temporibus haec esse tribuenda vol inde collisimus, quod Marcello Victorio institutiones suas Quintilianus inscripserit. Idem certe fuisse videtur Marcellus ille cum eo cui IV suum Silvarum librum inscripsit etiam Statius. Studium in Marcello eloquentiae arguit quod libros de illo argumento illi dicarit noster Quintilianus. Et suum quoque Marcellum a fac uia dia celebrat Statius: sunt enim illa ejus verba:
Iuvenes suCundia praeterit annos .
Et rursus Nec enim tibi sola potentis Eloquii virtus a.
Fuit et Marcello Quintilianeo filius , puer prima aetate, cujus in usum Institutiones suas destinavit Quintilia nus. Prima illa aetas non infantiae fuit, sed quae manifestum iter ad ingenii lumen ostenderet: itaque minoris pueritiae quae infra annum XII censebatur. Paulo certe
majorem illum ipsius Quintiliani filio majori, inde conjicimus, quod initio operis in Marcelli filii usum Insti
tutiones scriptas monuerit; in sui filii usum eas scriptas non ante libri IV prooemium monuerit, sic etiam ibi ut Marcelli filium suo anteposuerit. Ita filio suo plusquam novenni major Marcelli filius X certe saltem aetatis annum attigerit necesse est. Nondum majorem illam pueritiam ingressus, qua rhetoribus tradi in disciplinam solebant. Et filium Marcelli adhuc puerum memorat Statius:
i. Idem polligitur e Marcelli tem- 4. Quint. prorem. lili. I. poribuq, eiusque filii. 5 o Jam decimum a talia annum I. Lib. IV, Silv. 4, v. 45. . ingrsessus . . Quitatilianus Dosiora. Ibid. X, 64, 65. lib. VI, prooem.
215쪽
Surge agedum, juvenemque puer deprende parentem,Stemmate materno felix, virtute paterna. Iam te blanda sinu Tyrio sibi gloria selix Educat, et cunctas gaudet spondere curules
Iam certe toga virili minorem illum fortasse innuit, quum puerum illum appellat, si quidem locutus fuerit, pro censu Romano, moribusque, accurate. Fieri tamen potuit, ut Sensu paulo laxiori usurpaverit Statius. Sinuenim illo Tyrio qui cunctas curules sellas spondebat, latum fortasse clavum intellexit, qui aditum patefacere solebat ad omnes honores senatorios. Ea si mens illius fuerit, sic togam virilem jam nuper sumptam a puero illo Marcelli innuerit Statius. Pro lege scilicet Augusti,
qua liberis senatorum, quo celerius rei p. aMu Scerent, protinus virilem togam, latum clavum induere, et curiae interesse permissum testatur Suetonius . IIaec Sta-' tius mense Iulio anni quo XVII consulatum suscepit Domitianus, aerae nostrae XCV. Et quidem pro calculis nostriS satis accurate. Qui enim anno XCIl quo institutiones coepit Quintilianus, annuna absolverat aetatis duntaxat X, XIV absolvere non potuit ante annum XCVΙ: ita nimirum si pueri voce Statius usus fuerit a curate. Quod si laxius illam intellexerit, et togam puer ille cum lato clavo susceperit ante mensem Iulium anni XCV, sic etiam ante mensem Iulium anni XCII, annum aetatis XI absolverit, duodecenni tamen minor, et minoribus adeo pueris accensendus, ne quidem ita filio seu intiliani multo major. Ita quidem haec inVicem cohaerent, ut error, si quis tamen sit, magnuS certe eSSenon possit. Convenit praeterea quod Marcellum ipsum
216쪽
eodem illo anno XCV u forma egregium , , et u juvenes annos habentem, ii ipsumque adeo' iuVenem memoret Statius: proinde infra annum aetatis XXXV. Et tamen fascibus ejus subtextam dicit curam viae latinae, obliquae. Fasces illi, si consulares fuerint, sic annum sup rarit oportet aetatis XXXIII. Sic annum egerit aetatis vel XXXIV vel XXXV natus proinde anno aerae nostrae christianae vel LIX vel LX. Ita filio suo major esse non potuit annis vel XX vel XX l, ducta nimirum uxore pueri matre anno aetatis suae vel XX vel XIX. Scio quidem marium aetatem nuptiis necessariam annorum esse
XIV: ita nimirum ut majorum ea aetate matrimoniurescindi non possent. Alioqui minorum annis XVIII virorum vix unquam legimus matrimonia. Haec β certe aetas erat justae et a pueris colendae, ut vidimus, virilitatis. Haec aetas primae lanuginis, pubertatis plinae indi- eis. Hae denique aetate filium adoptivum praecedero oportebat patrem adoptivum, modum nimirum patris naturalis receptissimum imitante patre adoptivo et legitimo. Sic etiam magnum errorem ne quidem patiuntur rationes nostrae, si eum Marcelli etiam aetate conferantur. Denique si togam cum lato clavo susceperit anno XCV filius Marcelli, ita certum est ante illum annum scripsisse Quintilianum duobus ad minimum annis, quum nondum aetatem illam attigisset filius Marcelli pueritiae majoris, quae rhetorum esset institutionibus matura. Sic undequaque verisimiles constabit nostros esse calculos.
VΙΙΙβ. Constitutis jam illis quae vidimus, hujus
I. V. 8. 4. V. 59, . a. V. 45. s. Haec supra. 3. V. 74. Pugnat ipsa temporum rati
217쪽
operis temporibus, ad rerum ejus aliarum hoc intervallo gestarum tempora similiter constituenda pergamus. In primis vidimus Qui utiliani librum de causis Corruptae eloquentiae anno aerae nostrae L NXXIX ab eo fuisse conscriptum. Vel inde facile intelligimus verum esse non posse, quod censuere viri nuper eruditissimi,
eundem fuisse illum Quintiliani librum cum illo quem
habemus hodieque Dialogo de claris oratoribus. Hoc quidem certum, codices MSS Omnes non Quintiliano nostro, sed Tacito, Dialogum illum aSSignare. Unde ergo colligunt, refragantibus manu scriptis, Quintiliano tamen
esse asserendum y Nempe quia scripserat Noster de causis corruptae eloquentiae, de eo etiam egerat argumento
auctor Dialogi. Sed cujuscunque demum auctoris ille fuerit Dialogus, vel temporum ipsa ratio pugnat quo minus fuerit Quintiliani. Ait enim se Dialogi auctor, juvenem admodum fuisse, quum colloquio illi interesset, quod tamen VI Vespssiani anno fuisse supponit. VI ille annus a kalendis Juliis anni LXXIV ad anni LXXV pertigit kalendas itidem Julias, quo certe tempore Ru-num egit Quintilianus, pro nostris rationibus, aetatis vel XXX lΙ vel XXXIII. Quae sane aetas erat illa quidem juvenilis, ut jam ostendimus; non ita tamen ut ad in dum juvenis fuerit aetate illa appellandus. Initium juventutis designat vox illa admodum; et quidem juventutis illius, quae proxime pueritiam togamque praeteX-tam, pro romanis moribus, exceperit: illius, inquam, juventutis, qua oratorum concionibus sermonibu Sque aderant iuvenes, qui nomen dabant studio oratoriae,
quo minus Noster qui de Causis oratoribus qui exterum in codicia scripsit corruptae elo stilia idem bus manuferip. Taeito Inscribitur. auetor esse potuerit dialogi de elaris 3. Dialog. eap. I.
218쪽
quod se fecisse testatur auctor dialogi de oratoribus. Ait enim sese u M. Aprum et Iulium Secundum, cele-ὰ berrima tum ingenia fori liomani, non modo in jnis diciis studiose audivisse, sed domi quoque et in pu-α blico fuisse assectatum, mira studiorum cupiditate, etu quodam ardore juvenili, ut fabulas quoque eorum n sic enim domestica illorum colloquia appellat u et udisputationes, et arcana semotae dictionis penitus exu ceperit.' Studia plane narrat illius, pro illorum temporum in Ore, juventutis. Taciti aetati illa conveniunt ad amussim . Natum illum putamus anno LIX. Sic anno LXXIV annum egerit XV anno LXXV, XVI, quae aetas erat admodum juvenilis, qua scholas oratorum et coli quia frequentabant adolescentes studiis illis imbuendi Ait praeterea Dialogi auctor dulium illum Secundum in celeberrimis fuisse fori romani tum ingeniis. Sic nempe loquitur de Iulio Secundo quasi de alterius quam quo vixit scripsitque auctor, seculi ornamento. Aliter de illo noster Quintilianus : u Memini, inquit, narra SSeu mihi stilium Secundum, illum aequalem meum, at -
η que a me. Ut notum est, familiariter amatum, miraeu facundiae virum, infinitar tamen curae, quid esset u sibi a patruo suo dictum. se Vox illa aequalis latinis idem valet quod Graecis σμῆλιξ vel , deque aetate intelligitur e quali, eorum scilicet qui simul pueri juvenesque fuerint; simulque studiis aetati congruis incubuerint, tam puerilibus nimirum quam etiam juvenilibus:
paucorum admodum discrimen illa patiuntur annorum. Non tantum certe ut unus alterum studiose audiverit, aut domi quoque et in publico assectatus fuerit, aut tabulas etiam et disputationes et arcana semotae dictio-
p. a u. Quintil. I t. lib. X p. 3.
219쪽
QUINTILIANEl. 2D9nis penitus exceperit. Immo venerabile fuisse praecedere quatuor annis testatur Juvenalis: ita nimirum ut parem aliquatenus reverentiam illam agnoscat quae a pueris primae iuvenum lanugini dari solebat, ac aetati bambatae. Utrobique enim pariter assurgebant, proinde
aliam illam, nec suae aequalem, aetatem agnOSCentes.
Erat praeterea laxius Quintiliano in suo de causis corruptae eloquentiae libro quam sit illud dialogi de Oratoribus argumentum. Egerat enim in illo Noster de tropis, interque illos de hyperbole. Sic enim librum institutionum V ΙΙΙ claudit: u Sed de hoc satis, quia eundem lo- is cum plenius in eo libro quo causas corruptae eloquen-utiae reddebamus, tractavimus. η Tale nihil occurrit in hodierno de oratoribus dialogo: sed nec ullus est in dialogo hiatus. Polliceri quidem videtur auctor in fine dialogi plura: novo tamen colloquii futuro die, nec alio quam ad dialogi ipsius argumentum spectantia. u Si qua, is inquit Maternus, tibi obscura in hoc meo sermoneu visa sunt, de his rursus conseremus. n Ad secundum plane dialogum pertinere Videbantur illa, quem absolverit necne auctor, incertum est. Unicum tamen, in utroque institutionum loco, memorat Noster suum de causis corruptae eloquentiae librum: et continuum, ut
videtur, illum; non autem in forma dialogi. Denique jam ostendimus librum illum anno LXXXIX scripsisse Quintilianum. Nempe anno XIV, vel ad summum XV, post colloquium VI Vespasiani anno habitum. Qui autem admodum juvenis erat tempore colloquii, is annum aetatis XX superare non potuit, nee adeo annum XXXV explevisse anno Domini LXXXIX. Itaque juvenem ad-
220쪽
huc fuisse oportet qui juvenis admodum fuerat VI Vespasiani. Sed vero qui dialogum edidit auctor, VI Ve pasiani admodum juvenis , jam sane se ne quidem juvenem fuisse innuit, quum dialogum scriberet ede-r tque. Neutrum vere de se asserere potuit utriusque operis auctor. Nec vere Quintilianus se fuisse juvenem admodum VI Vespasiani. Nec vere rursus auctor dialogi, quicunque demum is fuerit, se juventutem anno aerae christianae LXXXIX superavisse. Aliarum gentium
temporumve Sermo est, de quo aliquoties observavit Casau bonus, quod κοπιδῆ νεους tricenarios appellaverint. Nostra admodum juvenis aetas non si Graecis habetur, sed wρακος seu uri ου. Haec enim certe juventus quae mox pueritiae successit di studiis oratoriae, non alia esse
potuit quam dixi iasi ad Romanas saltem consuetudines
XXIX . Postea uxorem Noster aliam duxit, ex qua filiam sustulit Tutilii neptem a Plinio' juniore discipulo memoratam. Et quidem aetatis suae rhetoricae scriptorem a Quintiliano commemoratum Tutilium dicit Catanaeus.. Sed fefellit virum doctum, nisi ipse fallor, memoria. Rutilius enim ille, non Tutilius, est cuius mentio est apud Quintilianum illo ipso institutionum loco, quo nos retulit Catanaeus. Verba Nostri illa sunt: ii 4 Scripsit de eadem materia rhetorica scilicet) nonu pauca Cornificius, aliqua Stertinius, nonnihil pater u Gallio: accurate vero priores Gallione Celsus et Lo-u nas, et aetatis nostrae Virginius, Plinius, Rutilius. Suntii et hodie clari ejusdem operis auctores : qui si omnia
. Aliam postoa uxorem duxit uisititilianus Tutilii ol Buti ii ebhiori, filiaria. s. Pliti. lib. VI, op. 32.3. In loe. Plinii. 4. Quint. lib. IlI, cat'. I.