Opere latine e italiane dell'abate Giulio Cesare Cordara dei conti di Calamandrana. Tomo 1. 4. De vita et scriptis Julii Caesaris Cordarae e Societate Jesu quamdiu ea stetit commentarius Caroli Odoardi Stuardii Walliae principis expeditio in Scotiam

231쪽

est; atque ut ad aures Odoatdi accidit doaluit. enimvero mitissimi ingenii Priuceps, tantam de he immanitatem, Se fingi a quoquam .

ἐκ credi potuisse. - . Thmen .calumnia Sic. . malusne disseminata , ac temere excepta , multis Stuardianorum, Ut mox referemus, exitio fuit.

- Megiis gradum promoventibus Collodenum

ver s. apparuerunt ex adverso Stuardiani. .

Stabant . in. ordiues dispositi, acie ad eum modum instructa , ut pars laeva ad Collod num oppidum porrigeretur, dextram aedificia

quaedam tegerent male materiata , ac ruiuo sa . i In editiorς loco tormenta erant castretari

Sia . constit.M. Numerus militum .ad octo millia omnino. . Odoardus equo sublimis , . per causam inspiciundi exercitus obequitans dis nes, apta tempori loquebatur, spem p iqd , ac desperationem, decus atque ignominia Miad acuendam suorum vixi utem. adhibebat, 'Stetere tandem ambae e regione. acies modico , spatio diremptae. donec pugnae signum in M, CINuit. I - A . . s' i Non alias initum certamen puto tanta aemu-lytione pantium, . tauta hominum expectati np,..tRm ancipiti exitu . Maguus . utrinque. Im- ipyiator, hinc .Cumbriae Dux, inde Priaeqpsi Valliae, duo Begii. Iuvenes, aetate , genere', virtute simillimi, non privato odio, sed co ditione sortunae dissidentes, suorumque Sin guli Parentum .dignitatem ac jura vindicante .. . Ma gnaudi causa, magna victoriae merces ,. Angliae Reguum ... Begios tutabatur

232쪽

humeriis , Stuardianos fidueia virtutis , atque ipsi assii et udo vincendi, eae tera haud muliatum impares . Sed nimium quantum dispar

fortuna , quae , cum in omnibus humanis re bus, tum vero maxime in praeliis dominature

Initium pugnae factum 'balistis majoribus pquae dum fragore horrendo perstreperent, cerneres inter densos sumi vortites crebras mi ea re flammas . At propter Balistariorum im peritiam , rara accid8bant a Sinardianis jaalcula in Regios , qui contra tertiore ictu colia linerentes , eorum quam plurinios prosterne

bant. Vidit ineommodum Odἡardus , qui hue

illud invectus equo volitabat . Quare consi stetis post mediam aciem , procurrere in me. sum stios, ae depugnare eominus jubet. Ad eam volem Μontaia qui erant in parte lae va , irruunt serother suo mole in dextram Begiorum , eamque proturbant ἔ quae nisi fuisset, accΠrrente, celeriter equitatu ι restituta, ea sortasse res de fortuna praelii decer. nebat. At, depulsis ex hac parte Montanis,magha repente sv rerum commutatio . Manus Regiorum. lato flexu progressa ad hostium dexteram dejecerat semimitum neutio quem parietem ι quo ea pars exercitus , ut Supra dinuri est, tegebatur: Quo facto , cum nudarum relinqueretur id latus ; penetravit se inter primum Sc secundum ordinem , irruens in morem torrentis fluvii. Stuardiani, qui uon cogit assent hoc posse aesidere, re subita pedieulsi, cum simul hostem in sinu haberent, P a

233쪽

3t a 3 fronte acridor premerentur , perturbati fugam circumspicere. Nutanties ad ignaviata confirmavit militiam Gallorum exemplum, quilia inete media constituti ad ' bis centum tina mero , hos tes ut conspexere directis sclopis praefixisque pugionibus subeuntes, alma confestim projecerunt, Sc vitam, quam non inultam ponere pulchrum erat, turpi deditio

Tedemerunt . Vecordia eorum totΗm momeuic exanimavit exercitum. Deseruntur signa , non ordines , n-l ducum impina servantur. Una omnium cora e4t sugere, tueri animam . Re

git undique eircumfusi , explorata victorix

praeserOces , ob usum quemque confodiunt Τ ljΕgre OdoarduΑ dirae carnificinae proripuit. se. IDiffugerant jam ex acie cuncti projectis aliamis, quoque pavor, & spes salutis pellebae

eo turmatim gradiebantur la febras &. in litudinem captantes. Post eos mittitur sep ratis manipulis equit adus, ne quo consistero loco possent . Capti multi , ac Pet summam inclementiam trucidati suetunt. Frustra mis xi in genua movoluti manus tendebant; se . atra Superum atque hominum fide mi implor bant si N ne precibus, neque miserabili spe cie tangebantvr saevi carnifices . ne saevir tέNempe animo reputantes quid de se Odour. duso constituisset , quam depretari non p6, tumonti victi necem, victores inhumaniter inserebint .. i Usque adeo efferaverat homines

quam dixi calumnia de necandis deditis. Periisse dicuntur eo die Staisdianorum bi

234쪽

mille amplius, cujus numeri pars major ire ipsa fuga intersecti secrucit i Reliquis sutividi Ssipatisque .. 4ex omni exercitu nihil supercisuit, ne.nomen quidem . Regiorum panso plintres trecentis in acto ceciderunt par numerum consauciati fuerunt. Spolia, arma , commea εtnm, dc quidquid hosti um fuerat, Cum braen. sis militi habendum permisit. Tantum excepit insignia, quae sparaim. in loco certa. minis reperta lacerari,i ac manui Carnificis exuri jussit, qΠῖppe indigna quiae tanter tro phea victoriae censerentur 4 Ita demum una dies, imo hora diei una, Stuardio Principia demit omnia, Regnum, arma, opes, clien tea, ipsam exsurgendi spem. Solum adimere non potuit animum atque virtutu quae qui demi virtus, i ut insessi narrandum exit . rebulliam assi ictis eluxit multo quam antea spleu,

Nondum exierat diesi quo haec acta sunt Icum Galli auxiliares, qui fuerant in urbe . Innerniensi praesidio relicti , ultro ad Cumbriensem imiserunt qui dichret, milites Gabios, eorumque Duces in potestate esse Victo

gnan1mitate Anglica , ut honeste, ac pro Tou. ditione imilitum haberentur .i Deditos, Cum,. briensis manere jussit Innernii, cum hoc t Uen ut fidem darent , chirographoques coin marent , non elaturos urbe pedem injussu suo; quod: illi , obedienter fecerunti. Et x uota tum rat, inter Duces quinquaginta. &huunm, qui

235쪽

ehirographo subscripserunt, Marchion om suisse Guillesium, qui 'missus ab Rege Galliae dicebatur ad Odoardum cum nomine. Sc praerogativa Legati . Sequenti die Cumbriensium

Dux Inneruium triumphantis in morem ingre ditur. Magni post haec sugitivorum concur aus ad eum fieri eceperunt, poenam depre eantium, di in fidem recipi stagitantium. Pars ultro adventabant, pars ab immissi sypost eos equitibus trahebantur. Multos oppidorum Doηmini ae Praefecti mani palatim adducebant i sive fidei ostentandae causa, sive ut diluereut suspicionem perfidiae, sive Letiam adacti conis jurationis conscientia . quam praesenti obsequio purgare studebant. Capita conspiratio nis , viri genere opibusque totius Scotiae sp

ctatissimi , partim pernicitati pedum ae late

bris salutem debuerunt, partim in potest δηtem Victoris venerunt. Hi vinculis onusti , di in careetes tenebricosos detrusi, ad poenam . tegervati fuerunt , in quos deinde Londini ab .mae Eden urgi lege Majestati suactum est , aerebatur prae eaeteris Odoardus , nec par Hi erat proposita merces, si quis vinctum adduxisset , is fide amicorum egregia , ma xime vero Divini Numinis providentia, cui praecipuae curae est vita Principumi, manus perquirentium elusit; de qua re copiosior in fia sermo /nobis redibit. ' SCaetelom Cumbriensis, etsi satis jam fracta armis seditio videbatur, si quae tamen rest Tent heditiosorum reliquiae, eas edictis

236쪽

vissimis insectandas suscepit. Duo sunt praesertim edicta proposita, quae factionis ruinam ultimam urgebant, ac ne quo resurgere modo posset cavebant . Altero factiosis i is denunciabatur , ut quocumque in oppido MN arentur, ejus statim oppidi m istrati ,

sisterent se 'arma apud eos, depone te ut, nomen, patriam, domicilium ederent et Qui ve, roeunque ε factiosorum apud se arma, rem idus haberet de iis ut indicaret edieeba, tur'. Ρcena capitis constituebaturi his nisi intra certum spatium edicto paruissent a Edi, cto altero locorum Praesectis mandabarur holi de rebellione quaestiones sevexissimas in,

utituerent, quos autem huic ames nox meren perissent , ilia vincula r erem, bona eo. xumi invaderenu , in fiseo addicerent. Praemia

opima deserentibus uuum aliquem, ex re uiibus si pondebantur. His Edictis , ἐκ Magi. stratuum iu iis exequendis acerbitate, qua in multi LRetini at Tribunalia raptati , quam Gallii fortunis eversi, ergastulis horremti, inclusi P aut solum Nertere ςoa iii, quam: mes .eti demum. aut suspendio s aut capite: amputato caesi, non est lis jus laci exequi sustas. Q dod ad rem pertinet, lautus est Aate, te xor incussus imis ac summis, Mati etiamsi M'dere nomini Stuardio pergerent Scoloram plerique, non mutire tamen . qUisquam, non hiscere auderet . . Nam quis iuva metue τι si hy , i cum delatorum, perquisitorum beseatelliatum plena eraut omniar Cum non stiaeus

237쪽

abGamico tutus non herusan semulo, nostipsi inter se e sanguineis I OD Bbrin m si, Et nihilominus dum haec maxime ageba tur, tertio post victoriam mense; Gumbrieniasinin Duci, qui uehue consistebat In nem ii vexmimproviso nunciatum est , magnam per duellium mannm coaluisse in Loquabria re, gionem praedabundos pervagari, Vastare agros. domos atque oppida diripere. Carere illos: quidem certo Duce , neque satis constare ιntrum Stuardiani vere essent, an magis conlii vies hominum petditorum , qui Stuardii fota tentui nominis publicum latrociuium exerce rent. At numerari ad duo capitum millia, quae saetio nisi in ipso ortu dissiparetur, sis rite posset belli intestini flammam,.ut ita ea fida adhue ad sumante materia iterum iteras tare, publicamque rem denuo in discrimen adducerε. Perculsus nuncis nec opinato Dux , contrahit confestim copias , cum duabusqualegionibus equitum, & peditum cohortibus1 de oem proficiscitur in Loquabriam . iVerum ae

eidit. hic quoque , quod saepe alias , lut quae

magna existimantur praedicatione famae, C ram inveniantur exigua Nonnulli tribuum Montana ruini Ρrinqipes, clun audissent Odoar dψm praeliori Collodeniano profugum . post Iongam'. durissi inamque per Ebudas insulis peregrinationem , asTlum quaereret in Loqua bria collegerant suorum Tribulium lectam manum adiicentum numero , qua deducenis

Princeps infelix minus haberet periculi. Prae,

238쪽

reth; stos, 'qui quidem regionem sine cuj us quam maleficio pestrum ebant, nihil.amato--m inventum est. Acmne tali quidem iuventi. Vix enim ingresso in provinciam exercitu Begio , solutum est, ut suo loco memorabimus, agmen innoxium, ae videri. desii p. Atque ita demum Cumbriensis, bello confecto , pacata Seotia, cunctis in statum pristi.

num restitutis . rebus , Londinum repetiit se fitili mense ineunte, quo prorsus itempQ O mi , anmam appulerat i Odoardus in Geotiam iij ii

Fama Collodenianae victoriae laetitiam vix eredibile mi attulerat aulae Londinensis cuius tui partem laetitiae tota sere Civitas venerat. LM-titiam magnopere auxit bellitosi praese otia minei pis , atque Victoris. Erat namque Dux Crimbriae ob eximiasa animi torporisque do tes, in ira agnamapud populum i gratia . Einhdeinde: virtuti . atquei consiliis iuniceor sere batur aeceptum, quod faxit belIi civilis opi

mone citias , & eventu supra,spem prosper essedi ext hicta. Instauratatur itaque in advem

tui ipsius gratulationes , &. gaudii i publici si

gna. Nocturnis ignibus, collucentibusque pas, sim sanalibus tecta illuatrantur , & viae. Saltati ovibus, ludis , pomparum laeto appM ratu tota Civitas fervet. Insana plabecula , nullam praetermittere occasionem lasciviendi solita, in omnem hilaritatis modum intempe Tanter effunditur suo more, caus m nihil peii

si habeo: Spectacula quaedami, instiganti 'Evangelii praetonibus sic illi, si superiis, si

239쪽

eet y suos sacrifieulost. Vocant )i suerunt. edit . 1 his quibus multa se urtiIiter .conini Romana in Ecclesiam, Romanamque tanti fium jactaban. tur,' Regia vero Stuardorum familia diris exeqrationibus proscindebatur. Triumphahant

in his boni Prehbyteri; Supplicia pro Geox egio Rege,seliberis, Nepotibusque ejus, sanis

omnibuslinstituebant , conciones s frequentes habebant, contra Catholicos Isellcenta e pMbant anathemata. neque cessabant e loco imperiore elamare ad populum , quantum Anglia deberet Superis. quorum immortali beneficio salvat resti esset publica , sal a. libertas si Apretiosissima. ω iam Beligio. t res mala . a P ,r- is Plos aliquid ad significationem laetitiae prae, stitit Regni Curia Suprema . ὲ Praeter i Olemni. gllitulationis: cium Duxi Culubriae per- ω tum , quod quidem exquisitiore ri in seragi

Ilxcuit , iactum est Senatris contuiturae. t ut 'pro' vestituta patriae libertate . vitiὐic to: R re , servato Regno, futuris axmpsibus: mis

Herentur ei quotannis millia Ilia rum Anglivarum Nigirini quinque , idquo praetexaali millia quiadecim , quaen jam ante pondet 'ur ; Sic uti ex Regni vectigalitas,ixeditant illi deinceps in annos singulos millia libr.

rum Homuitio . quadraginta ,3quae surrHMR ixd Romanam pecuniam revoment, i nummuη est laureorum, centum p sexaginta millium,

Quis jam rillis consequi verbis possit, qu-tus 'post haec rhaberi eceperit Cumbriae Certabanus erga illum ossiciis Purpου rati. Hu,

240쪽

ti eam exosculari dextram gestiebant se quae, talem tam insigni clade hostem depulisset se Vindex patriae', assertor. libertatis Regni quietis publicae restitutor belli su men, si quid magis, qua voce, qua scripto ,: Ρassim audiebat. i Praeter alia hujus generis multa , t cusam est majoris sermae numisma ,s cujus una pam vultum ejus exhibebat affabresculptum. Appositae circum litterae Guillesnmum Gumbriae Ducem idestguabant, i gumque Exercituum Magnae Britanniae Imperatorem appellabant. Parte a tera ipsum videre stantem , habitu Romani cujuspiam Imperatoris. Haerebat lateri victoria , , S. e ilpuru tollam imponebat capiti. Ad pedes Stuardianii duo in genua provoluti manus t tender

sti ac detervatim sugientes conspistebaotum, Unum ipse stratum jacentemque superbe prirculcabat pede . Ad marginem, spiti dumi cc Scriptu erant in orbem . litrem: Restitiator quietis. Subtus liaec legebantur : li Reb hu ad Iunemium do victis anno se CCXL USipaliqui procerum Londinensium Regio Principi blandiebantur , seu potiust Georgio Regi ej

Patri i ii . ai zy Ia ' illi At, si vera loqui fas est, baetitiam apbplissimae civitatis eorrumpebat parte I Tor multornm, qui 'medii heum issest Interimo& ae summos , peraeque abhorrebaut iis aulicorum assentatione, ktque at proletai,ovum temeritate M insania, eoque uberiole