Opere latine e italiane dell'abate Giulio Cesare Cordara dei conti di Calamandrana. Tomo 1. 4. De vita et scriptis Julii Caesaris Cordarae e Societate Jesu quamdiu ea stetit commentarius Caroli Odoardi Stuardii Walliae principis expeditio in Scotiam

241쪽

orant , ad . judicandum animo , quo magis praejudieiis vacuo. Fuerunt sane ςx hoc

dine haud ita pauci, qui quod factum esset L

magis patienter serendum dicerent , quam udseret i expetendum. Namque ut omittam, nul lam bonis Civibus laetam esse victoriam, qu civili, sanguine parta sit; quo tandem si .ctu , aiebant igit , pugnatum a nqstris tam acriteo, debet latumque est y quod victoriae pretium'. Nempe ut extrudatur Regno Sina dorum familia, cui jure haereditario Regnum debetur. , Pruclaram vero laudem gentis momotrae, serr m nefarium stringere contua legiritimum Principeml, sacratiora humani gens ri jura violares, obstrinare animum adi perfidiam quodque male iactum est semel , nunguRMinducere, ne tunc quidem, cum opeasluim honesta prae manibus, ac peue nes Silas LQ git. Adeo ino ab honestate pietateque pristia Dat excedimuA Angli, qui huju . indignit intem victoriae non videamus 3 Si deinde uni obtemperandum est Regi, cur externum i m limus ἡ quam iudigenam Τ Car haeredi cadisseitum, cur nostro praeferamus extrariam 'AEquum iste eaercet Imperiumi, mitet, re clum , ad Regum Anglicarum normam . Ita sane. An vero iniquo imperaret Iacobu',ii irannis gravis, rerum usui limatus: , diuturna merumnarrim patientia ad mansuetudinem modestiamque eruditus 3 Num minus aequei imperaret iste, quem vidimus, i Odoardus, Rεgii vere animi Princeps ἔ cujus virtutem, est

242쪽

ratem . V candorem', ipsi mei'laudaverunt , ad tantum non amaverunt hostes ' Αt Catholicii illi sunt c/At Romanum hauserunt spi ritum : Verendum ne Augi tae Religionem proturbent dae de o nostris imponant cervicibus jugum Pontificiae potestatis. id nimirum nostri Con clanatores deblaterant , id usque usque agge runt populo. Sed desinant inliquundo' nugari: Quid ei vili potentiae cum Religione 3 Quis

tanta utriusque rei congensise, ut mutat una , aliam quoque commutari necesse sit

Anni jam mulii sunt', cum septemviralis s milia Principum in. Saxonia dominantium abdicaro Lotheto, juravit in Ecclesiae Romanae v frba; num proinde Saxonum Religio conri esseti 'Fac etiam mutanda Religio sit. Q aid postea 3 Erimiis iteram eum laude quod eum

ignominia esse desiimus . Eam resumemus videm, quam Roma huc illatam majores no stri per multa retro saecula constantissime reatinuerunt: Eam repudiabimus, quam novissume Henricus Rex, meretriculae amore imp ro subversus , libidine ac rabie exaestuang

introduxit. Namque hoc demum istius , quot nos reformatam diei mug, Religionis tuis napud nos fuit, libido impotens, furoi sa, gitium'. Quod ad Pontificis domitia tu i u.

vet, quousque non pudebit nos bi S Te exhorrescere , quod Itali, 'odquod Hispani, i quod Galli ti -- benter serunt ' Ecquid i stete ret p i Ἀ- οῦ. herae , ecquid minus si in a.

243쪽

lentae , quia certis in rebuΑ Ρont stet Maximo obnoxiae ' Sed quid ultra dissimulamus , n birine ipsi turpiter illudi mug' Quasi vero magnae nobis curae Religio sit . qui de eo m-

meteio 84 negotiatione tantum solliditi, eaeis tera in postremis habemus. Atqui neque mereaturam nobis Roma turbaret . neque post excussum ejus imperium facti sumus diistiores . Imo k ia fateri quod est licet, num quam antea tam inopes, numquam is m gram, di aere alieno i gravati oppressique fuimus' Unum est quod nos a Stuardiis avertat pan-lo in speciem iustius. Plus nimio addicti Galliae obaeratique sunt. Η nostros homi Des urit angitque, quippe ab Gallis indole aemulatione, moribus dissidentes: Certum saxumque est da in m oblatumque ab Gallia Regem trianquam accipere . At, si remi inti. me inspicia mug , non sciit hoc n6minε repellendus Odoardus. Parum' illo quidem Galliae debuit. hoe bello, plus illi Gallia; neque tam adjutus ab ea, quam vanis pollicituti ni g ludificatus, videri possit , qui magaa

Classium auxilia expectaverit diu, nunquiam aeceperit. Hunc certe credibile est, externi auxilii ' necessitate sublata, laturum suisse, eam Sanguiue , tum etiam animo & ingenis

Anglum, id quod de Brutinicensi tam certoi topinariin quam lieebit I iSie illi irinebantur, non ulla ergst Geongium Bogem malevolentia , sed partim natia a aequitate, partim miseratione gentis Stuar.

244쪽

diae, quae eum esset longa Regum serie in tet Regias Europae familias inclita, cogeretur. ta men , non solum carere possession: Regni a liquissima, sed procul a natali solo, in te inui fortuna, atque adeo mendi ea toe vivere MId cum per ae miserabile, tum nationi A

glieae turpe, M apud barbaras quoque gentes

in uditum dieebant Movebantur teum primis eo, quod Georgius. dempto etiam Regna glico , patrimqnium: amplissima mi obtineret an Germania, Iacobq autem quo Viveret proprium esset nihil; & futurum inquiebant, ut Georgius, si paulo majorem Regno haberet animum, quod sine bono jure possideret ,

sponte dimitteret, & eum immortali laude abdicarni Quod tametsi non ..erat spera dum . tamen iis in mentem veniebat. Verum , alii, quibus odiosa Brunsvicensium domina tio, non eventum belli dolore sero , inutiat.

li prosequendum, sed sumptis in tempore ar-Imis rem suis se gerendam pronunciabanat. Ex quoi licuit conjectare , si Odoardus post prim amoru belli successus Londinum , ut sibi pro-i

posuerat , tetendisset. , partem sortasse non exiguam Civitatis ad ejus signa transituram Isuisse, cum praesertim magnam vulginreti virtutis; opinionem Londini. eamque apse iopinionem superaturus praesentiat esset odi Sed diversa, uti dictum est, valuit sententi iri. Quoi tamen.Cumque animo essent iii, vim uthri statum Reipublicae cupiebant, Ni - ,ria tacitus seuebatur Georgiu&, & Uuasi vita .

245쪽

n o LIBER III.

loquentium voces, quas cohibere non pote . Tat, prudenter contemnebat . Una restabat illi cura, nec vero levis , ut Odoardum haberet in potestate . Haec eum cur dies v ctesque angebat, perinde quasi. nondiam esset teterrimum bellum confectum, uno incola mi Odoardo . Hunc porro necessario intercipien dum pro certo sumebant omnes. Quaesitus

enim tota Scotia diligentissime, neque potem xat ullo in oppido tutus consiStere propter Magistratuum vigilantiam, neque montium latibulis occultari diu, propter Regiorum sagacitatem satellitum, qui saltus quantumvis inhospitales perpetuo percurrebant. Se ipsa ferarum Spelaea scrutabantur; neque demum effugere mari, quod erant littora innumeria ex omni genere navibus, bellicis , pyraticis , onerariis obsessa. Multus proinde sermo eratio populo, quid eci tandem capto fieri vel- Iet Regni Senatus , M sententiae vatiabant. Erant qui eapite multandum dicerent, ducta inde conjectura, quod lege Μajestatis proscriptns nominatim fuisset, ad eumque inte sciendrim magno essent pretio. incitati sicarii. Ast alii , Anglorum indolem reputantes

magnanimam oppido aci generosam, parcendum ejus vitae arbitrabantur, tum reverentia

Regii. Sanguinis , quo quemquam pollui nefas, tum. misericordia iuventae , tum etiam

quod Princeps infelix nibit admisisse videretur contra jus, qui jus immo suum Superia horainibusque faventibus repetisset.

246쪽

LIBER III. a I- . Nam ut hoc obiter noctem, negare nou

audent Angli, deberi Stu ardorum familiae Regnum jure snccessionis, sed hoc a se jus in domum Brunsvicensem justis de causis translatum dictitant ; quasi vero potestatem. ipsi habeant suos instituendi destitueudique Fo libito Reges . Quidni vero licure id putent 'sibi , qui eos aliquando in jodicium vocare

non dubitarunt, deque solum Regno, sed vita ipsa spoliandoaicensuerum, & mmu est r-nifieis necaverunti Buc nempes infamiae prolapsa gens est mobilissima. postiquam descivit.a Religione Majorum, Romanumque Pontificem abdicavit. Ad ea haeresis o ubi se lingederit, non solum hominum mores volun- satasqne , i sed ipsa, etiam judicis,corrumpit, atque omnem bonquidsensum extinguit. Sed

quamguam ita sit. probe i ligunti Angli,

licere adhue Sinardiis jus a natura acceptum, ae possessione antiquissima roboratumi, quocumque possint modo, persequi ,i, teque illis fraudi esse debere, quod recuperare Nouentur Regnum,isquamdiu suo uon iphi cesserint juri . . His ergo de causis huc multorum sententiae . inclinabant , Odoardum, si caperetur, haud secus habendum ., atque , ali mi quem libet ejusdem generis Princip*m 9 edo justo captum. Attinendum loco obsidis in honesta custodia, suo tempore Iedhibendum. Idi eo similius vero videbatur , quod. tali interposito obside, lautiores obtinere cooditiones Angli possent . ubi pax, quae erat herius ocius ΤΟ Μ. I. Q

247쪽

a a LIBER III.

Lecutura, inter Principes sanciretur. Sed neque id dissicultate vacabat. Nullum esse Commodum publicae securitati anteponendum, plerique existimabant. Odoardum proinde , qui bellum intestinum redintegrare Unus poSSet , negabant quacumque proposita conditione dimissum iri incolumem. Nunquam passurum Georgium Regem , ut sibi e manibus elaberetur is , quo uno salvo , videretur sibi precario magis, quam justo imperio regnare . Futurum potius, ut inter extrema congilia media quaedam iniretur via, neque ad nimiam seVeritatem , neque ad praeposteram indulgentiam declinans: Et siquidem Regium necare Principem turpe , liberum dimittere periculosum videretur, perpetuo eum carceri destinabant , ubi squalore loci, aerumnis, atque aegritudine ex tabesceret. Atque haec ferebantur hominum vati ei nia de illo . Sed omnium ex aequo judicia praesensionesque elusit mira, ut in malo, felicitas Odoardi, qui locis

licet omnibus curiosissime conquisitus, quinque prope mensium spatio, nec capi usquam, nec inveniri potuit; atque ita demum evasit ex Insula , ut prius innotuerit ejus in Galliam adventus , quam fuga. Haec quemadmodum acciderint , deinceps exequemur.

248쪽

, 6mmi Asa ad Collodenum pugna, Odoardus

suos cx toto dejectos. hostem victoria fer cientem videns, conjecit se in turbam fugientium , stipatusque majorum Ducum , ac domesticorum fido globo , venit ad Nairnium amnem, qua parte in Ba denacham provinciam itur . Iaculo transverberatus ceciderat, cui imsidebat, equus. Erat ipse , non solum pedes,& labore desessus, sed etiam se more leviter saucio. Flavius liquatis nivibus turgidus dis. scillimum habebat vado transitum. Tamen alveum ingressus mento tenus , obstantesquσundarum moles feliciter eluctatus , in ulte. Tiorem ripam ejecit se . Haud multum hino aberat Airdium , oppidulum Simoni Lovato obnoxium, qui Lovatus, senex octogenario major, clarissimi generis, & multarum opum, magnis florebat clientelis tuter Seotiae Montais nos , & Stu ardio nomini favebat impense. Illuc Odoardus enm parvo comitatu Conces sit , subiitque primis tenebris aedes Lovati iqui forte aderat domi. Non est ut Te seram, quo Sensu moeroris ac benevolentiae Principem ita venientem exceperit amantissimus sene X.

249쪽

Prior cura fuit certos ad viarum eapita a p. paritores disponere , qui excubarent , & sia quidem appropinquare hostem persentiscerent, celeriter nunciarent. Tum, vocato Chirurgo,

inspici curarique diligenter Principis vulnus jubet , quod nihil caeteroqui habere periculi

Compertum est. Eum denique labore debilitatum , aegritudine ac moerore consectum , quibuscumque poterat modis, reficere ac Solari studebat. Non tam perdito esse loco res, ut restitui Deo propitio non possent, dicebat. Montanorum manum non exiguam arma sumpsisse in Loquabria, atque unum modo ejus nutum expectare, ut in planitiem descenderent. Daturum se operam , ut par numerus adesset ex tribubus sibi obnoxiis .

De tot millibus militum, qui praelio inter isuissent, supere se multos oportere. Colli gendos profugos , denuo conjungendum exeriscitum , tentandam ex integro belli fortunam . spem ultimo loco abjiciendam . Ad ea Princeps, suspirium ab imo ducens pectore: Egone uti aliis praeterea bonis innocentibusque viris exitio sim' Ecquid nondum satis susum est sanguinis mea causa 3 Si quid tamen audendum est adhuc, per me non stabit quo

minus audeatur. Utrum expediat, aliorum.

esto iudicium . Equidem nihil statuere in praesentia, nisi de sententia istorum, qui me sequuntur, velim. Quibus dictis, adstantes admonet comites, ut quid facto opus sit icollatis inter se consiliis deliberent

250쪽

LIBER I v. a Silli , ut in concilio militari, quid praesens

tempus , quid summa rerum postulet, quaerunt. Consiliantes numero pauci , sed delecti. Aderat Scheridonius , is cujus facta mentio libro istorum commentariorum primo. Etsi enim Romae substiterat discedente Principe, ad eum tamen aliquanto post venerat in Galliam , indeque eadem atque ipse navi in Sc tiam navigaverat. Aderat Sullivanus , vir Priucipi familiarissimus omnium , carissimu que, & eximiae erga ipsum, ut infra demonstrabimus, fidei. Hunc etiam Odoardus una secum adduxerat ex Gallia. Aderant ad extremum Elchius , Lochielius , Maedonelius , quem dixi Lovatus , aliique viri omnes praecipuae inter Scotos nobilitatis, neque minus bellica laude quam genere illustres. Eminebat virtute ac scientia militari Elchius , fuissetque etiam auctoritate princeps , nisi ingenii esset paulo servidioris, & judiciorum

suorum plus nimio tenax. Petrogatis igitur sententiis, censebat Elchius, multum super-- esse spei , si consilio 8c recta ratione res

Ageretur. Suadebat porro ut praelii reliquiae, quae huc illue dispersae instar pecudum palarentur , in unum colligerentur denuo, 8c adsormam justi exercitus componerentur. Nova ut auxilia ex montibus peterentur, ut certus condiceretur amicis locus , in quem cum suri singuli agminibus convenirent. Postremo ut bellum instauraretur, ducereturque , donec aut sors, aut dies afferret meliora. Haec pos