장음표시 사용
291쪽
LIRER XXIX. CAPUT III. 18 rhumanorum actuum . Mensura autem debet esse homoge- D nea mensurato Lex autem humana ponitur multitudiri ni hominum non perfectorum virtute . Et ideo lege hum ,, na non prohibentur omnia vitia, a quibus virtuosi abstinent, is sed solum graviora, a quibus possibile est, majorem partem se multitudinis abstinere, & praecipue, quae sunt in nocumenis tum aliorum , sine quorum prohibitione societas humana es conservari non posset . S. II. Neque est etiam civilis legis praecipere omnes actus
Qua ratione non est proprium legis civilis omnia vitia cohibere , ad ipsam quoque non spectat praecipere omnes
actus virtutum: nam cum prohibitione Omnium vitiorum est simul conjuncta praeceptio singularum virtutum. Legem deinde civilem institutam esse novimus ad comparandum commune bonum politicum: communis vero politiei boni ratio exercit, tioncm singularum virtutum non requirit in hominibus, sed nonnullarum tantum, sine quibus idem commune politicum bonum subsistere non potest. Non tamen de omnibus actibus se omnium virtutum humana lex praecipit ait S. Thomas r. a.
D qu. 96. art. 3. sed solum de illis , qui ordinabiles sunt ad
ἡ num commune, vel immediate, sicut quum aliqua directeis propter bonum commune fiunt, vel mediat , sicut quum. M aliqua ordinantur a legislatore pertinentia ad bonam disciis plinam, per quam cives informantur , ut commune bonum si justitiae, & pacis conservent M. Est igitur compertum nona esse legis civilis praecipere omnes actus virtutum.
g. III. Effectus legis civilis est in iis potissimum reddere homines bene moratos , quae ad commune politicum bonum
Lex, sicut inquit S. Thomas I. a. qu. ς a. art. I. -- Nihil se aliud est, qua m dictamen rationis in praesidente , quo su se disti gubernantur μ . Quidquid autem a ratione procedit, non recte institutum esse non potest : semel ac ergo homines obtemperent legi, bene morati evadunt: est igitur generatim omnium Iegum facere homines bene moratos et quapropter Tom. IV. N n cujus, Diqitigod by Cooste
292쪽
28a DE IURE, ET LEGUΜ DIs CIPLINA cujuscumque legis particularis est reddere illos quoad ea bene moratos, quae respiciunt finem ab eadem parriculari te praeintentum . Lex enim unaquaeque singulariter iis prospicere debet , quae ad suum finem conducunt . Finis legis civilis est commune politicum bonum i : igitur ejus quoque effodebet , reddere bene moratos quoad ea cives , quae spectant ad hujusmodi bonum commune. Neque enim vitiis, aut tu pitudine actionum, sed quadam exercitatione virtutum publicum bonum promovetur.
f. IV. Non oporici, ut una eademque sit ratio cujuslibet Iegis civilis , qua cives bene morati quoad ea fiant , quae ad commune bonum politicum conducunt. se Principia communia legis naturiae inquit S. Thomas B I. a. qu. 93. art. a. ad a. non eodem modo applicari pos-
is sunt omnibus propter multam varietatem rerum human
es rum : & ex hoc provenit diversitas legis positivae apud diis versos . Quapropter prout diversa in nonnullis regionibus rerum humanarum conditio fuerit , politicum quoque coimmune bonum diversa ratione in iisdem procurandum est, civia Iibusque legibus efficiendum , ut in iis potissimum bene morati evadant homines, quae singulariter utilia esse possunt comm ni illi politico bono, quod juxta conditionem rerum humana rum procurari debet.
DE POLITICA RATIONE LEGO CIVILIO .
S. I.HErfecta politia civilis legis ad id tendere debet , ut L membra suo capiti subjiciantur, ipsa inter se non discordent, unaque eorum omnium ad commune bonum cO
spiratio sit. Pluribus exemplis hoc evincit αὶ Ptolomaeus Lucensis seu quisquis alius sit Auctor lib. . qui reperitur in S. Thomae
Opust. a a i) Cap. praeced. s. I. et Vide Rubet. dmonitionem praviam, quae opusculo et O. S. Thomae pramittitui in edit. Venetensi operum I. Th. mae anni I764.
293쪽
LI RER XXIX. CAPUT IV. a 83 opusc. 2 o. De Regimine Principum; in eo siquidem lib. cap. 2 3. hic Auctor animadvertit politiam recte comparatam ab Aristotele fuisse cum naturaIi , atque organico corpore , in quo, si illud sit bene dispositum, nulla deordinatio motus datur in ejus partibus', sed motus singularum Sc a primo motu praeci
puae partis regitur, & est institutus non minus ad mutuam comsociationem partium , quam ad bonum commune totius . Ita quoque politicum corpus tunc recte dispositum erit , si in eo partes quoad suos motus primo moventi subdantur, habeatur inter illas mutua consensio, omnesque simul tendant ad commune bonum totius. Haec omnia profecto si in politico corpore habeantur, nihil ultra quoad politiam vitae praesentis desiderandum superest. At perfecta politia legis civilis ad rectum
regimen politici corporis comparata sit oportet: tendere ergo
ad illud debet, ut membra suo capiti subjiciantur, ipsa inter
se non discordent , unaque corum omnium ad commune bonum conspiratio sit.
S. II. Ratio politici hominis alia esse debet , ac sit ratio hominis in se spectati. M Quum enim virtus sicuti inquit S. Thomas in Dio
se talis qu. a. De Virtutibus Geologicis art. a. sit quae bonum se facit habentem , & opus ejus bonum reddit , manifestum si est, quod secundum propriam virtutem homo ordinatur ad se proprium bonum . Proprium autem bonum hominis oporia se tet diversimode accipi, secundum quod homo diversimo se accipitur . Nam proprium bonum hominis in quantum ho-ἡ mo, est bonum rationis, eo quod homini esse, est rationa-ἡ te esse . Bonum autem hominis in quantum est artifex , estis bonum artis; & sic etiam secundum quod est politicus , est se bonum rius bonum commune civitatis φ . Quapropter sicut unius artificis ab altero institutio, agendi principium, curata, labores, diversa esse debent, prout ars , quam ille , vel alter
exercet, diversa fuerit: sicuti patrisfamilias, & filii, discipuli, & magistri, medici, atque iurisperiti, aliorumque omnium, qui praeter id , quod est commune omnibus hominibus , aliquibus singularibus obligationibus propter sui conditionem . N n a detiis
294쪽
28 IURE, ET LEGUM DIs CIPLINA detinentur , diversa munera eta debent, atque ad ea recto obeunda peculiaris cognitio requiritur , & quarumdam virtutum exercitatio ; cst inde profecto consequens, ut etiam poli lici hominis diversa ratio esse debeat, ac hominis in se spectati, quia quatenus est politicus , boni communis cura singularis illi incumbit. g. III. Haec tota diversa ratio politici hominis in virtut possita esse debet.
M Si autem homo , inquit citato loco S. Thomas i
si quantum admittitur ad participandum bonum alicujus civi se talis , officitur civis illius civitatis , competunt ei virtutes h quaedam ad operandum ea , quae sunt civium , & ad aman-- dum bonum civitatis Quaedam, inquam, virtutes competunt illi ad operandum ea , quae sunt civium , & ad amandum bonum civitatis . Nam bonum proprium bono communi ab eo ne praeferatur oportet , & illud etiam quandoque proprium bonum , quo nullum magis charum esse potest . Sino
virtute autem commune bonum proprio non praefertur. Deinde ut politicus , sicuti debet, commune bonum revera diligat, non propria utilitate ducatur oportet, sed salute communi. si Amare bonum alicujus civitatis prosequitur S. Thomas m contingit duplicitert uno modo ut habeatur, alio modori ut conservetur . Amare autem bonum alicujus civitatis , se ut habeatur , ct possideatur , non facit bonum politicum r,, quia sic etiam aliquis tyramnus amat bonum alicujus civi- ,, taris, ut ei dominetur, quod est amare se ipsum magis, ,, quam civitatem . Sibi enim hoc bonum concupiscit, non ,, civitati. Sed amare bonum civitatis ut conservetur, & de-- sendatur , hoc vero est amare civitatem , quod bonum p se liticum facit : in tantum quod aliqui propter bonum civi-ἡ tatis conservandum, vel ampliandum se periculis mortis es exponant, & negligant privatum bonum . Quare licet de utilitate boni communis singuli cives aliquando fiant participes , quia tamen saepe etiam contingit, ut multi eorum
D mnino expertes sint, ac etiam omnes communem utilitatem
cum detrimento propriae tueri debeant ; semel ac ex princi, Diuitigod by Corale
295쪽
L1BER XXIX. CAPUT IV. 28spio virtutis, quae sunt rectae politiae partes homo non exequatur, verus profecto politicus esse non potest. Nam, ut propria
commoda, quae tam vehementer expetimus, propter commune bonum vel non quaeramus, vel etiam contemnamus, nonnisi
praeeunte, atque regente virtute, fit. Politici ergo hominis tota ratio in virtute posita sit oportet. S. IV. Si omnium Politicorum tota ratio in virtute posita esse debet, eorum vel maxime sit oportet, qui ipsam politiam
Hi sane supra alios politicos habent, ut totum ipsum commune bonum in sua manu quodammodo contineant. Ne ergo propria utilitate, cui cum detrimento communis facile prospicere possent , aliquo modo seducantur, sibi caveant oportet. Animum a muneribus omnino aversum habere deis bent , ne ad constituendum , quod obesset bono communi, aliquando inducantur: regulas aequitatis aequaliter cum omnibus servent oportet: propria commoda non expetante Otio non indulgeant, atque solatiis, sed iis tam multis invigilent, quae curae illorum commissa sunt, ac sibi quodammodo non amplius vivant, sed bono, & felicitati communi. Ad haec omnia autem , multaque alia non minus necessaria, quae modo commemoranda non sunt a nobis, singularem requiri virtutem , quis non videat Si omnium ergo politicorum tota ratio in virtute posita esse debet, eorum vel maxime sit oportet, qui ipsam politiam regunt, atque moderantur. g. U. Tum in electione eius finis, qui ad bonum comm ne praecipue conducit, tum in Hectione mcdiorum, quibus ille finis facilius, atque securius obtineatur, tum in amovendis omnibus, quae ab hujusmodi fine averterent, aut talia media impedirent, postus est modus politicarum virtutum. Ea politicarum virtutum institutio esse debet, ut iisdem communi bono consultum sit: ad hoc enim ipsae sua natura tendunt. Communi autem bono tunc maxime consulitur, quando inter plures fines , qui ad illud conducere possunt, prae ceteris is eligitur , qui certius utiliusque conducat. Quia Vero cum electione finis est quoque conjuncta electio medi
296쪽
α86 DE IURE, ET LEGUM DISCIPLINArum , quae ad assequutionem ejus ducant; ideo etiam quoad illa talis discretio habeatur oportet, ut prae ceteris magis Opportuna seligantur. Aliquando autem non minus praeintento fini, quam ex quutioni mediorum , siqua opponuntur, quamvis & ille rectus, & ista etiam secundum virtutem opportuna sint. Quare ratio virtutum politicarum in eo quoque versari debet, ut per illas amoveantur non minus quae avertercnt ab huiusmodi fine, quam quae ab exequutione proportionatorum mediorum impedirent. Sicuti ergo dicebamus , nemo non videt, tum in electione ejus finis , qui ad bonum commune praecipue conducit, tum in electione mediorum, quibus ille finis facilius , atque securius obtinetur, tum in amovendis Omnibus, quae ab huiusmodi fine averterent, aut talia media impedirent , positum esse modum politicarum virtutum . g. VI. A vera politia secundum omnem sui rationenia
abhorret, quod rectae rationi, vel Divinae legi quovis modo
Politici etiam hominis tota diversa ratio, quam ipse habet super alios homines. in virtute posita esse debet i): fieri autem non potest, immo omnino repugnat, ut sit illud in virtute positum , quod vel rectae ration γ, vel Divinae legi adver satur: igitur a vera politia secundum omnem sui rationem abhorret, quod rectae rationi, aut Divinae legi quovis modo
S. VII. Bonum commune , quod a Politico intenditur ;secundum se spectatum , ultimo bono consentaneum sit
ἡ Bonum inquit S. Thomas a. a. qu. 23. art.7. princiis paliter est finis r nam ea, quae sunt ad finem, non dicunturis bona nisi in ordine ad finem. Sicut ergo duplex est finis, se unus ultimus, & alius proximus; ita etiam est duplex bo- is num, unum quidem ultimum, &universale, &aliud pr
se ximum, & particulare . Ultimum quidem , & principale si bonum hominis est Dei fruitio secundum illud Psal. 72. v. 27.
297쪽
LIBER XXIX. CAPUT IV. 28 Mihi adhaerere Deo, bonum s& ad hoc ordinatur homo is per charitatem Principale bonum esse positum in fruitione Dei, nullus sane negare auserit, sicuti etiam illud commune bonum, quod a politico intenditur, esse circumscriptum , finitum, atque singulare . Bona singularia, & finita multa sane esse possunt; at vero universale esse unum tantum debet, & ad illud omnia bona reserantur oportet, alioquin non foret universale. Bonum autem secundarium proscia quitur S. Doctor & quasi particulare hominis potest esse,; duplexe unum quidem, quod est vere bonum , utpote O is dinabile , quantum est in se , ad principale bonum, quod est ultimus finis i aliud autem est bonum apparens , & non es verum, quia abducit a finali bono . Illud ergo bonum , quod intendit politicus, vel illius generis necesse est esse, ut in se spectatum ad ultimum bonum referri possit, vel ejus generis , ut solum habeat falsam quamdam imaginem bonitatis,& ab ultimo bono abducat. Iam vero ab ipsis principiis etiam in nostra ratione insculptis omnino convincimur, illud nos semper bonum consectari debere, quod in se spectatum revera bonum est, non quod habes falsam imaginem bonitatis , eique virtuti nos inhaerere oportere , quae, si in se consideretur, est vera virtus , & falsam solummodo umbram virtutis non praese fert. Ab hoc enim genere virtutis proficiscitur bonum apparens . Sed si illud particulare bonum pergit S. Doctor nonis sit verum bonum, sed apparens ; virtus etiam, quae est in O si dine ad hoc bonum , non erit vera virtus, sed falsa similitues do virtutis: sicuti non est vera virtus avarorum prudentia, se qua excogitant diversa genera lucrorum ,&avarorum justim tia , qua graviorum malorum metu contemnunt aliena,& avarorum temperantia, qua luxuriae, quae sumptuosa est, ,, cohibent appetitum . . . Si vero illud bonum particulare sites Verum bonum, puta conservatio civitatis, vel aliquid hu-
si jusmodi erit quidem vera virtus , sed impersecta, nisi res se ratur ad finale, &perfectum bonum . Commune ergo bo. num, quod in se spectatum , ultimo bono consentaneum non sit, neque etiam imperfectae virtutis rationem habebit: undequaque Diuitigod by Corale
298쪽
x88 DE IURE, ET LEGUM DISCIPLINA quaque ergo turpe erit. Quod autem turpe est in nullo negotio sine turpitudine quaeritur . Commune ergo bonum,
quod a Politico intenditur, secundum se spectatum ultimo
no consentaneum sit Oportet. S. VIII. Si bonum commune, secundum se spectatum, ultimo bono adversetur, veram communis boni rationem habere non potest. Veram communis boni rationem in eo inesse, quod humanae naturae adversatur, omnino repugnat. Ratione profecto
homo distinguitur a brutis, ac sibi propriam speciem habet. si Et ideo sicuti inquit S. Thomas I. a. qu. 7 I. art. 2, id,
si quod est contra ordinem rationis, proprie est contra nat is ram hominis, in quantum est homo: quod autem est secun-- dum rationem , est secundum naturam hominis , in quanis tum est homo ... Unde virtus humana, quae hominem facitis bonum, & opus ipsius bonum reddit, in tantum est secumis dum naturam hominis, in quantum convenit rationi et vi- ω tium autem in tantum est contra naturam hominis, in quamis tum est contra ordinem rationis M. Esse autem id secundum rationem non potest, quod in se spectatum ultimo bono adve satur. Ultimum enim bonum, ad quod omnia cetera bona reserri debent, vult recta ratio, ut potissimum intendatur. Contra eam ergo id omne est, quod ultimo bono opponitur. Sed quod est contra rationem, est etiam simul contra hum nam naturam r igitur bonum commune societatis, quod uutimo bono opponitur, veram communis boni rationem habe re non potest, nisi dicere velimus , commune bonum iis quoque promoveri posse, quae sunt contra humanam naturam . Quapropter sicuti quis omnino fuso contenderet, priva tum bonum hominum in eo positum esse posse , quod communi bono societatis opponitur, & rectae rationi adversatur ; ita quoque cum non minori falsitate tueretur, commune bonum societatis versari in eo posse, quod ultimo bono contrarium foret, & rectae rationi repugnaret. Eo vel maxime, quia inter commune bonum societatis, & ultimum bonum maior procul
dubio connexio intercedit , quam inter privatum bonum,
299쪽
LIBER XXIX. CAPUT IV. 28 o& eommune bonum societatis. Nam cum communi bono societatis omne privatum bonum ex sui natura non est necessario colligatum ; at cum ultimo bono, ex eo quod illud sit uutimum , nullum bonum non esse connexum debet. S. IX. In communi bono procurando non quaevis utilitas
habenda est prae oculis , sed ea tantum , quae honestatem sibi conjunctam habet. Totus sane ordo rectae rationis pervertatur oportet, si dum dc utilitate prosequenda agitur, id omne nos amplecti posse dicamus , quod cum aliquo nostro commodo coniungitur , quodcumque tandem illud sit. Debitori ars alienum non solvere , mercatori uti fraudibus , furi aliena rapere, utile est.
Nam licet hujusmodi homines ob id gravius damnum quandoque patiantur , quam fuerit utilitas semel percepta ; semper tamen ad male agendum ipsa utilitate ducuntur. Ucile ergo omnia propria utilitate indiscriminatim metiri, est profecto ad quaevis scelera viam amplissimam aperire. Quod ergo utile
est, in quocumque negotio consectari possumus; attameitisi illud cum honestate conjunctum , si rectae rationi consent neum sit, si nullam cum humana natura contrarietatem habeat . Id autem a nobis praestandum est , non solum quando de privato, sed etiam quando de communi bono procurando agimus. Huic enim dum incumbimus, neque contemnere re gulas rectae rationis , neque a principiis honestatis deviare, neque exuere naturam rationalem possumus . Utilitas ergo illa , quae intenditur in procurando bono communi, regulis honestatis semper conformis esse debet.
S. X. Ea Politia in quovis regimine quoad leges illius
valde utiIe est, ut servetur, ne unquam mutentur cae leges,
quibus subsistit ratio ipsa regiminis, atque aliae in locum ill
se Lex optima fit perniciosa quemadmodum Bodinus
si animadvertit lib. q. de Repub. cap. 3. si sua novitate cet is rarum legum afferat contemptum r ipsa vero vetustatis spo,, cies tam chara cuique est, ut lex antiqua sine Magistratibus
is se ipsam tueri facile possit: legum vero novitas vix ulla Tom. IV. Oo D praemi Disitiam by Corale
300쪽
a o DE IURE, ET LEGUΜ DISCIPLINAri praelniorum spe, aut metu poenarum , aut magistratuum si officiis consistere potest . Quo fit, ut ea, quae putatur novae si legis utilitas, non tanta sit, quanta sunt incommoda, quae is eximius, aut Omnium legum contemptu profectura sunt. si In suinma nihil fere exitu perniciosius est legum novitate. ἡ si de statu reipublicae quaeratur. Atque haec ratio magniri ponderis semper visa mihi est r eoque majus periculum i m. si minet, si leges, quibus stat respublica, mutari, aut m si veri contigerit. Nam leges , quae servitutum , ac testamen. ri torum jura continent, quaeque de rebus rationibusque con- si trahendisseruntur, interdum mutari convenit, ut melio-ἡ ribus locus sit : sed qui leges, quae ad statum reipublicaeis pertinent, mutare, sesua republica, conatur: perinde facit, is ac qui aedium altissimarum substructiones, & fundamenta ἡ renovare se posse putant, salvis aedibus , quae nisi ruant, si plus tamen ipsa concussio domus incommodi, quam nova A materia utilitatis est allatura M. Hac eadem de re ita praeclare habet S. Thomas I. a. qu. 97. art. a. μ Lex humana in- ω quit in tantum recte mutatur, inquantum per ejus mut in tionem communi utilitati providetur. Habet autem ipsa is legis mutatio , quantum in se est, detrimentum quoddam is communis salutis : quia ad observantiam legum plurimum is valet consuetudo , in tantum, quae contra communem comis suetudinem fiunt, etiamsi sint leviora de se, graviora Via is dentur. Unde quando mutatur lex, diminuitur vis constria A etiva legis , inquantum tollitur consuetudo. Et ideo nu is quam debet mutari lex humana, nisi ex alia parte tantum is recompensetur communi saluti, quantum ex ipsa parte deis rogatur. Quod quidem contingit vel eκ hoc quod aliqua is maxima, & evidentissima utilitas ex novo statuto provenit; se vel ex eo quod est maxima necessitas , ex eo quod lex comis sueta aut manifestim iniquitatem continet, aut ejus obser ἡ vatio est plurimum nociva . Dubitari ergo non potest, quin valde utile sit, ut ea politia in quovis regimine quoad leges illius servetur ne unquam mutentur eae leges , quibus
subsistit ratio ipsa regiminis, atque aliae in locum earum substituantur. C