장음표시 사용
251쪽
x36 LIBER DE UTILITATE CAPUT XV.
De Furore poetico , quem Eνδουσιασμον uintum etiam vocant. Guae diυersis poematum orationum generibus ornamenta cfnveniant.
Euripidis Tragoediarum lectio utilis oratoriis bus . Furorem poeticum quinque essiciunt, te- se Gerardo Ioanne risso I corporis temperies , affectus , vinum , organa musca, po mata ipsa lecta , audita , spectata . Muscae hodiernae vitia nonnulla. Poetae principes in suo quisque genere juventuti ad imitandum propositi. PLδο- μοι nonnulli reprehens . Fontes montes aliqui crediti olim sunt poetas facere. Divitum avaritia erga poetas.
ILLUD in praesentia subjungere placet,
unde spiritus poeticus originem ducat a nobis commemoratus. Hunc sine inflamma- , tione animorum, & sine quodam afflatu quasi furoris, in poematis exsistere non posse, viris doctissimis persuasum fuit. Vulgo quoque notum est illud Ovidii En deus in nobis r agitante calescimus illo . Impetus hic sacrae semina mentis habet. Homerus autem prior dixerat verbis Teleri machi
252쪽
Mater mea , quid jam invidiam concitas iucundo cantori
Ne oblectet utcumque siti mens impellitur PMm sane poetae
In causi, sunt , sed interdum Iuppiter in caussa es , qui suggerit
Viris ingeniosis ita ut vult unicuique. Haec Platonis praecipue sententia fuit, qui nimirum assirmat in Ione, omnes poetas
non ex artis praeceptis, verum divino quodam furore correptos , ut ii qui Co bantum spiritu
cti sunt apud veteres Graecos, nempe a diis vel Musis assuti, Musarum arsim o furore perciti, fanatici, Deo plenio cujusmodi Viragilius describit Sibyllam 2Eneidos libro 6. his versibus :Ventum erat ad limen, quum virgo, Poscere fato
253쪽
Tempus , ait. deus ecce , deus. cui talia fanti Ante fores subito non vultus , non color unuF , Non comtae mansere comae I pectus anhelum , Et rabie fera corda tumenta majorque videri , Nec mortale sonans, adfata es numine quando
Sed quamquam poetae nonnulli dum caris mini scribendo dant operam , simile aliquid pati videantur , non est nihilominus existimandum, eos furori tantum , Vel naturae bonos versus debere , ita ut artis adjumento & subsidio non indigeant. hoc
enim antea copiose refutavimus. Immo Veiarum quidem esst , poematis omnibus ornatum addendum esse, & sublimitatem quamdam convenire, ut a prosa oratione differre videantur: sed non omne poematum genus eadem prorsus amat ornamenta . In
Lyricis & Dithyrambicis , . ubi poeta Vel ex persona sua loquitur , vel si ex aliena loquatur quod saepius contingit γ eam incitatam divino quodam furore agitatam inducit , exspatiari longius , & in caelum ferri quodammodo sublimi oratione licet:
in his arculae omnes excutiendae, pigmenta omnia consumenda sunt. Ηeroici porro caris minis alia ratio est. Huic ornamenta COn.
254쪽
POETICE S. CAPUT XU. ΣῖρVeniunt magis temperata , quae τω σεμνό- , gravitatem scilicet personarum non laris dant i dignitas enim & decor , Epicorum poetarum proprius est, non Venustas mollis& effeminata, neque rursus effrenis oratio, qualis ebriorum est aut vaticinantium. In Dramate demum, poematis genere maXime
activo , puta Comoedia & Tragoedia , in
quibus personae variae colloquentes inducuntur , multum demittere dictionem oportet, eamque sermoni propiorem efficere , ne imitatio corrumpatur e quod fieret si regibus, ducibus, heroibus pictam & luxurianistem orationem tribueret poeta , eorumque adeo fortunae ac dignitati indecoram . Deis
sipiunt enim qui putant, flosculos, argutiinas , figuras inusitatas , exquisitam locutionem principes viros decere: quum his potius graves, utiles, & pondere plenae sententiae conveniant, verbis plerumque Communibus , non tamen vilibus aut sordidis expressae. Comicis porro personis dictionem sublimem atque accurate ornatam si quis aptare tentaverit , perinde faciet ac si r stico vestem auream vel acu pictam , aut asello phaleras imposuerit . . Ab Oratoribus quoque servari debet haec
255쪽
E O LIBER DE UΤILITATE ornamentorum differentia. M enim finitiamus oratori poeta , numeris Uractior paullo, verborum autem licentia liberior, multis vero
ornandi generibus socius, ac paene par o in hoc qu*dem certe prope idem , nullis ut terminis Orcumscribat aut dinniat jus suum , quominus ei liceat eadem illa facultate ρο copia vagari qua velit I ut scribit Μ. Tullius libro I. de Oratore . Neque pueris ipsis in imdum litterarium euntibus ignotum est, demonstrativo generi caussarum , quod genus πιι κ ων Graeci appellant, locutionem magis factam & elaboratam convenire quam aut deliberativo, aut judiciali . Sed aliud quoque discrimen animadvertit Demosthenes, vel quisquis est auctor, ἐμις-μ M-
Tῶς μὲν γάρ λεκ-is λόγων, inquit,
simplici extemporali sermonis genere texi debente ita quas ad posterorum pervenire meumoriam velis, poematis insar elaboratas, ex qui tum in modum perpolitas esse decet . Statim vero caussam subjungit cur ita exi
256쪽
ΡOETICES. CAPUT XV, a rἀγα προσμει. illas enim probabiles, has magni as esse oportet. Iccirco nescio quis apud Ciceronem in libro de Claris Oratoribus , eos cautarum patronos quorum altior oratio, actioque esset ardentior, furere hacchari arbitrabatur. Huc pertinet Fabii Quinctiliani judicium, Institutionis Oratoriae libro Io. capite I. qui Euripidis Tragoedias
maxime utiles Oratoribus en censet ob aD sectus moresque graphice expressos, ac senistentiarum Vitae utilium praestantiam atque ubertatem. Quamquam enim aliquibus gravitas , & cothurnus, & sonus Sophoclis videtur esse sublimior , dictio tamen Euripidis oratorio generi magis accedit, & sententiis crebra, & rebus ipsis: quum plurima sumat e media philosophia, nimirum ea quae de moribus est , neque ulli scriptioni concedat philosophorum. In dicendo autem ac respondendo, cuilibet eorum qui forensi eloquentia claruerunt, Euripidem comparandum putat . Nemo certe illi praeponendus in affectibus exprimendis & excitandis, praecipue illis qui casus atroces comitari solent,
luctuque ac miseratione constant. Furorem vero poeticum, sive mentis in
257쪽
a a LIBER DE UTILITATE potissimum caussis exsistere, putat Gerardus joannes Vossius in libro de Natura & Conis
stitutione Poetices cap. I a. nimirum ex temis
perie corporis; ex affectione; ex vini meracioris potu; ex organis musicis; denique ab excellentium poetarum lectione, vel aspectandis poematis, dum in theatris aguntur, maxime Tragoediis & Comoediis. Quod pertinet ad corporis temperiem , scimus , ιελαγχολαους, ut ingenio praestantes, ita rei poeticae aptiores esse quam ceteros qui με- minus abundant . Aristoteles propterea , furorem poeticum non a Μusis , aut diis quos poetae ipsi commenti sint , sed ab atra bile repetendum esse docet, quae
perinde ac vinum in caput in Vadat, menis Iemque agitet atque commOVeat. Ceterum ,
poetas furore corripi, idem Aristoteles non inficiatur ; siquidem Problemate primo sectionis vigesimae ait: ρ Συρακήσιος. αμένων iis ἡ ποινως , o αν ἐκταλε : Maracus bracusanus praestantior erat poeta quum mente
allevaretur. Et profecto is extra se rapitur,& sui quodammodo obliviscitur, qui alienam personam induit ; alienos mores, alienos affectus, aliena dicta factaque imitaturi qui modo avarum patrem, modo prodigum
258쪽
& amore perditum adolescentem, modo calislidum servum, modo crudelem tyrannum , modo ducem patria extorrem, modo mulierem ultionis cupidam, & sexcentas alias morum , animorum, fortunarum dissimilitudines aptis verbis & sententiis exprimere studet. Quapropter Democritus Abderites , ut testatur Cicero libro I. de Divinatione, quemquam magnum poetam esse posse negabat sue furore. Quum autem animadVerterens homines, nisi qui amatus esset, vatem fieri neminem , ut poetae haberentur & dicerentur a populo, mores furiosorum imitari coepere ', capillum puta demittere , ungues& barbam alere , sordidas vestes induere , civium colloquia vitare , a sero, conviviis, balneis abstinere , ut solent atra bile perci ii , & quorum mota mens est. Cujus ineptae consuetudinis mentionem facit Horatius in Epistola ad Pisones his versibus :Ingenium misera quia fortusatius arte Credit, oe excludit sanos Helicone poetas
Democritus ζ bona pars non unguis ponere curat,
Non barbam e secreta petit loca , balnea
Nanciscetur enim pretium nomenque poet , Si tribus Anti ris caput insanabile numquam 4 a Ton-
259쪽
. Tonsori Licino commiserit. O ego laevus, cui purgor bilem sub verni temporis horam INon alius faceret meliora poemata e verum Nil lauti es - - -
Affectibus deinde ac perturbationibus animi non exigua vis est ad ingenium excitandum , & carmen Vel optimum componendum : qua de re multa superius verba fecimus. Homines enim affectione aliqua correpti, nisi eam frenis atque compedibus philosophiae statim coerceant , tantilper insaniunt, & furentium similes fiunt, nimirum amissa tranquillitate, mentisque Conis stantia . Iram propterea , qua perturbatio nulla vehementior, brevem furorem esse ,
recte dictum est. Quo pertinet versus Horatii iArchilochum proprio rabies armavit Iambo. Μitto Lyricos & Elegiarum scriptores, quos amor erga puellas interdum poetas effecit ramor, inquam , studiumque placendi, quod oscitantibus etiam ingeniis & dormitantibus faces, aculeos, & stimulos admovet. Unum Propertii testimonium praeterire non possum ex Elegia 1. libri a.
Quaeritis unde mihi toties scribantur amores P de meus veniat mollis in ora liber p
260쪽
POETICES. CAPUT XV. a s Non haec Calliope , non haec mihi cantat Apollo. Dgenium nobis ipsa puella facit. Iam vini meracioris potu mentem excitari , & scribendis carminibus idoneam fieri , experientia ac testimoniis ostendi & confirmari potest. Vinum enim una cum Corinpore animum calfacit, cogitationes & visa suppeditat, metum expellit , confidentiam dicendique libertatem auget, quam Graeci παρρησί- appellant . Nihil igitur mirum si poetici furoris etiam caussa sit. Nonnullos videmus ingenio ad inveniendum & excogitandum aptissimo; sed quum sobrii fu
rint, praeter modum Verecundo, meticulo.
, minus promto , penitusque retruso: a quibus interdum largius potis occulta vir tus elicitur , atque in apertum prodit , quemadmodum conflictu ac tritu lapidum scintillae ignis erumpunt. Ferunt, aeschylum ad omnes Tragoedias suas conscriben. das bene potum accessisse, ut eas ille Baccho potius quam Apollini acceptas reserret. Horatius vero Μaecenatem suum sic ali
Prisco si credis, Maecenas docte, Cratino . Nulla placere diu nec vivere carmina possun