Isaaci Casavboni Epistolæ, quotquot reperiri potuerunt, nunc primum junctim editæ

401쪽

Ad primm -de praesentia muli. SI in sacrosanctis religionis Christianae mysteriis, nihil credere fideles existimandi sunt, nisi cuius rationes Omnes habent perspectas. & modum tenent : nae multa Christiani reperientur non credere , quae ipsi tamen firmissima se fide credere non dubitant. Chri stum Dominum nostrum Dei Patris filium elle, ante omnia secula a Patre generatum : eundem quum sit Verus Deus, Carnem humanam assimsisse in utero B. Virginis, ex illa natum esse , Virginitate matris illaesa: divinam naturam humanae in eandem hypostata uniisset haec, inquam, & similia his plura, credere se omnes profitentur Christiani: a quibus tamen si modum quaeras, quo ista sunt facta, aliud fidem et se Theologicam dicent , aliud humanam scientiam: pieque usurpabunt Galeni, parum alioquin idonei pietatis magistri, verba

te modi explicandi in divinis mysteriis, si aggrediar hic adnotare , longum secero. Gregorii Nazianzeni verba sunt tibi nota in oratione priore , De Theologia : α --τὲ O ΠΩΣ μὲ - - ά άti

rimis pervicacissimis haereticis: quorum impiae curiositati, non subtilitate disputandi conatur satisfacere: sed tanti arcani modum & rationem quaeri vetans, filentium illis indicit. Hac pia moderatione si Rex de Ecclesia Anglicana in sacrosanisto Eucharistiae mysterio utuntur, quae, Obsecro , invidia est Legimus in Evangeliis , Do-hinum nostrum, cum hoc Sacramentum instituebat, panem sumpsis. se, & dixisse, hoc es corpus meum : quomodo panis corpus suum ellet, ne verbulo quidem uno explicuisse Christum legimus. Quod legit Ecclesia Anglicana, hoc pie credit: quod non legit, pari pietate non inquirit. Mysterium istud magnum esse, humano ingenio incomprehensibile, ac multo magis inenarrabile, fatetur & docet: de esticacia illius sentit quam augustissime: ad sacram mensam accessit ros conscientiae omnes scrutari recessias, Sc peccata confiteri , utique apud Deum, sed & si opus fuerit, apud presby terum, lubet , accedentes , ut ad omnem humilitatem dc devotionem se componant, sedulo monet: genibus flexis communionem corporis Christi accipit: nec solum in communi conventu panem msticum fidelibus dividit ; sed

402쪽

E ν I s T o L .E. 393 etiam morientibus hoc viaticum , ut appellant Patres Concilii Niceni , & tota antiquitas , administrat: postremo , quum ab omni curiositate velit Rex suorum ingenia abstinere ς quaecunque tamen pii Patres primorum seculorum, ad commendationem ineffabilis mysterii dixerunt, ea ipse admittit: Patrum etiam verba, . ωα --ἰκαν, , A similia , ex mente ipsorum si accipiantur &exponamur, non rejicit. Haec Regis & Ecclesiae Anglican doctrina, si vobis non satisfacit: nempe illud restat, ut Translubstantiationis dogma, quo vobis placatis possit uti, approbet. Istud vero non est

rei veritatem pie credere: sed importuna curiositate modum decernere di quod Rex cum Ecclesia sua nunquam est facturus, nunquam probaturus. Miratur vero Serenissimus Rex . quum fateatur tua illustris Dignitas, non συη quaerere vos, ut credatur TraniIubstantiatio, sed ut depraesentiae veritate ne dubitetur : Ecclesiam Anglicanam , que tollas id se credere publicis scriptis est testata, necdum vobis fecisse satis . Ut igitur certo cognoscas, quid in hac Ecclesia super illa re credatur, quid doceatur, desci ibam hic reverendisti mi viii Domini Episcopi Eliensis locum integrum, e libro quem paucos ante menses adversus Cardinalem Best armilium edidit. Sic ille capite primo. Quod Cardinalem non litu, uisivseulem ustro, disii Chri hoe

est corpus meum: non, hoc modo ἔκ ea corpus meum. Nobis autem vobis

cxm de objecti convenit, de modo sis omnis es. De Hoc es, De Arma tenemus, uod β: de Hoc modo es onempe Trauis mutiato in corpus pune) de modo quasi, ut fit Ter He D, sive Cum, Θe Sub, 'e Traus, nullum Ribi verbum es. Et quia HVum nullam, merito a fide allegamus procul: inter scita Oufrius, inter fidei articulos non ponimas. Quod dis se olim fertar Duraudus,nmtiquum nobis displicet, ventam audimus, motum sentimuri modum ne simus, praesentiam credimus. γ sentiam, inquam , credimus, nec mhvss quam vos verum. De modo pnesentiae nihil temere desinimus: addo, nec anxie inquirimus,

non magis quam in baptismo uos is, quomodo abluuι vos fingu , Chrisi: non magis suam in Chrsi incarnatione, quomodo naturae divitis humauu in eodem pos uiniarαν. Inter mireris ducimus , quidem mustiriam es Suctuosis ipse oeu's quod restruum es debet hue absumi, id es, ut eleganter inprimis tres, De adorari, non ratisve disiuti. Haec fides Regis, haec fides Eccleuae Angli

eam. Quae ut brevi compendio rem omnem complectar, in Coena

Domini, realiter participem se fieri credit corporis & sanguinis Christi, ut Patres Gr ci dicunt, & quod Bellarminus ipse fatetur, spiritualiter. Per fidem enim Christum apprehendunt & manducant. creduntque nullum aliud manducationis senus ad salutem utile esse posse. quod & omnes vestri semper fassi suiu. Cooste

403쪽

Ad II. -δε sacrificis in Ecclesia taxi M. . V Eteris Ecclesiae Patres sacrificium in religione Chrisiana unum agnovisse . quod in locum successisset omnium legis Mosaieae

sacrificiorum, neque ignorat Rex, neque negat. Sed hoc sacrificium nihil esse aliud contendit, nisi commemorationem ejus, quod semel in cruce Christus Patri suo obtulit. Quare B. Chrysostomus, quo frequentius nemo hujus sacrificii meminit, in nonum caput Episto-Le ad Hebraeos, postquam nominasset , continuo subjungit . sive explicationis, sive etiam correctionis loco, sese a κνιερ - ψω. illato Iulio quam vim habeat , scis ipse omnium optime. Saepe autem Ecclesia Anglicana prosella est, de verbo nullam se litem moturam, si modo impetrari a vobis posset , ut pristina fide in

integrum restituta, quae contra usum Veteris Ecclesiae a vobis usurpantur , tollerentur. Nam Eucharistiae celebrationem sine communicaniatibus , & universam illam privatarum Missarum nundinationem , multis etiam vestrorum Theologis damnatam, certum est a perversia

doctrina de hoc sacrificio originem habuisse. Quod autem ad extrahendas defunctorum animas e flammis Purgatorii sacrificia Missarum exiguntur, & quidem saepe repetita , otiosorum hominum & simplicitate populorum ad quaestum suum impie abutentium , delirium esse, Rex non dubitat. Tollantur hi & similes his alii crassi foedique abusus, qui apud vos obtinent: ab Ecclesia Anglicana , quae in.sua Liturgia expressam sacrificii mentionem habet, facile impetraveris, ut in veteris Ecclesiae usu acquiescat. Quamobrem Serenissimus Rex quum nuper ei essent narrata , quae paullo ante in celeberrimo conventu Dominicanorum docte fuerant a te disputata , de duplici sacrificio , expiationis nempe, & commemorationis, sive religionis; sibi quoque idem probari, multis audientibus pronuntiavit l, & nune etiam ut hoc ipsum tibi confirmarem ejus Majestas me iussit. Ad III. in de precibus pro mortuis. Consuetudinem esse vetustissimam, ut in publicis Ecclesiae precibus commemoratio fiat defunctorum, & quies illis petatur H Deo, qui in pace Ecclesiae lunt mortui , pauci hodie ignorant, nedum Serenissimum Regem hoc sugiat. Eum morem a charitatis v hementia esse prosectum , non videtur ambigendum. Sed & fidem sium de sutura resurrectione , vetus Ecclesia eo pacto approbavit. Id C

404쪽

Hune ritum Ecclesia Anglicana etsi non damnat in primis seculis, hodie tamen sibi non putat retinendum, idque propter caussas & plurimas de gravissimas. nonnullas de multis hic attingemus. Prima omnium est, quia sine ullo praecepto supremi in Ecclesia sua Legislatoris Christi, primo fuisse eum morem introductiim , habet persuasissimum : neque hactenus contrarium hujus a vestris doctoribus potuit demonstrari. Quare etsi non tantum sibi sumit Rex, sicut in Monitoria sua dudum est protestatus , ut veteris Ecclcsiae usu probatum institutum ausit condemnare: nihil tamen dubitat eius Majestas, Ecclesiam suam nulla ejus necessitate hodie teneri. Nam quicquid est , quod hac in parte veteres fideles fecerunt: id omne Rex ad illud caput utilium vel licitorum refert, de quo in secunda observatione est dictum : ad ea certe quae absolute necessaria sunt, nulla ratione persuadebitur, hunc ritum pertinere. Unde enim illa necessitas non ex lege Dei , qui hoc nunquam imperavit. Si ab eo sonte non est , nulla profecto est. Posuimus enim sola illa ad salutem necessaria existimari debere , quae aut expresse continentur in verbo divino , aut necessaria consecutione inde suerint deducta. Quorum neutrum hic locum habet. Ea vero quae vetus Ecclesia, sine ulla necessitate aut credidit aut fecit, libera hodieque nobis esse debere, antea dictum est. Secunda ratio est, quod licet fateatur Rex hanc consuetudinem antiquissimos auctores habuisse; a principio tamen & temporibus Apostolicis , unde omnis Ecclesiae antiquitas repeti debet. sic factum esse, nemo ad hanc diem potuit probare. Accedit quod preces, qiue olim fiebant , & modo & fine multum ab iis differebant, quae fiunt hodie & docentur. Tertiam rationem adjicit Rex, quod ubi semel preces pro defunctis admissae fuerunt in Ecclesiae ritus, mox pudendorum errorum & plus quam anilium superstitionum caterva ingens agmine facto in Ecclesiam irrupit. Iudicent vero aestimatores aequi , utris potius Catholicorum appellatio sit deneganda; Regine & subditis ipsius, qui rem nulla necessitate introductam, propter insecutos cr- rores desinunt usurpare, aut jam sibi licita putare. an vestris hominibus. qui omnes superiora secutorii, quamvis foedos de perniciosos errores, sophisticis cavillis mira pertinacia defendere malunt, quam Corrigere. Ad I V. M o de invocatione SoIorum.

DE sanctorum invocatione Ser.Rex dicit idem,quod de precibus pro desunctis. A tenui principio, quod nemo jam nescit ἱ res

postea magnum incrementum cepit et donec tandem eo ventum ,

ut superioribus seculis c atque utinam nunc quoque mul-C cc tis in

405쪽

tis in locis non idem fieret) pDulus Christianiis plus fiduciae&pt2s iis auxilii spem certiorem p cineret in sanctis, quam in ipso nefas

quum Dominus Ipse, quae illius omnem superans almirationem bonitas & Hementia, in Euan- stelio. clavissimae dulcedinis verbis ad se miseros peccatores vocet, Vmite ad me, inquiens, omnes qui laboratu in ego reficiam vos: extitere tam ii perverse ingeni, si doctores, qui invitationem adeo blandam inutilem conarentur reddere : druuitam apud Deum Patrem humani ceneris advocatum , ierribilem & sempet immitem de ingentes , miseris hominibus persi raderent, nullum ad Christum sine intercesse sone plurium alvocatorum aditum parere. Fuerunt etiam qui palani

docerent, justitiae severitatem Christum sibi reservasse . gratiam &misericordiam beatissimae Virgini reliquisse. Tum autem ossicia inter Sanctos de curationes solertia admirabili, ne dicam stiperstitioiid detestabili, sunt distributae. Et olim quidem siliscuia illo ii dima taxat expetebantur, ut sita gratia apud Deum intefcedetarit : postea vero etiam libris repletus est mundus, qui ploprie peri Herent ad huius illiusve Sancti cultum, & formulas docerent petendi ab eo necensatia. Igitur in locum Psalmorum , quem libeluisti diritui in omnes

olim Chiistiani, viri Ruminae, senes juvenes, divites pauperes, docti indo cti, perpetuo in ore & manibus habebant, successeruiit Horae B. virginis, & Legendae, sive potius fabulae ut plurifitiini, impiae ac delicie, de veris Martyrum historiis non loqubri & similes quisquiliae. Parum est quod excussus est de mahibus fidelium tam divinus, tam necessarius libellus: nili esset repertus , qui ad honore ni B. Viro in is Psalmos omnes transferret, omnia illi tribuens , quasi inter Deum Ic hominem κ dc nihil interessiet, quae spiritu prophetico de unico filio Dei suerant praedicta. Selenissimus Rex gloriosi istimam Virginem Matrem Dei , praedicat beatissimam ; nequbdubitat in supremum honotis gradum elle evectam , qui humana: creaturae a Deo creatore potuit tribui. Perplacet etiam illi quod Ecclesia Anglicana memoriam B. Virginis certis anni diebus conces brat. Sed nullis technis ab ejus Maiestate hodierni Sophistae expresserint, ut quod diximus B. Virginis Ralterium approbet, aut omnino serat. Nam Cardinalem Bellarminum , qui nuper defendit, ne vestris quidem hominibus, qui sensum pietatis non plane exiterint', probari , Serciliis. Rex autumat. I lisice morbis intercutibus quum lataliter prope iam Ecclesia Romana laborci; demitatus est Rex ,

406쪽

. E P T O L M 3 9 quod in tua, illustrissime Cardinalis, epistola legit , invocationem

Sanctorum quae hodie a vestris usurpatur , primitivae Ecclcsae tem poribus suisse in usu. Breviter igitur respondet : primis nascentis Ecclesiae temporibus, alium praeter unum Deum Opt. Max. Dille orari solitum, demonstrari omnino haut posse. Nullum ejus rei praeceptum cxtare in verbo Dei; nullum penitus exempli alicti us velli-gium. Solus Deus adorabatur, solus minatur per filium suum uni genitum , Mediatorem inter Deum atque homines unicum , solum , -- postea morem cile introductum orandi ad memorias Martyrum : ac paullatim cepiste apostrophas fieti ad Samios, extra Dei cultum: optari etiam Sc vota fieri, non ad illos quidem primo , sed ut illi Deum orarent. Quod si hac fine exempla nova stetillant , ne

Rex quidem illorum temporum consuetudinem vehementer reprehenderet : certe non ita damnaret, ut quod postea receptum est motibus. Beatos enim Martyres & alios Sanctos , cum Christo , capite utriusque Ecclesiae , triumphantis dc militantis, nunc regnantcs, Veneratur ipsius Maiestas, eosque pro hecessitatibus Ecclesiae assidue orare non dubitat: precesque ipsorum non elle inutiles firmiter credit. At quo auctore & quasi spontore credatur , orantium preces ab ipsis audiri, ac propterea pro Diis penatibus & tutelaribus eos esse habe dos , id vero nescire se ingenue fatetur. Quamobrem quae deinccpppost prima secula sunt secuta, mirifice Rex improbat. Per gradu cnim ad ea pervςntum est quae modo dicebamus. : de quae Ecclesia Anglicana cum summa impietate esse conivn ι , non veretur amr-mate. Quod si in Patribus quarti seculi exempla repetiuntur alicujus invocationis, silc quidem reperiuntur, neque hoc Rex nescit fuit hoc nempe deficientis antiquae simplicitatis de nisi jam gliscen-ris indicium; eiusmodi tamen quod nullo pacto cum iis sit conferendum , quae hodie in Ecclesia Romana, de ferre, de doceri , atque defendi cernuntur. Postremo haculi illius morem inter utilia ut licita si a miserunt pii Patres: at inter absolute necessaria ad sesq-rem , tum ill in protect0 p Ostierim t. Atqui de his, non de illis, proprie sermo fuerat in Ilitutus. Et de qu ituor quidem oblectionibus adversus Liturgiam Anglicanam propositis hactenus.

Putat vero Rcx, consulto factum elIe a te, ut ex omnibus, quς in ipsius religione minus probabas, ea potissimum seligeres, quae ad lyria cS pertinent. Nam communio inter fideles, in publicis maxima pictati S exercitiis est polita : alque hoc est optatae boni simionis velli' ecipuum costgulum. Quας si de hac sinem re inter Christianos hodie convenis et , nihil vetarsi , quominus invicem populi Euro

407쪽

communicarent: sacta interim Doctoribus S. Theologiae facultate,ut . dogmatum aliorum veritatem in scholis placide inquirerent. Quod quidem valde esset optandum: & hoc semel posito fundamento, bene de caetero, cum auxilio Dei, videri posset sperandum. Propterea Serenissimus Rex, tuum hac in parte judicium apprime laudans, iaciendum put it, ut ipse etiam ex iis quae in Liturgia Vestra reprehendit,

quaedam hic adnotaret. Quod si propter illa quatuor, quq ipse in Liturgia Anglicana desiderasti, iusta latis caussa est, ut tibi quidem videbatur, cur qui illa utuntur nec credantur nec dicantur Catholici: viderit tua illustris Dignitas, quid de Romana Ecclesia Regem pronuntiare oporteat: in cujus Liturgia snam alias partes religionis vestrae Reae nunc omittit) tam multa pii viri dudum observarunt, verbo Dei &veteri fidei Catholicae palam repugnantia: quae tamen defendere hodie , in hac luce veritatis, Romanus Pontifex mavult, quam emenda re. Et poterat quidem Rex nullo negotio, plurimos hic commemorare Liturgiae Romanae gravissimos errores : sed placuit ipsius Maj stat i quatuor duntaxat afferre , quae tuis illis quatuor, de quibus diximus opponit. Primum esto, Linguae ignotae usus, contra Pauli admonitionem & primitivae Ecclesiae praxin: quae nihil habuit antiquius in suis synaxibus publica utilitate, & audientium aedificatione. Itaque verti S. Scripturam in omnes linguas Patres curarunt, & ut notat Epiphanius, cias habuerunt, qui si opus esset, linguam in linguam verterent iamis ἀναγνωσιm, inquit ille: hoc est, cum scripturae

populo legebantur. sane vulgo fuisse intellecta quae recitabantur, vel illud unicum evicerit, quod in singulis fere Patrum Graecorum de Romanorum homiliis occurrit, ut allisu legi, vel, ut hodie lectum es: quod hodie si vestri concionatores dicerent, ridicule facerent. Nam si quς leguntur e libris divinis, nihil eorum miser populus intelligit:

qui tamen multo magis hodie, quam olim opus haberet, saltem in Ecclesia verbum Dei cum recitatur intelligere. Veteres enim cogebant unumquemque, ut libros sacros domi assidue legeret: qui nunc sub anathematis poena vetantur attingi sine venia : adeo ut inter libros prohibitos primum locum libri facii, dc a Deo prosecti, horrendum dictu , teneant. Non ignorat Rex, etiam inter vos reperiri Bibliorum versiones in linguas vulgares. sed docuerunt ejus Majestatem Sacerdotes Angli, qui Duaci sacram paginam in sermonem Anglicum verterunt, ab invitis vobis esse expressas illas versiones , importunitate reticorum , ut loquuntur Duacenses. Nam illis velle Dei verbum sobrie & reverenter legere, haeresis est. Neque ignorat Rex, quum in

Gallicum idioma Renatus Benedictus presbyter Biblia vertiss. r, quan-

- tum

408쪽

EPIs ToLm 399 tum illi molestiarum eam ob caussam. Romani Pontifices exhibuerint: qui etiam semel, literis ad Episcopum Parisiensem datis,id agere eum iusserunt, ut omnes Gallicae librorum Sacrorum versiones, de manibus populi tollerentur. quod & factum procul dubio suillet, si nulli in Galliis Protestantes extitissent. Nuper etiam legebat Serenissimus Rex in libro Anglicujusdam presbyteri Pontificii, preces incognita lingua conceptas, nescio quid majoris esticaciae habere, quam si intelligerentur. quod insulsissimum delirium ab ethnicis primo excogitatum,hodie non est illius presbyteri proprium. Sic olim Valentiniani haeretici Hebraicis verbis vulgo ignotis in suis mystagogiis utebantur, ut plebi imperitae admirationem & stuporem excitarent, atque ut ait Eusebius in quarta Historia, πω - μυιλον - τους-. Secundus error esto, sacrae Eucharistiae mutilatio contra institutione

Christi,exemplum Pauli, dc praxin continuam Ecclesiae in publica synaxi, per annOS minimum mille, fatente etiam CalIandro, viro eruditissimo. Tertio loco sunto Millae sine communicantibus, item privatqatque angulares. Jam ante dictum, originem haec habuisse e perversa doctrina de sacrificio in Ecclesia Christiana. Restituantur vetus fides, vetus praxis. Quarto loco proseri Rex, imaginum hodiernum usum, cultum atque adorationem. Fatentur abusum etiam Patres Tridentini:&Catechismus Romanus quaedam utiliter monet. Quid resertὶ ma net error, probatur, defenditur, &gliscit in dies. Omittit Rex adorationem Sanctorum atque invocationem. Ut fit hodie, excusari res non potest, non debet. corrigantur, non autem excusentur, quae palam cum lege Dei & usu erimitivae Ecclesiae pugnant. Omittit reliquiarum adorationem religiolam , quae & docetur nodie & exhibetur, ut res necessaria; aut plurimum certe ad tautem conducens. Α ccedit rei ab-firditas intolerabilis: ut cum falsae reliquiae pro veris obtruduntur; aut palam ridiculae: ut cum lacrimae Christi ostenduntur, aut lac B. Virginis, de id genus alia. omittit licentiam concionantium, extra Dei verbum aberrantium , quibus lex poni debuerat , ne ullam po pulo doctrinam proponerent , velut ad salutem necessariam , quae ex oraculis divinis non sit hausta , & primaevς antiquitatis fidei consentiens. Ea namque est illa , quam tot locis Apostolus commendat. Hac lege semel sancita , ruent sponte sua, quae hodie in Ecclesia Romana fiunt permulta: ruet doctrina de indulgentiis: ruet putidum illud commentum de poena intensiva In Purgatorio : ubi multa annorum millia in una minuta comprehendi docentur , vi poenae istius intensivae : ruentilla: in precibus ad Deum inanes battologiae, quae sibi non placere , Ccc 3 Christus pna

409쪽

oo Ι s A A C I CAIA u BONI Cluillas ipse nos docet: neque amplius credetur magnum esse meritum , si quis Rosarium litum , aut alias preces vel Pialmos, ignota sibi lingua decies, vicies, quinquagies , centies repetat. Istis incommodis , de similibus aliis si esset a vobis prospectum , cur ab Ecclesiet vestrae syllaxibus Dei timentes viri putarent sibi abstinendum, nulla sortalle amplius satis sulla catilla restaret. Ne illud quidem praetermittenduin tibi Rex putavit, quod fissi finem tuae epiliolae habetur. Scribis enim , de Romano Pontifice nolle te verba facere: quum vel mediocriter in historia Ecclesiastica vertatis compertum sit , primorum seculorum Patres, Concilia de I mperatores Christianos , primas illi semper detuliste, de praecellentis dignitatis praerogativam , In omnibus negotiis, ad resigionem aut Ecclesiam spectantibus : atque hoc solum exigere Ecclesiam vestram pro articulo fidei credendum ab iis, qui communioni suae se adiungunt. Ad haec respondens Rex, fidem tuam appellat, ill ultri illine Caidinalis, petitque a te, ut animo reputes facta Romanorum Pontificium ab annis fere septingentis. Non vult eius Mal eslas Camarinam illam nunc movere , scire tamite cupit, plane sibi fide certa notum atque cxploratum elle , hodiernos Pontifices eius Sedis usque adeo primorum Paparum esse di lii miles , fidei integritate , proposito vitae , dc totius administrationis sorma ac scopo , ut longe iniquissimum putet, rebus sic stantibus a prioribus seculis ad praetens tempus trahere argumenta. Reddatur Ecclesiae sua pristina forma, Sc tot nova jura olim inaudita penitus tollantur. Denique rebus ipsis probet Romanus Pontifex. non suam se , verum Dei immortalis gloriam quaerere, de populorum pacem, Coim cordiam ac saltitem sibi esse curae. tum Serenii simus Rex, quod in Monitoria sua dudum est protestatus, sine cunctatione primas illi deferet,

ipsiimque - - λη- are , cum Gregorio Nazianaeno , dicet

non invitus. Nunc de illa Sede quid Eccletia Dei statuere debeat , imprimis autem Reges ac Principes, vel teipsum Sereni silinus cfert judicem. Non enim ignoras, quam multi quotidie de Roma, α ex omnibus jam Europae angulis stibinde libri prodeant, ad temporalem Papae potestatem, si ve potius omnipotentiam, Jc in Reges, Principes , ac populos Orbis terrarum universus μαααν stabiliendam. Non isnoras, Cardinalem Bellarminum super illo argumento ea nuper scribere, dc statim a morte Hem ici Magni publicareeiIe ausum, quae omnes boni etiam e vestris sunt detςstati. Boni, inquam . dc pii sint ubique locorum detestati : at complices ejusdem

conspirationis, ceu profectum oraculiun ex ore Pontificis, qui errare non PO est, tota vovitate sulcipi utit, ec pro virili sua inulti defen-

410쪽

E O s r o L Eere tonantur. Itaque sesimae Ingolstadienses, in recente libro, quem adversiis Iohannem Gordonium Decanum Salisburiensent , virum nobilissimum & doctissimum ediderunt, ex illo Bellatinini scriptorion secus argumenta ducunt, quam si ea ellet omnium Catholicorum constans & consentiens opinio. At cogitet quaelo tua illustris Dignitas, quid simile primaeva Ecclesia viderit, quo tendat hic vesanus furor: diligenterque apud se expendat, in quantum ruinae ultimae

periculum Ecclesiam Christi coniiciant , qtuc inqueeta,

fieri docerique Videmus, probant aut serunt. Nain ut hoc solum di- eam , de reconciliatione diis dentium Ecclesiae membrorum , quam diu apud vestros ea manebit rerum facies, & factae divisioni esse praebita occasio neῖabitur, vel cogitare merus fuerit stupor, mera stulti tia. Ultimum illud erat in tuis: paratum esse te , perspicue demonstrare, quam bene in articulis hodie controversis , Sedibus Patriarchalibus quae adhuc supersunt, cum Romana Ecclesia conveniat. Uerum eo labore posse te supersedere Serenissimus Rex autumat. Scit Rex, sciunt alii omnes, harum rerum paullo saltem curiosio res, non

solius Occidentis, sed etiam Orientis , septentrionis ad Meridiei Eeesesias , ab aurea simplicitate primorum laculorum longe discesse sisse , ac longius etiam fortasse multo ouam par erat: ni si quod praedictam in divinis oraculis desectionem a priore fide , evenire fuit omnino necesse. scit etiam apud illos populos , ritibus ritus subinde

esse accumulatos, & homini Dus stiperstitiosis nimium ubique ab annis mille & amplius licuisle. At enim cum de reformanda Ecclesia Dei agitur, non huc, opinor, quaeritur, quid hodie Orientalis Ecclesia, aut Moschovitica, vel aliae credant faciantve: sed id potius quaeritur, quid ab initio doluerint Apostoli, quid eorum temporibus, dc proxime secutis Ecclesia universalis usurparit. Illud est illud exemplar , quod omni amota exceptione, sequi velle se Rex ingenue atque ex animo profitetur. Quanquam ne istud quidem rerum Ecclesiasticarum periti cuiquam conceuerint: docti inam Ecclesiae Romanae per omnia hodie congruere cum doctrina, quae in Ecclesiis aliorum Patriarcharum jam obtinet. Ne de cultu statuarum hodierno, igne purgatorio vestro, praecisa celibatus Observatione, aut Romani Pontificis infinita potestate , etiam silpra Concilia, similibusve aliis articulis quicquam hic dicam : certum est, in ipsa S. Eucharisti; mystagogia multum diversos et te Gr cos a vobis Romanis: adeo ut non

dubitarit Marcus Ephesi Archiepiscopus de Missa Romana loquens

assit mare, ipsam in maximi momenti rebus, cum verbo Dei, & an