장음표시 사용
21쪽
temperatam admonet esse orationem oportere: hoc est. perspicuam, non tamen humilem, ut Aristoteli placet Maxima pars vatum decipimur Numero poetarum se interponit Horatius, quod minime illi arrogantiae tribuendum est. cum se iis inserat,quos ait decipi specie recti. Sunt qui ad arrogantiam vitandam illud, vatum, ad patrem relatum ab Horatio dicant: ut sit pater vatum, de iuuenes patre digni. Breuis se laboro : obscurviso)ῶ scuritatem laquam proprium vitium fatetur,& agnoscit. dum breuitatis enim virtutem,inquit,sequor: in obscuritatem proximum vitium incido. Vnde&Crassiis apud Ciceronem : Hoc video, dum breuiter voluerim dicere. dictum a me esse paulo obscurius: sed experiar,ut dicam, si potero, planius. quo viiij genere notatur inter Graecos Thucydides,inter Latinos maxime e poetis Persius, quidum nimium breuis esse voluit,si modo id cosilio potius, quam ingenii culpa commisit, ipse sibi nebulas offudisse
dicitur. Praecipit igitur breuitate,sed eam maxime, quaesit cum diluciditate coniuncta: cum nullum verbum re dundat. cum tantum verborum est, quantum necesse est, quae in somnio quidem Scipionis potissimum,in Plinio,in Caesare,in Virgilio comm edatur. qui licet omnia breuiter explicent,quid tamen significent,omnibus pa tet. Sectantem leuia nerui defieiunt politum vult poema, non tamen enervatum . in quod vitiu incurremus, si flois sculos quosdam inanes,levioraq; nimium affectabimus rvt Franciscus Petrarcha in ea ode, quae incipit, se Amorm'ba posti come segno alserate. in qua,dum politiora ornamenta studiose aucupatur, efficit enervatum nescio quid, & tanquam in animatum. Non enim labia esse res vlla videtur,in qua lamiora illa nitatur: quod vitium in reliquis, & in ea praecipue vitatum est, Rotrepalia colona, e'Imrede Lauro. Vbi &si adsimi varia orationis ornamenta, non tamen nerui, & spiritus absunt: ut in sexto etia apud Virgiliu in illis carminibus, is Principio corrum, ae terras,eaNUque liquentes, is Lucentemque globum Qua, Tataniaque a m
22쪽
visisus intus alit:in quibus adhibita ornameta orationis rem habent,qua nitatur. Nerui) Quoniam nerui sunt inanimantibus, ideo& animos subiunxit: v teneruatum, & quasi inanimatum poema significaret, in quo Iaeuiora assectarentur, & inania captarentur sine ulla inuentione,qui siepe a scriptoribus appellatur anima orationis. Vnde M. Tullius res animo,verba corpori comparauit. chm in tertio de Oratore dixit: Et qui,tanquam ab animo corpus,sic a sententiis verba seiungunt, quorsi sine interitu fieri neutrum potest. Profugin grandiarurget) grandiloquum dicendi genus praecipit,non tameturgidum, quo vitio Lucanus reprehenditur, & Statius. grauitatis autem virtute,&,ut ita dicam, grandiloquentiae sine ulla tumiditate laudatur Homerus, & imitator Homeri Virgilius. Serpit humi tutus nimium timidusequeprocella ) Lenitatem qui sequitur, ei cauendum omnino est,ne serpat humi,& ita rude,incultum,& inorn tum poema esticiativi sine fastidio legi vix possit. Serpit humi Commodata ad extremam humilitatem trans. latio, simipta vel a nauigantibus, vel ab iis, qui procumbentes in terram ita repant, ne erectos turba ventorum auferat. Oportet igitur poetam omnia exactistimo iudicio perpendere, ne,dum mediocrem,leniorem, aequabiliorem dicendi rationem persequetur, in languidam, mollem, eneruatam,dissolutamque incurrat: rursusque, ne, dum sublimia , grandiorave profitetur, turgidiorem, inflatioremque se praebeat. Quam ob rem mediocritati amplectentes, vitiorum extrema vitabimus. aeui, a-riare eupit rem prodigialiter unam ) Complectitur more
eorum breuiter, a quibus praecepta traduntur, quae supra dicta sunt,& de monstruosa inuentione,& de vitioso dicendi genere vitando ingula singulis reserens .Delphinum stluis appingit, fluctibus aprum, ad prodigium incongruae inuentionis rin vitium ducit culpae fuga,si caret arte: ad vitiosam dicendi rationem vitandam, quam minime vitabimus ,nisi arte adhibuerimus in mediocritate teneda: quem locum non satis, ut ego existimo,anima
23쪽
uertit Iacob' Grilatus,vir eruditus, du tacite significatae ex citis interpretatione apparet,hoc de dicendi ratione, no aute de incongrua inuentione dictum,in qua diuersa,& varia inter se colungantur: ut grauiora,& leuiora: quarem illud, variare prodigialiter, magis ostendit. μα- digialiter) Variandum est poema, sed non prodigialiter, di monstruose:vicum grauioribus lasciuiora iunguntur,& tanquam Delphinus Myluis,& fluctibus aper pingitur. In vitium durat culpa fuga, si caret arte) In Iugiendo altero vitio artificium eiusmodi adhibedum hortatur, ne relicta m ediocritate in eius cotrariu incidamus: hoc est, ne prolixitate vitantes in obscura breuitate incurramus.
Exprimet, et molles imitabitur aere capillos. Infaelix operis δειmma : quia ponere totum Nesciet:huc ego me, si quid coponere cure, Non magis ese Pelim, quamprauo diuere naso Spectandum nigris oculis, nigroque capillo. Sumite materiam destis, qui rabitta, aequa
Virib -)ersate diu, quid ferre recusent, o Quid Paleant humeri, cui lilia potenter
Nec facudia deferet huc, nec lucidus ordo.
Supra & de monstruosa inuentione tractauit, & de ea parte elocutionis, quae potissimum in genere orationis versatur. nuc loquiturae totius operis, & omnium poematis partiti inter se dispositione,quae omnis in hoc maxime posita est,ut partes inter se cohaereant,ne disiunctet videantur:quod quidem in Ludovico Ariosto reprehenditur : cum nihil in eo sit,quod simul componi possit edita omnes partes in eo opere disiuctetivi lectoria animit,
24쪽
INTERPRETATIO. 21& memoriam confusa narratio vehementer ossendat. Hoc autem in poemate reprehedit Horatius fabri cuiusdam statuarii similitudine, qui licet omnes partes corporis separatim minutissime exprimeret : in coniunctione tamen incongrue disponeret. Faber imm Non nomine Imus, ut multi volui, sed in ima parte ludi AEmilii positus. Si enim, Imum,ut nomine proprio fabru significare voluisset: nil erat, cur ludum AE milium etiam ad huiuste fabri demostrationem poneret: sed hunc denotauit ab ordine loci,imum,pro ima parte ludi gladiatorii positu,qui ludus A Emilius dicebatur: quod illud aduerbium,circa,magis declarat: eade elocutione in . I. epistolarum: Haec Ianus summus ab imo perdocet: hoc est, in summa, & in infima parte positus. AEt ngues exprimet, γ molles imitabitur aere eapillos Qu duo in stulpturis difficilima semper habita fiunt, sed difficilius mollitie
capillorum exprimere, qua in re summa laudem Lysippum meruisse accepimus. est aute antitheto quasi quoddam,molles capillos, aere. Infata operis fumma Instelix in summa totius operis colungenda,quia nesciet partes separatim expressas in unum totum componere. quid autem sibi per summam voluerit Horatius,alii aliter sentiunt. Ego per summam diuersarum partium collecti nem,& unitatem acceptam puto, a ratiocinatibus siumpta transsatione,eadem elocutione apud Cicerone con ficere summam pecuniarum, & detrahere de summa dictum inuenitur. Nune ego non magis velim non ma- Iim me esse talem in poemate,quam me, spectandum niagris oculis, nigroq; capillo, esse tamen naso deformiori, & grandiori r clim nullam habeat nasus cum capilli, &Oculorum pulchritudine proportionem, quae sola effcie pulchritudinem. ea vero nihil aliud est ex Platonis sententia,quam gratia quaedam, quae in concinnitate pluminter se maximε nascitur. unde ex plurium virtutum in animis temperamento, ex plurium vocum consonantia, ex plurium coloru, linearumq; concordia proficitatur. nam oportet, ut partes cum toto coueniant. Vnde Plato
25쪽
in Phedro oportere,inquit, orationem omnem, taquam animal quoddam costitui:ut suum quoddam habeat corpus,quod neque sine capite sit,neque pedibus careat,sed habeat media, atque extrema sibi inuicem, & toti conuenientia. Vnde ait etiam,tragoediam pari ratione esse co- positionem debere partibus,& toti couenientem. Nε-
gru oculis) utrunque enim in hominibus laudatur. unde alibi de Lyco: Tt Lyeum nigris oculis, umroque eapillo. Sed licet per se & capilli, & nigri oculi speciosi admodum videantur:
adiuncti tamen adunco,& prauo naso,reddunt totu hominem deformiorem. Sumite materiam) Concludit iterum, quae modo dicta sunt: praecipiens, ad omnia vitia in dispositione,& elocutione vita da aequalem nostris viribus inuentionem suscipi edam: utpόstea inuetionem elocutio, & dispositio facile subsequantur. AEt mersate diu, quid ferre recusent,quid maleant humeri eadem metaphora de eadem re utitur Franciscus Petrarcha,
, , Ma truduo pes non date mi e braeeia, Ne oura da polir eoula mia lima.
, , Ne l'operation tutio flantaecia.
Et M. Tullius in oratione pro Roscio Amerino cum ait Fide , sapientiaque vestra fretus plus oneris sustuli, qferre me posse intelligo. Cui Iectapotenter erit res Ratio , quare huiusmodi eligamus inuentionem, qualem suscipere possimus. Nam cui erit lecta res potenter: qui pro vitibus eliget inuensionem: hunc non deseret nec facudia in elocutione, nec lucidus ordo in operis dispositione . qui enim materiam pro ingenii facultate susceperit , adhibebit facundiam in verbis,& in partium coniunctione etia ordinem. Ouam ob rem ab Agrippa ro-σatus Horatius,ut eius gesta versibus commendarei,d
terreri se ait a grauiori prouincia his carminibus, Varioque eam imponit: cum se minime cognoscat idoneum, , , Scrileris Varis sortis, bosium υ Victor Maeonii carminis alite,
26쪽
INTERPRETATIO. 270 1ZYm remeMnque frax nauibus,astequis ,, Miles te dueegesserit., , Nos o rippa neque hae disere,ueegrauem, , Pelidastomachum cedere nescibis me cursus dupliceisper mare UI 1sei, ,, Ne auam Pelopis domum is Conamur,tenues grandia: dumpudor, ,, Imbellisque lyra musa potens metatis Laudes egregii Caesaris, tuasis Culpa deterere ingeni. Et insecudo epistolaria ad Augustu, -Sed neque pam.
is carmen male Tas reeipit tua nee meus audet, , RIra tentare pudor quam vires ferre recusent. Et a d,, Notis longa fera bella Numantia, Nec natem, ,, Nee dirum Annibalem, nee Siculum mare
purpureum sanguine mossibus tari cithara modis. Vnde & Socrates apud Platonem in s. de Repu. cum difficili mam ouaestionem de bono esset pertractaturus,a sitarum virium imbecillitate,& rei ipsius magnitudine ita exorditur, At vereor,ne vires deficiant, atque ego supra vires ausus ineptior appaream,risumque audientibus moueam. Caeterum, o viriscelices, quid ipsum bonum sit in praesentia dimittamus. . est enim, ut mihi videtur,supra praesente conleplatione. Atque ideo cum aliquid poetae, quod sepra eorum viressit,aggrediutur, in auxilium vel deos, vel musas, vel me modiam inuocant, quasi ipsi per se minime sufficiant. atque ex hac ipsa inuocatione non paruam sibi conciliant beneuolentiam. nulla enim maior est beneuolentiar c ciliatio, quam quae eet virium prosciscitur extenuatione. Nee lucidus ordo Quantu enim afferat lucis,& sple-doris poemati disipositio, nemo ignorat. Vnde Plinius Barbaros vituperat:quod, cum abundent inuentione, &elocutione, careant ordine: qui nisi inerit, non dubium est omnia in oratione peritura. oportet enim orationem omne: ut inquit Socrates in Phedro apud Platonem: taaquam animal quoddam constitui , ut situm quoddam ba-
27쪽
beat corpus,quod neq; sine capite sit, neque pedibus eareat, sed habeat media,atque extrema sibi inuice, & toti conuenientia, quod ex ordine ipi proficiscitur.
ordinis haec dinus erit, Penim . aut
Vt iam nunc dicat iam nunc debentia dici, Pleraque differat,inpraesens in tempus o
Hoc amet, hoc pernat promisit carminis
Dixerat facilem subsecutura elocutionem,& dispositionem: si a nobis materia qualis virib' susciperetur: Nunc breuiter de dispositione poetica, quae & artificialis di. citur, postquam in hunc sermonem incidit, pertractat, in qua non omnia eo ordine narranda praecipit, quo gesta sunt: sed praepostere, ut quaedam in principio dicantur, quae essent exitui proxima: qu dam autem in medio,quae essent in principio adhibenda, si rei gestae ordo attendearetur: quod Virgilius diligentissime obseruauit, qui climprimo AEneidos versu promisisset, producturum sese de Troiae littoribus ΑΕ neam, D -Troiae qui primus ab orisse Italia atopros gu/,Lavinaque menisse Littora Vbi ad principium narrationis accessit, AEneae classem non de Troia,sed de Sicilia producit: is Vix e eonspectu Sicula telluris in altum is inta dabant uti, O Dumas falis aere ruebant. Eius nauigationem describendo perducens ad Lybiam, ubi in conuiuio Didonis narret ipse sub persona AEneaevsque ad Lybiam de Troia nauigationem, complectens uno versu quod iam copiose descripserat, , Hine me digressum vertris deus appulit oris. Eodem modo & Homerus vitans in poemates histori. corum similitudine, quib' lex est incipere ab initio reru,
28쪽
& continuam narrationem ad finem usque perducere poetica distiplina a rerum medio coepit,& ad initiu post reuersus est. Nam Vlyssis errores non incipit a Troiano littore describere,ut in propositione promittit, is Die mihi Musa virum, capta poΠ tempora Troiae, is a Mi,mores hominum multorum vidit, urbes.sed facit eum primo nauigantem de insula Calipsonis, de ex persona sita perducit ad Phaeacas: Vbi in conuiuio Alcinoi regis eum introducit narrantem, quemadmodude Troia ad Calipsenem usque peruenerit. Hos se tu Catullus in Thetydos nuptiis,no ab edificatione primae nauis, a qua naturae ordo postulabat sed a nauigatione Argonautarum incepit, in medio eius nauis aedificationem expones: & Franciscus Petrarcha in ea ode in la dein Laurae,quq incipit, Tacer nonposio non exorditur
ab eius natalitio die, a quo debuisset ratione rei, sed ab amoris sui exordio sumpsit principium,
,, Nesia bella prelon,ond 'bor esciolia, D Poco erastato aveor I'alma gentileis tempo,cbe di lii prima m'aecors: natalitium diem in mediosub persona fortunae reseruans, is II di, ebe cosset naeque, eran Ieseelle,
,, cte produconsta volselisi esset this In Mogbi alii, elatii. Et virgilius etiam Iterum elim facit AEneam in tertio de classe a se facta in ipsa --tandro narrantem,ri Diuersa exilia, O diuersu quaerere tererais Auguriis agimur diuum, classemquesub ipsa is Antandro, O Nogia mollimur montibin Idae. Tacet gratiam a Cybele de illis nauibus impetratam, eam in nono proferens sub persona Musarum inuocanti Virgilio respondentium, , Tempore quo primum moueasrmabat in Mari A taneas classem, & quae sequuntur : & Vbi de Palinuro loquitur tacet eius aduetum in Italiam in loco proprio, is Vix primor it opina ruisi laxa erat arim i
29쪽
so DE ARTE POETICAM AEtsuper incumbeus eum puppis pane reuulsa, M Cumque gubernaclo liquidas proieeit in Ῥndo is Praecipitem: Et paulo infra,
Nudus in ignota Palinure iacebis arena.
Eum narrantem postea apud inferos inducens, , , Neque te Phoebi cortina fefellitis Dux Ocbisade. Et paulis post,
is Tres Notbus bybernas immensa per aequora noctes . ,, Uexit me Ῥiolentus aqua e vix lumiue quarta
is Prospexi Italia ummasublimis ab unda.
Paulatim adnabam te aboe iam tua tenebam, is Nigens erudelis madida cum vel egrauatum is prensantemque uncis manibus capita spera montis, , Ferro iuvasisset,prad que ignara putasset. Est autem ordo,Hec virtus,& venustas erit ordinis poetici,ut dicat
iam nunc: pro in hoc loco, Sc in hac parte: debentia dicita nunc,pro in alia parte,& loco: usitatissima elocutionea tempore ad locum,quae particulatam ad presens temispus, quam ad praeteritum,& futuru accommodatur: hoc
modo,ut dicat,iam nunc: id est,in posterum:debetia dici iam nunc: id est, in principio, & disserat pleraque in aliud tempus,& omittat in tempus praesens,id est,in pIae senti tempore. Vnde dicimus & in praesens, pro in praesenti tempore: ut apud Liuium, I d modo esse salutare e tiam in praesens credebat. Erit igitur venustas, & virtus ordinis, ut ad re redeamus,ut dicat iam nunc in posteru, debentia dici iam nunc: quae in principio dici deberent, naturali ordine seruator & differat,pleraque in aliud te-pus, quae essent in principio apponenda, & omittat non semper,sed in prauens tepus, in praesenti tempore in futurum reseruans. Qua in re cosiderandum est illud item pus praesen s, ut intelligatur:omittat in tempus praesens, id est,in praesenti tepore,& reseruet in futurum: quod &illud,differat manifesto ostendit. Sunt qui vel aliterientiunt,vel aliter sentire volu t existimari, iique summi in genij,siummaeque doctrine:hoc est,poetas,ut rerum scriptores, naturae sequi ordinem tantόm debere: cam Hos
30쪽
INTERPRETATIO merus, a quo recte scribedi rationem reliqui deiiuarunt in Iliade,atque Odyssaea,vt isti disputant, ita exorsius:hac quasi legem posteris tulerit. Atque hinc Horatio, atque Virgilio erimini dant,quod alter id vel in primis praeceperit,alter quod a pr scripto sibi ab Homero narradi ordine aberrauerit. Errat isti quidem,& longe errant,si hos
errare sentiunt,quos Latine literae summos authores habent . nam quod oratoribus permittitur, qui minus studet delectationi, ut luo iudicio, & electione naturae ordinem in causis mutent,atque peruertant, ubi id earum
ratio postulauerit,no video cur illud poetis vitio esse debeat, qui sibi vel solam , vel maxime yoluptatem proposueruntZquae ex ordine,quem natura ipsa praescribit parua, vel potius nulla percipitur: cum ex eo,qui ab arte proficiscitur vel maxima fluere videatur, qua in re potis. simum poetarum ingenium,& doctrina spectitur, atque cognoscitur. artificiose enim per insinuationem quandam, se breues fore significare videntar poetae,cum n onalte repetito principio, sed a rebus exitui proximis initium narrandi sumunt. nam etsi ad priora postea reuertuntur,& longius protrahunt narrationem,quam primo
videbantur, ita tamen delectant, dum hoc nos quasi ero rore fallunt,ut ad exitum usque sine fastidio,& satietate, eiusmodi etiam cum voluptate perducant, ut id quidem vix sensu percipiatur. natura enim nos noster delectat error, ex quo quasi decipimur expectatione, atque aliis ducimur,quam in principio narrationis legentes existimabamus: cum finem iam rerum non longe abesse arbitraremur. Ordinem quide naturae no s in poetis minime vituperamus. quia eo aliquando summi viri in facultate poetica usi sunt, sed certehuic arti longe proponimus: vel quia summam afferat legetibus admirationem a d cepta expectatione: quod gratissimum semper existimatum est: vel quia,ut inde cosequitur,poetis maxime pro 'prius esse videatur,ut ratione, confirmationEq; artis adambita augustiorem, & admirabiliorem essiciant orationem, atque hinc sibi concilient voluptatem, quae ex his