장음표시 사용
31쪽
3α DE ARTE POETICA potistimum proficiscitur,quae bonis cum paucis admodsi
sunt communia. Atque in hac re minime quaeredum videtur, hune,an illum ordinem Homerus in Iliade adhibuerit:satis est in Odyssca ab eodem adhibitum artis demonstrare,quod in primis factum negant Horatii,atque Virgilii accusatores, qua in re vel Homerum ipsum authorem habeo , ut Macrobium,& Eustathium praesermittam. nam & si ille musam invocet, ut inciperet, i qua vellet parie errorum, quos diuinus Vlysses multos per tulerat: non videmus tamen eundem continuam prose qui narrationem usque ad extremum,sed ad rerum principia post reuerti: ut primis versibus proposuerat, iri Die mihi musa virum,esta post tempora Traia,, II ui mores hominum multorum vidit, oe urbes.
Quare cum a medio rerum ceperit, & ad initiu post reuersus sit:hoc est, ad legitimum rerum principium,si naturi seriem spectes,idque praecipue primis versibus proposuerit,nulla ratione existimandum est,summum poetam artis ordinem neglexisse, illiimque naturae secutum fuisse,ex quo n5 eadem percipitur oblectatio, quae ab altero. Sed quid plura in re apertissima disputamus ' quasi vero hoc dubium sit, atque obscurum 3 Cum igitur Horatius animaduerterit alterum ordinem aperte patere,&Homero,atque Virgilio cum multis esse communem,alterum cum paucis admodum,de eo tantummodo praecipit, qui ex arte proficiscitur,poetisque maxime proprius iudicatur. Noe amet, hoc spernat promissi carminis an- μον singula singulis reddes complectitur,quae his carminibus de disipositione dicta sunt: ut, hoc amet, reserat ad illud,ut iam nunc dicat,iam nune debentia dici: hoe spernat, ad illud,pleraque disserat, & praesens in tempus omittat. Debemus enim a rebus eximi Fximis incipere,& prima in medium, vel in ultimum reseruare. Quare debet poeta hoc diligenter inquirere,ut etiam dicet inofra: ut semper ad euentum festinet, & in medias res non
secus ac notas rapiat auditorem:reseruatis tamen in meis
dium, quae erant in Principio exponenda ordine naturae adhibito'
32쪽
,dhibito. Ouamobrem no video quid sibi nonnulli Voluerint:dum ad horum carminum expositionem verba Aristotelis,& Ciceronis adhibent:cam diuersum admo. dum sit, quod ab Horatio in hoc loco praecipitur,a Ciceronis, atque Aristotelis sententia. Spernato Hoc est, non curet in praesenti, sed in aliud tempus reseruet. Fromisit earminis author)Longi carminis author, inter- pretatur Madius insignis philosophus': Quonia ex Ari- stotelis sententia,inquit,prolixum poema non nisi heroico carmine fieri potest.quae interpretatio quam sit aliena ab Horati, mente,alloriim sit iudiciti.neficio enim, qua elocutione promissum carme dixisset Horatius, pro
longiori,& prolixo, & si promissam barbam, & promi
sum capillum dicimus.per promissi autem carminis au thorein intelligo,cu hoc in loco de dispositione loquatur, eum, qui in poematis sui propositione aliquid dicendu promiserit:vt, Arma, virumque cano: ex in septimo, Dicam horrida bella. Quando enimaliquid proponunt dicedum authores,recte promittere dicuntur, elocutione usitatissima.Promissum igitur carmen intelligo, in quo promissum ab authore praestatur. Vnde infra Ci- elicum promissorem appellat,quod promiserit is fortunam Priami dicturum,& nobile bellum.
In Perbis etia tenuis, cautusique serendis, Dixeris egregie, notumst caltida Perbum Reddiderit luctura nouu. forte necesse est
Iudi cus monstrare recetibus abdita rerum, Fingere cinctutis non exaudita Cethegis .
Co tinget, dabiturq; licetia sumpta pudereri Et noua duc7; nuper habebur Perbaside
Graeco fonte cadat parce detorta. Quid auto Caecilio, Plautoque dabit Romanus, adeptύ . S.
Virgilis, Varioq; προ cur acquirere pauc ,
33쪽
Sipsu, invideor: csi lingua Catonis et ni
Sermonem patrii; ditauerit,'noua rerum Nomina protuleritustui semperque licebit Signatum praesente nota procudere nomm.όo Vt tu oliis pronos mutantur in annos, Prima cautesta erboru agetim interit aetas. Et iuuenu ritu foret modo nata, Pigentis. Debemur morti nos,vostiaque sue receptus Terra Neptunus classes quilonibus arcet,
Regis opus, sterili e diu palus,apiaque remis
Vicinas aetbes alit, grauesentit aratrῶ: Seu cursum mutauit iniquiι frugibus amnis Doctus iter melius. Mortali uisa peribct, Ne da sermonustet honos gratia divax V ς Multa renascetur,quae ia cecidere,cade utq; uuae nunc sunt in honore Pocabula , si νο- let Isu Quem penes arbitrium est, O ius,c' nor ma loquendi.
Attulit supra praecepta de prima elocutionis parte, quae in dicendi ratione posita est:nunc de secunda illius par e te pertractat,quae ad verborum electionem spectat. Cuigitur aut verbis iis utamur,ut Ciceroni placet,quae propria sunt, & certa quasi vocabula rerum, pene una natacu rebus ipsis:aut iis,quae transferuntur ,& quasi alieno in loco collocantur:aut iis,quae novamus, & facimus ipsi. sed quonia propria quod a quasi naturali sensu iudicatur,ut inquit Crassus apud Ciceronem, in quo non magna laus est vitare vitium, de his nihil praecipit: sed de
34쪽
transatis, & nouatis tantummodo.Haec enim potissimuafferuntur ad illustrandam, atque exornandam orationem. Docet igitur, & transa a, & nouata prudenter,& parce esse accipienda . Primo autem praecipit non de compositis, ut afferunt commentatores, sed de trania latis. nunquam enim de copositis dixisset, dixeris egregies cum illa quidem ex Caesaris sententia non minus a nobis vitanda lint, quam scopuli in medio mari. unde Demetrius Phalereus in libro de Elocutione in ea parte,in qua loquitur de nominum compositione ait, periculosam esse vel ipsis poetis nomin uni fictionem,& cos
positionem. Sed quam ex omnibus verbis transata afferant splendorem orationi tam apud poetas, quam apud oratores, nemini dubium esse arbitror: ut etiam Aristoteles in poetica Aesichili atque Euripidis comparatione apertissime declarauit, cum de ea de re alterum proprie locutum,ut abiecti. m reprehendat: alterum transatiue, ut illustrem & splendidum maxime laudet. Nam, inquit, cum Euripides unum duntaxat nomen lingua non trita loco proprii immutauerit, tam pulcher apparuit, quam Aescuitus abiectus est visus. etenim in Philoctete Ae schilus sic locutus est: σαὶ δαινα Muου σάρκας ποδce,
ipse vero Euripides pro εσθίειν; θοίνατο posuit, qua uis etiadc illa parce sint a nobis accipieda, ne Glauciam stercus rei publicae dicamus, & castratam morte Africani republicam,& caetera huiusmodi. Primo autem carmine non
tam de translatis, quam de nouatis praecipitur: ut in iis eligendis adhibeatur prudentia quedam, dc parsimonia,
siue ea tranflata sint,siue novata. Tenuis Non omnia admittendo,sed quae necessaria atque optima videbunturi in nouatis,ne frequenter iis utamur: in transatis, ne loge deducta admittamus ut syrtim patrimoniJ, charibdim bonorum. cauim Pariter tam in nouatis, quam in tra satis: in nouatis,ne duriora,Se asperiora sint, εἰ n5 necessaria: in transatis,ut callide colungantur,ut sensium feriant,ut sint verecunda, ne maiora, quam res postulet,
aut minora, aut angustiora hoc autem est praeceptum c. h.
35쪽
uniuersale ad omnia inferiora circa verborum electionem, quae vero sequuntur, erunt unicuique verboru generi propria. Serendis verbis Pulcherrima transsatio de verborum Latione. Oua in re nihil obstat, quod dicitur a Grifolo,sationem ad nouos fructus pertinere,cum doceamus,transtationem nouitatem quandam esse veroborum. Vnde & Aristoteles in libris Rhetoricorum una ex virtutibus metaphorae esse ait,quod nouam quodammodo,ac peregrina reddat orationem. Dixeris egregie Post praeceptum uniuersale de verborum electione, sequitur particulare de transiatis. est autem ordo: Dixeris, vel scripseris egregie,ita ut laudem merearis, si callida iunctura reddiderit verbum iam notum, nouum.Verba enim si a propria,& primitiva significatione in aliam
transferantur,tanquam in alieno loco posita, amittunt primam significationem, & omnibus notam, & assum ut nouam penitus. Quis enim no intelligit, quam sint noua multa transsate diicta,cum in propria,&vetusta significatione sint notissima vi, is Dissubre uiues,redeunt iam gramina eampis, is Arboribusque comae. Et illud, ni refugit te, quia lurid; ,, Deutes, te quia rugari Turpant,o capitis uiues. Et apud Virgilium, ,, Ataneo nisbem belli,dum detonet. Quis igitur non videt qua illa verba, Conice, Nives, Nubes amittant propriam significationem, assumant noua: clim comae pro frondibus,niues pro capillis, nubes pro impetu quodam belli accipiantur3 omnia itaque verba sia propria significatione in externam transferantur, vi-- - . dentur quodammodo renouari.Hanc expositionem miror a Madio repudiatam. Callida iunctura Pr cedenti carmine generatim praecepit prudentia esse adhibendam:nunc ostendit, quam praecipue in transsatis. Illud enim,callida iunctura,ad prudentem structura reserendum est, ut in ea ita callide verba inter se construantur, ut, si translative dicantur,renovari videatur. Si enim per se dicerentur comae,niues,nubes, minimeνe arboribu ,
36쪽
capiti,bello, adiungerenturn essent ex propria signifieatione notissima: cum vero comae arboribus, nives capiti, nubes bello adiungantur,ex callida verborum structura renouatur. Hoc itaque est, quod vult esse prudente contextum verborum.Iuncturam autem no intelligit duorum nominum compositionem inter se,ut caprigenum,
quemadmodum isti volunt: sed structuram serendorum verborum. Vnde & infra eodem modo accipit, cum ait,Tantum series, iuncturaque pollet. Ouamobre satis video probatu a me,de translatis loqui Horatiu, no autede copositis,quae in zer noua enumeratur. Vnde & Craia sus apud Cieeronem in tertio de Oratore:Nouantur,inquit,verba,quae ab eo, qui dicit, ipso gignuntur ae fiunt, vel coniungendis verbis, ut haec: tum pauor sapientiam mihi omnem ex animo expectorat , tum non vis Mius me versiutiloquas malitias, i videtis enim & versutilo quas,& expectorat ex coniunctione facta esse verba, nonata ) vel sepe sine coniunctione verba nouantur et ut baccarum ubertate incurvescere. Vnde & in Odis noua com posita appellat, quibus Dithirambici utebantur . ut Aristoteles affirmat in lettio Rhetoricorum:
,, Seu per audaces noua diibirambosis Verba deuoluit, tumerisquefertur, , Lege solutu. Vnde etia sibi repugnare videretur Horatius , si cum in hac epistola dixerit de copositis, Dixeris egregie, ut isti volunt, in hac ode Dithirambos audaces appellet, quod noua verba ex coniunctione, hoc est,composita admittant. Audaces igitur nominat, quod in re difficili, ac periculosa versentur, quam non minus vitare debeamus, quam scopulos in medio mari,ut dixi- mus. In copositis etenim,si iis recte utaris, laus minima, G male,vituperatio maxima. Quamobrem illis no nisi cogente necessitate utendum est. Sed unus iam Grisolus mihi remanet confutandus: qui dum tacite Tryphonem huiusce interpretationis authorem reprehendit,ut imperitὸ de transsatione in his versibus dictum intelligentem, ipse se de nouatione verborum no satis intellic. iij.
37쪽
gentem patefacit. Ait igitur quemadmodum sationem ad nouos fructus pertinere, ita & quod dicitur ab Horatio,in verbis etiam tenuis, cautusque serendis, de nouatione verborum accipiendum, qua de re a nobis multa supra jam dicta sunt et si parum, aut minimu nos ossenderint huiusnodi subtilitates, & sephisticae argumentationes. Dum vero neminem unquam tenuem in transatis repertu conicilii: cunulla epistola, nullus sermo tam
familiaris sit, in quo non vigeant transationes:ostendit se parum aduertere quid sibi per,tenuem illud, voluerit Horatius. te quo sito loco copiositsi me disputauimus. At nunquam Horatius de translatis dixisset, si sorte necesse est,& parce detorta. Hic respodeo, non de transatis, sed desiumptis a Graeco.& de nouatis in eo loco dictum ab authore: ut declarabimus: quamuis-transata primo, ut ait M. Tullius, inopia causa instituta sint. Sed haec satis, ut illius utar verbis, aut etiam fortasse nimia in re perspicua. Redeamus ad rem,hoc est ad propositam interpre- rationem. Quoniam vero utendum esse transatis tan-
tu modo Horatius praecipit,neque veris qua do, & quibus in rebus utendum sit docet,non ab re futurum iudicauimus,si de hac tota re distincte,&copiose tractemus,ut cuviendum sit pateat, quando,& quibus in rebus utendumst, planum fiat.De metaphora autem quinque simi quae quaerantur unum quid sit,alterum quot generum sit, tertium quibus de causis orta frequentataque sit, quartum unde dicatur, quintum quibus in rebus adhibenda sit.
Metaphora vero tragoediar, & comoedis tanquam ex altera parte respodet .est enim verborum imitatio, quem admodum tragoedia, & comoedia personarum . nam veillae vel meliores, vel turpiores , ita haec verba propria vel praestantiora, vel deteriora imitatur. Eius vero, naid proxime queritur,duo sunt genera: alterum,cum proprium verbum translato: alterum, cum proprium proprio commutatur. Superioris generis tres partes repe-xiuntnr, cum aut singula verba singulis reseruntur: ut
capiti niues, comae arboribus, & pleraque huiusmodii
38쪽
aut clim res rebus: ut cum navim pro republica sumimus:vt apud Horatium in ea Ode,o nauis reserent: aut cum continuis translationibus propria quaedam ita interponimus, ut iis sublatis integra remaneat allegoriar ut apud eundem, is sera multa gracilis te puer inrasais Perfusus liquidis vrget odoribus,, Grato Drrbasus antra ., cui flavam religas comam ., Simplex mutiditii. heu quotiessidem ,, Mutato que deorsebit, astera, , Nigris aequora ventis,, tamirabitur insolans la, cui nune te fruitur eredulus aurea: D semper vacuam,semper amabilem ,, Sperat,nescius aure,, Fallacis:miseri,quibinis Intentata nites.metabulasere,, Votiua paries iudicat humidas Suspendisse potenti,, pressimenta maris deo. In his versibus verborum proprietate interposita, ex continua translatione mixtam fecit,& quasi intercisam. Posterioris vero generis plures sunt species: cum ex uno plures intelligimus. ex parte totum,ex specie genus,ex praecedentibus sequentia, vel econtra,& his similia. in quo genere & si verba mutantur, ea tamen ratione mutantur, ut non proprio translarum, sed quasi proprium proprio comutetur. Atque ideo Quintilianus haec dicendi ornamenta inter metaphoras non videtur enumerasse.metaphora enim proprie dice-da est,ex cuius continuata serie nascitur allegoria, quod minime fit,cum partem pro toto ponimus:totu pro parte:quod continet,pro eo,quod continetur: quod cotine tur, pro eo quod continet:singula pro pluribus, pro sin-pulis plura .in quo genere quia minor est imitatio, quam in illo superioti,in quo diximus verbum traflatum proprio commutari, ideo minor etiam ex hoc, quam ex
39쪽
illo percipitur oblectatio, quae ex imitatione potissimunascitur: ut paulo post demonstrabimus. Metaphoras autem, ut ad illud tertium veniatn,primo necessitas genuit inopia coacta, & angustiis: post autem delectatio, iucu-ditasque celebrauit.na ut vestis frigoris depellendi causa reperta primo, post adhiberi coepta est ad ornatum etiam corporis,& dignitatem: sic verbi translatio instituta est inopiae causa, frequentata delectationis . nam gemare vites,luxuriem esse in herbis, laetas segetes etiarustici dicunt: quod enim declarari vix verbo proprio potest, id transsato, cam est dictum, illustrat id, quod
intelligi volumus eius rei, quam alieno verbo posivimus, smilitudo.Illae paulo praestantiores, quae & non inopia indicant, & orationi splendoris aliquid accersent, cum aut clariorem faciunt rem, aut factum aliquod siue con silium magis significant, aut breuiorem reddunt orationem. Atque hoc in genere percepe mihi admiranodum videtur, quid sit, quod omnes transiatis, & alienis magis delectantur verbis, qua propriis de tuis, in maxima prcsertim verborum copia Z id credit Aristoteles accidere, quod transata reddunt orationem peregrina . que- admodum vero aliter erga peregrinos, aliter erga ciues assecti sumus: ita etiam erga orationem. homines enim externos magis, qua nostrates admiramur, & maiori cu voluptate excipimus. Ego autem vel ea potissim lim ratione existimarem transata maiorem afferre apud omnes admiratione,& voluptatem, quam propria, qua etiamagis oblectare poesis historia iudicatur, hoc est, quia
imi tatur.imitatio autem omnes pariter assicit,atque de
Iectat. Atque hinc reru gestarum scriptores cu animaduerterent paruam admodum, vel pene nullam in scribε- da veritate inesse oblectatione, sine imitatione, ad epicorum similitudine conciones in historiis adhibuerunt. quibus personarum sermones imitarentur, & quasi agerent, qui quidem & si in reliquis partibus historicorum,
in hac certe poetarum munere funguntur. cuius rei etia
illud non dubium est argumentum , seu quod quae it -
40쪽
us moleste aspicimus, eorum imagines optime essictas
atque expressas summa cum voluptate intuemur. vi as /cidere inferarum immanium.&cadauerum formis aspicimus, siue quod omnibus hominibus addiscere iucundisiimum est, quod facile imitatione aliorum, atque si- militudine comparatur. Atque ideo ait Aristoteles, priamas disciplinas a nobis per imitationem acquiri: cum a- Iioru facta, vel dicta imitamur, eorumque studemus esse persimiles. Hinc idem Aristoteles in tertio Rhetoricorum natura omnib' insitum esse inquit, ut cum facile al- quid discunt,capiat ex ea re voluptatem. quare quaecunque nomina rei alicuius afferunt cognitionem,& intelligentiam, ea iucundissima esse, quod maxime efficere ait,transationem: ut clim quis senectutem appellat stipulam, nobis inserit notitiam,& cognitione per genus. narc enim ambo vigorem, & viriditatem amiserunt. QDre clim ex imitatione, & similitudine facile omnes disciplinas percipiant, ex quaru postea cognitione sum. mam capiant iucunditatem: certum est trasationes esse 'gratissimas,tum quia per similitudinem,& imitationem pariunt in nobis cognitionem, tum quia ex cognitione pariunt voluptatem. Quam ob causam etiam similitudo oblectat maxime. est enim illa transatio quas, differens tantum adiunctione. Quemadmodum igitui iucundior poesis historia iudicatur, quia in altera inest imitatio, quae tamen in altera desideratur: ita omnes transatis, ct alienis magis delectantur, quam propriis,& suis.quia inest in translatione imitatio,& similitudo, quo utroque caret sermonis proprietates, quae historicorum scriptionibus, ut metaphora poesi, tanquam ex altera parte re spodent. Quamobrem maior ex ea re proficiscitur delectatio,ex qua etia maior exoritur imitatio,in quo prς- stant imaginibus transationes quemadmodu & tragoedia epopoeia'. Eadem enim videtur esse inter utramque differentia, quor est inter tragoediam & epopoeiam.nam ut in altera semper alienam personam induimus agetes, atque imitates.in altera vero modo nostram retinemus,