장음표시 사용
41쪽
modo aliena sumimus . ita & transatio quasi parua qua isdam tragoedia,& comoedia propriorum verborum peris' sona vestitur: similitudo vero tanquam e popoeia diuersitatem ostendit, affert tamen similitudinem. Unde via similibus plures metaphorae: ita ab epopoeia plures tragoediae derivari possunt.vique pr statiores epicis tragici ab A ristotele iudicantur: ita & metaphora similitudine - illustrior ab eodem putatur: certe non aliam ob causam, Ut videtur, quam propter imitationem, quae & facilem
rerum cognitionem parit,& ex facili cognitione etiam iucunditatem. Ex quibus autem rebus ducantur transtationes per quam diligeter videndu est,id quod in quarto
loco qu rendi posueramus. Ducuntur autem ut diximus
a similibus contracta adiunctione, atque ideo illae potissimum laudantur, quae cum similitudine coniunctae sunt, ex eaque praecedenti sumuntur: ut apud Virgilium, H Me veluti esseo si quando grandine nimbι,, Praecipitant,omnis campis a stuit arator, is omnis oe agricola tuta latet arae viator: ,, Aut amnis ripis, aut alti fornice saxi, , , Dum pruit in terris, utpostini Sole reducto,, AExercere diem: se obrutus undique telis Eneas,nubem belli dum detonet,omnes :,, S semet. Et Franciscus Petraca, . , , Comeas' adimentiis Staneo nocebier diuorte alia late
,, duo l-mi,e'ba semper il nostra polo,ri Cinneia tempeHa, , , Ch'is πο d'amrgi Orebi Iure ut.,, Sono ii mis figiis, ct mio conserto solo. Quae etsi duriores videri possunt,molliuntur tame similitudine praeis cedenti, & quasi excusantur. Qua in re maxime dissimilitudo fugenda est, ne coeli ingentes fornices dicamus, cum nulla sit in sphetra fornicis similitudo. nam quemadmodum histriones,ita etiam metaphor ,si quorum agunt personas nO Optime imitentur, risium potius apud spectatores,di auditores,quam voluptatem,& ad-
42쪽
mirationem cocitarent. Atque inde Aristoteles ast orationem , quς verborum transationibus fit, eiusmodi esse debere cuiusmodi Theodori vox videbatur ad aliorum histrionum vocem collata. nam eius ipsius, quem agebat,
esse omnino videbatur:reliquorum autem voces alienae.
Quoniam vero b c vel summa laus est verbi transferendi, ut ex similitudine sensum seliat id quod transatum
sit,fugienda est omnis turpitudo earum rerum, ad quas eorum animos,qui audient,trahet similitudo: nolo morte dici Africam castratam esse rempublicam: nolo stercus curiae dici Glauciam.quanuis enim sit simile, tamen est in utroque deformis cogitatio similitudinis . nam ut
in fabulis prohibetur, ne quid asseratur in scoenam pus blice, quod obscoenum sit: ita & in transationibus diligenter cauedum est, ne insit aliquid, quod turpe admodum videatur. Considerandum priterea est, ne longe simile sit ductum: Syrtim patrimonii, scopulum libentius dixerim: charibdim bonorum, voragine potius . facilius enim ad ea,quq visa, q ad ea, quae audita sunt,mentis oculi feruntur. Atque ideo comodius a rebus notissimis,& in c5muni, quotidianoque usu positis, quam ab ignotis quemadmodu de si in ilitudines,ducetur. nam propter eam potissimum causam adhibetur, atque delectat maxime simi itudo,& metaphora:quia aliqua ex rebus eiusmodi nobis asserunt cognitionem : ut cum amorem flammam,adolescentiam florem aetatis,senectutem stipulam
dicimus. Qini vero ratione id efficeretur,si parii cognita
per minus cognita demonstrarentur Quare que admodum a rebus notis fingendu carmem ita metaphoras, atque similitudines precipitur. Vnde no satis admirari possum Socratis apud Platone metaphoras,& similitudines a rebus notissimis ductas: utpote 1 fabris aerariis, a sutoribus calceoru, a coriariis,& plerisque huiusmodi:&nos rorum hominum ignorantiam,atque arrogantiam,quia sium morum philosophorum , eorsimque eloquentissumorum viroru dicendi ratione discedetes, sperat, se non mediocre laudem cosecuturos,cum eoru metaphoras α
43쪽
similitudines sumul a rebus aut omnibus incognitis, aue certe paucis notis, ex quibus quidem non sollim nullum prorsus afferunt rebus splendorem & lucem, sed etiam eas reddunt obscuriores, &, ut consequitur, adimunt illud, quod similitudini,& metaphorae proprium est, ut re
scilicet sub oculos ponant, atque inde voluptatem concilient.cociliabunt autem voluptatem,si dc raro,nec nisi prudenter, atque apte adhibeatur. nam quemadmodum si tragoediae, de comoediae singulis diebus agerentur, afferrent satietatem: eodem modo& trassationes. ut enim nec ea alacritate, atque animi significatione exciperet mus peregrinos,si maior eorum numerus, quam ciuium foret: ita nec frequentiores metapboras,clim & incon-
tuum sit in ciuitate plures esse hospites, quam eos, qui
ospitentur: & in oratione absurdum plura esse trans lata, quam propria. Debet igitur transsatio raro adhiberi, idque cum expectatione:quod facile consequemur,si neque frequenter sit,& antequam fieri incipiat,aliquod verbum quasi nuncius eam appropinquare significauerit. nam ut in diebus bacchanalibus no statim tragoediae,& comoediae recitatur,sed sub ultimis quasi diebus prius autem fiunt alia, atque alia ludorum & spectaculorum genera,tanquam nuncij, quos illae subsequantur: ita &metaphoram aliquod verbum praecedat oportet, quod cum ea habeat quandam affinitatem, proximamque significet:vt fit apud Horatiu in ea Ode, Quis multa gra cilis te puer in rosarin qua illud verbum,grato sub antro, habet affinitatem quandam cum sequenti metaphora maris est enim antrum locus deliciarum, unde mare
aspiciatur ) significat metaphoram subsecuturam r Heu quoties fidem , mutatosque deos flebit, & aspera nigris
equora ventis emirabitur in lens Eadem ratione & M. Tullius ante transationes utitur quibusdam verbis,quae si transtata non sunt, sunt tamen si sequenti transa
tioni finitima. quam ob causam praecipue in principiis repudiatur: clim nullum aliud ante se principium ha - beant,in quo prsmonstretur.Vnde Lazarum Bonamica
44쪽
summi iudicij, & eruditionis virum nos ipsi audiuimus
vitio dantem Iovio,& id quidem fortasse non iniuria. quod a metaphora historiarum suarum exordium coeaperit, quod non solum in principio ,sed in tota historia
vitiosum putatur, qua in re& AEschinem notatum memoriae proditum est quod in Oratione cotra Ctesipho tem a transatione exorsius sit. Atque ita etiam, si vereare
ne paulo durior transsatio esse videatur, mollienda est vel praeposito verbo, quemadmodum, ut ita dicam, vel praeposita mitiori metaphora,proxima subsequeti, quod est artificiosius: ut apud M. Tullium in oratione pro P. Sestio,cum de Clodio loqueretur: ut illum in funeribus reipublicae exultantem, & tripudiantem laqueis legum 'constringeret quo in loco, si,in funeribus rei publice tripudiantem dixisset, paulo durius: cum vero prius exul tantem, atque inde tripudiantem dixerit, paulo molliorem reddidit translationem,qui,nisi illa alia mitior pr cessisset vix excusari posse videretur. Neque illud etiam praetereundum est eandem sententiam non esse diuersis metaphoris in eadem periodo explicadam nam,quem admodum qui cum tragoediam coepissent, in comoedia
postea desin eret, vel econtra, neque continuam aut tragoediam, aut comoediam facerent,omnium sentetiis exploderentur turpe est enim, ut ait Tullius, tragicum in comoedia, & comicum in tragoedia ) ita & qui in eadem
metaphora,a qua coepissent sententiam,non persisteret, sed in aliam a priori diuersam orationis orbem terminarent. Quoniam vero verba rebus maxime conuenire
debent neque enim omnibus in rebus idem dioedi genus similiter requirendum est,sed aliud,atque aliud, eatenus,quoad rei natura & ratio postulabit.) Vtiadem ad ultima huius quaestionis partem perueniamus,ideo breuiter explicandum videtur,quibus in rebus metaphorae aptissime adhibendae sint. adhibebuntur autem in tra goediis, & comoediis commodissime.nam,si,ut diximus, debent verba rebus apte congruere,no video cui generi scriptionis magis coueniant. quia clim semper actiones
45쪽
personarum comici & tragici imitentur, eo uti verborugenere debent,quod ab imitatione non sit alienum . non erit autem alienum,quod transsationibus fit, que,ut tra- foedia & comoedia in personarum eodem modo in verorum similitudine, & imitatione versantur. atque ideo
in historia maxime reprehenduntur, praeter eas,quae vel
iam longo usu minime sunt peregrinae, sed donatae quasi ciuitate: vel quae necessitatis, aut breuitatis causa fiant. quia veritatem simplicem, ac nudam scribentibus illud genus orationis propriu esse videtur, quod veritati prooximum est. est autem illi proximum proprietas ipsa sermonis,vel illud genus tractationis, quod proprietati propinquum est,in quo verbum proprium proprio commutari diximus.Vt igitur sermonis proprietas histori eis ita
verborum trassationes tragicis & comicis maxime congruunt: ita tamen ,ut plura sint propria, quam transata. nam ut in ciuitate plures esse peregrinos, quam ciuer: ita in oratione plura esse transata, quam propria, turpissimum putari debet: atque ita differant in tragoedia, atque comoedia,ut in altera pro genere argumenti a rebus humilioribus , in altera ducantur a grauioribus. nam queo
admodum utraque eodem carmine perscribitur, ea ta ineratione,ut pene alius atque alius sit iambus in comoedia,& iambus in tragoedia adhibitus. eadem ratione utraque metaphoras admittat, ita tamen ut a genere argumenti minime abhorere videantur pro rerum qualitate,& dita serentia accomodat .Quare eodem modo. quo diximus tragicis,vel comicis metaphoras maxime couenire, eodem etiam dicendum est similitudines epicis esse proprias: quia ex eo sunt genere, in quo modo narrantes ipsi,modo alienam personam induti res explicant,quod similitudini respodere iam diximus.nam & in epopoeia, 3e in similitudine diuersum quid fatemur, afferimus tamen simile,sed quoniam poematum genera cognatione quandam, & affinitatem inter se habere videntur, ideo mutuatur percepe a tragoedia , & comoedia e popoeiat ranssationes, iisque taa quam propriis, & suis utitur,de
46쪽
ab epopoeia pari ratione similitudines tragoedia atque
comoedia. Illud vero in primis animaduertendum est, quod quibus scriptionibus conueniunt transiationes,no
in omnibus earum partibus aeque conueniunt. nam etsi in re amplificanda, atque ornanda commendantur, in exordienda tamen, atque narranda minime tolerantur,
vel quia in altera praemonstrari & praenunciari no pota
sint, ut diximus, vel quia maiorem afferrent splendorem, quam principiQrum ratio postulare videtur. debce enim ad naturae similitudinem esse leuiora, clim nihil in ea sit rerum omnium, quod se uniuersum profundae& quod totum repente euolet,in altera quod perspicuitati& breuitati sint contraria' , quae in verborum pro prietate potissimum positae sunt, & narrationibus sunt necessariae. Haec sunt,quae a nobis de transatione ex variorum rhetoru,& philosopliorum scriptis ad commune omnium utilitatem excerpta simi:reliquum est,ut interpretationem nostram , quemadmodum proposuimus, persequamur. Sisorte necesse est Nunc accedit post tractatum de trassatione ad tradenda novandorum verborum praecepta, de quibus non ut de translatis dixit, dixeris egregie, sed,si sorte necesse est. Neque enim nouatis uti debemus,nisi cogente necessitate. Nouo aute verbo dixit Cicero,qualitatem ut ipse testatur in libro Academicarum ouaestionum: Atque carente omni illa qualitate faciamus enim tractando usitatius hoc verbum, dc tritius materiam quandam. Aut enim,ut sepra ibidem,
noua sunt rerum nouaru facienda nomina, aut ex aliis transferenda. Indiciis recentibus) Nominibus nouis. Nomina enim sunt indicia rerum,& assectionum. res autem latent donec iis nomina imponantur, quibus, tanquam indiciis demonstrentur. Sumpta pudenter sum Pta parce: no ut omnia usurpentur, sed necessaria,eaqua pudore quoda. Ait enim stilintilianus,fictione nominis. Graecis inter maximas habita virtutes, Latinis vix permitti. Vnde monet Cicero oratore in libro de Periecto
Oratore,ne audax sit in verbis sectedis, & in transferedis
47쪽
verecundus,& parcus. G Iutis cetbegis) Distinctos dixerunt poete pro lasciuietibus: vi, Distinctos Mulcyber Afros fecerat: quod discincti procedant. cinctutos auteproseuerioribus,& grauioribus, quales erant illi prisci Romani, quos e Cethegorum persona significauit Horatius, cum partem pro toto poneret: vi & in Epistolis,
,, s .ae priscis memorata Catonitus, atqus Cethegis,, Nunc sitim informis premit, O deserta vetusM. Hoc est, non exertos 3c nudos, visere omnes Interpretantur,sed optimὸ cinctos ad veterum grauitatem,&consiuetudinem. cum enim cinctutus quasi a cingo frequentativum esse videatur, nescio qua ratione nudos significet,& si nudos Cethegos, belli tempus respicictes, Poetς dixerint,siue cinctuti, quia eo genere tunic ,in fiapectus aptatae, veterentur, quod cinctum dicebatur, vePorphirio interpretatur: quemadmodum & togati. cum vero de novandorum verborum ratione praecipiat,prudenter & artificiose nouo verbo cinctutos appellat Cethegos. Non exaudita Cethegu) Dixit verborum noui- ratem per periphrasim.nam quae non sunt veteribus au dita, noua sunt. Ni noua,fictaque nuper babebunt verba fidem,si Graeco Me eadaut parce detorta) Nunc accedit adversa de Graeco in Latinum, quae etiam noua sunt, cum iis incipimus uti. 8c ad nostrum sermonem transferret qualia siunt, quae Cicero elementa interpretatur.& aer, quod graecum est. Haec parce detorquenda sunt. ne laco,aer,dicamus,αμρ,& loco aeris, ἀερος: hoc enim
est,quod ait parce detorquenda. quod fit,cum Graeco nomini vi capienter admonet Madius) Latinam desinentiam attribuimus. Fidem)Authoritatem. Quibus enim fidimus,sunt etiam ii apud nos summae authoritatis. aera fonte cadant Pulcherrima utitur transatione de
Gr cotu ubertate dicedi:eadE & in epistolis de Pindaro. ., Pindarici sontis qui non expalluit haustin. Et apud Ouidium de Homero, ,, Aspice Maeonidem, a quo ceu sute perenniis Varum Pieriis ora rigantur aquis.
48쪽
cadant, Deriuentur. Noua Miaque nuper Versa enim de Graeco noua sunt,ut diximus, cum praecipue iis in nostro sermone incipimus uti. I uid autem Cecilio Plautoque dabit Romanus adempti. Virgilio, Vario que '
Arguit a pari,minime ii temporis vatibus novandorum verborum licentiam ereptam esse, siue noua penitus ea sint, siue ex Graeco translata : cum praecipue antiquissimis comoediarum scriptoribus,ut Plauto & Cecilio, idelicuerit. eodem argumento idem probauit & M.Tulliust clim dixit: Si Zenoni licuit, cum rem aliquam inuenisi. set inauditam, & inusitatam, ei rei nome imponere, cur non liceat Catoni Romanus Pro Romani. Hoc genus transsationis notat Crast is apud Ciceronem in tertio de Oratore,quando ex uno plures intelligimus, quo utitur saepissime Liuius, cum ait, Romanus praelio victor, pro
Romanis. demptum Virgilio, Varioque) Quasi dicat quod priuilegium concessum Plauto Cecilioque, Vario Virgilioque negabitur quasi dicat, nullum. Posuit aute Virgilium, Variumque pro uniuersis sui temporis scriptoribus εἰ cum illi omnium fuerint praestantissimi sceli cissimo illo Augusti seculo. Navi de Virgilio tacea, fuit
Varius tragoediarii scriptor grauissimus, cuius Thiestem summopere commendat Quintilianus, de cuius grauitate, ac excellentia ita & ad Agrippam idem Horatius: ,, Scriberis Vario fortis, oe bosium, , Victor Maeonii carminis alite,
D G-am rem cunque ferox nauibus baut equis
,, Miles te dueegeiserit. O mr acquirere pavea, spossum,inuideor' Vario, Qgilioque se interserit argumento a minori ad maius Padsui ipsius peribuam a Catone & Ennio. Ait enim, seno esse damnandii, si paucula quaedam noua prςteritis a die
cerit,cum minime vituperetur Ennius,&Cato multoria, iac fere omnium inuentores: quod intendit autem, ornat
tranationibus. AEgo De omnibus intelligit.gerit enim in hac epistola poete perIbnam. Acquirere) Nouata cere.sed dixit,acquirere, quia dicturus est, ditauerit, ubi
49쪽
modeste sumit a diuitiis ad ubertatem orationis Sc verborum metaphoram, cum etia diuitias orationis, diuite orationis venam dicamus. Nomina protulerit noua re
Aperte ostendit, quod dixerat transsative. Licuit) Concludit totum argumentum, & praeceptum de verborum novandorum licentia. Argumentum autem ita formari
potest: Quod antiquis licuit in nouatione verboru, debet & nostris licere: Licuit Plauto, Caecilio, Catoni, de Ennio antiquissimis noua fingere: licet ergo &Virgilio,& Vario. 8c mihi. Vnde cocludens uniuersali quada norma argumentum: Licuit,sempErq; licebit signatum presente nota procudere nomen. Signatum praesente nota Cam dixerit & acquirere,& ditauerit,ex pecunias sumpta transatione, persistes in eade dicit praesente nota.&procudere,& signatum. Unde&insecudo sermonum r,. Nous mihi tempus auenti H Poneresigna nouis praceptis. Praesente nota Praesentibus,& nouis nominibus. Nomina enim sunt notae,3c indicia rerum, quibus tanquam notis designatae significantur,quemadmodum nummorum precia ex publica moneta. Verbis enim utendum
esta ait Cicero, ut nummis publica moneta signatis. Vnde notare verba,& voces dixit in primo Sermonum e pro iis, nomina imponere,
M Donee verba, quibus voces,siens sique notarent.
procudere Producere antea legebatur.nos ex vetustis exemplaribus procudere restituimus: quae lectio magis
placet, ut in incepta metaphora persistatur: quod fieri monet Quintilianus. Ut fluae filiu) Similitudine arguit nouari verba necesse esse. Nam quemadmodum folia semper in arboribus, non aure singulis annis eadem rquemadmodum omnibus aetatibus semper vestimenta,
sed non eiusdem generis: ita & verba omnib' seculis aednon semper eadE sint necesse est. Fuerunt etenim semper homines, futurique sunt, sed non semper iidem: loquanturque oportet,sed non semper iisdem verbis. Hac autem similitudine tacite ex Homero mutuatus est, ubi
50쪽
hominum aetatem foliis coparat: quorum ut alia cadur, alia enascuntur,ita & eorum partim generantur,partim
intereunt. Est autem ordo: ita, ut sylvae foliis, vetus artas verborum interit,& verba modo nata ritu iuuenum florent,vioentque: qua in re annotanda sunt illa antitheta. vetus aetas, modo nata, ritu iuuenum florent,vigEntque, interit. dixit autem ritu iuuenum, quia dixerat aetas ver- borii, ut mitiorem redderet metaphoram,quae durior vi- deri posset simpliciter aetate verbis attributa. Modo nais
a) Ouod supra dixerat,fictaque nuper. Florent Trasilatione sumpta a praecedenti similitudine sylvarum, rei attributa. ad quam sit nititudo ipsa referebatur: de quo genere transsationis plura in principio. Debemur mortivos,vo'ssique Haec omnia dicta sunt iuxta Sallust ij sententiam orta occidere, & aucta senescere, ac iuxta illud philosbphorum,generata corrumpi omnia. Nam in diuino illo Platonis dialogo, qui de Vniuersitate, vel G-
meus inscribitur, hanc esse summam rerum diuisione colligimus:quaecuque sunt,aut esse sensiui,aut rationi,&intelligentiae subiacentia: quaeve sensui, semper fieri, mutarique, ac nunquam in eode statu esse:quq vero intelligentiae & rationi t sunt formi illae reria, quas Ideas apopellat, semper esse in eodem statu ac nu quam fieri, essesque veras res: cum haec corruptibilia & mortalia verarurerii potius umbrae existimandae sint,& imagines, quam ...
verae ipse res: perinde ac si in torrenti sumine imposita turris umbram & imaginem in flumen reiiciat, semper quide in ipso fieri ductam, nunquam in eodem statu co-
sistentem. Quamobrem arguit a maiori, verba omnia interitui esse obnoxia,cum nos nostraque omnia,eaque
maxime,quq immortalia pene credim' ut erat apud Romanos portus ille Lucrinus,Potinaque palusὶ morti debeatur. Sive receptus terra Neptunus Utitur repetitione
bimembri,irimebrisvim habeti propter copula interposita, sterilis'; diu palus,quae recipit illud,siue, ac si dixisset,sive sterilis palus. Eode repetitionis gen re in Odis,