De morbis internis, Lib. II

681쪽

DE MORB. INTERNIs gigni existimant. Quartana alia primum invadit, alia febres alias sequitur,x maxime erraticas,quam

. μεlάH ν appellant, de specie in speciem se

cha febris mutatione. Arabes vero quartanam notham hanc faciunt,de qua sentia'.lib.3.Prognost.

1 Imo Greei pituitam sua consistentia crassam,ob 1dque melancholici humoris naturam referentem, quartanarios circuitus efficere profitentur. Oua in sententia est Galenus lib.1. de crisibus.1 Harum enim humor non integre vacuatus, exuri, tur, crassior sit, melancholiae naturam induit, tandemque putrescens subiecta quartanae materia subsistit.

In quartanam veroffirmatur febris,quoties inte mittit, prehenditque modu erraticum. Autumno 3 prope est, & cum tricesimus, aut tricesimus quintus agitur annus. Febrium enim praecedentiu materia non solum putrescit magis cum tempore, sed torrefit, ac velut cinis quida relinquitur. Quae materia torrefacta, si aliis quidem partibus putrescit, feruet & commouetur: aliis vero non putrefit,n que commouetur, quibus febris erronea fit. Contra vero, si aequaliter haec fiunt in corpore, quartana fit. Hoc genus quartanae nothae aetati consistenti magis familiare. Quae vero quartana Vera est, declinati aetati,hoc est, post trigesimquintu annu.

3 Vnde aphorismus Hippocratis M.tib.2. AEstiuae quartanae magna ex parte breues,autumnales, longae,& ma xime quae hyemem attingunt. . Hinc ille Hippocratis aphorismus lib.s. 4 poplexia ut ab atmo quadragesimo ad sexagesimum. Quod intelligendum scribit Galen. de melancholicis apoplexiis, quod ea aetas melancholico succo coaceruando OP portuna sit. .

682쪽

LIBER II. 22 ua aetate languescit calor,sanguis melancholicus colligitur, densatur cutis ,& putrefacto sanguine me cholico quartanae excitantur. aestate breviores magna ex parte, quia humor tenuior est, cutis laxior, & materia facile discutitur. Autumnales logiores, maxime .quae hyemem attingunt. Harum materia crassior, cutis durior, externum frigus est, quod excretione prohibet, & materiam febris intro repellit. Nec perpetuo usitate breues, sed cum materia tenuior, sanguis tempestiue detrahitur, &iusta vitae ratio obseruatur.

Aliae febres,vitio s hepatis: aliae,vitio ue lienismonuiue,vitio vetriculi. Ab hepate color albidus,sub- tumidus corporis habitus, urinae subrufae sandar chre colore: dextrum hypochondrium intumescit, maior spirandi labor & tussis, quam a liene. A que hinc 8 ineuitabilis sere hydrops. Aliquado vitio ventriculi crudus humor vere potissimum colligitur, tam crassus & contumax, quam atra bilis.1 Hepar feruidius atram generat bilem, febris quartanae suscitabusum. Idem esto iudicium de caeteris melacholicis affectibus, quorum materia saepe vitio hepatis non minus, quam lienis, congeritur. c Qui infirmus si fuerit, impotens est sanguinis faecem secernete : a qua retenta obsti uino , putredo, febris. Obstructum enim & repletum iecur magis diaphr gma suo pondere premit. 8 Siquidem hepatis istius materiae multitudine grauati nativiis calor sanguinis author obruitur, atque adeo extinguitur: unde s τηε οφαι,λως, sanguificatio

683쪽

DE MORB. INTERNI s

Hinc quartanam gigni posse scribit ' Aristotele id

est, febrem,quae quarto quoque die repetit. Nec id quidem repugnat Graecis, aut Arabibus Medicis. Etenim pituita quantitate pauca, sed consistentia

multum crassa &viseida quartanarios,aut etiam rariores, circuitus facit. Sed quae quartana haec est,adeptatam referri potest. In vera ac simplici quartana,

quae saepissime contingit, Jo initio quide frigus est,

quod in altum penetrat, ut etiam ossa pertundere videatur,calor sequitur non ita magnus. Non des

nit in vomitus biliosos, sed fere pituitoses. Tenuesai stat urinae & aqueae,pulsus paruus,rarus,debilis, tardus,occultus,quarto fere die repetit. Aliquando tardius Autumno, & aetati declinati familiaris, m 1ancholicis naturis, magis etiam, si constitutio anni frigida & sicca est, vita restigerans & siccans.

a Seribit enim Aristoteles problemat. 19.se 2.1.pueros quartanae obnoxios esse, forsan quia in his melancholici humoris cuius nomine pituitosum & crassum subintellexerit cum Hippocrate, & aliis antiquis Med, eislsit exuperantia. Io Quartana vera,quae est ab humore melancholico, his,quae nunc colligit,circunscribitur signis. ret Ocho primis diebus: quia tum materie crassie nimium in venas intrat, ingentis obstructionis necessaria consecutionem asserens . Quo fit ut crassior portio nequeat se principio excolari. At Iongius progresso modi

bo,coloratiores & crassiores prodeunt Vrinae,natura co- coquente,& obstructa liberante.

Post initia rigor sit,in declinatione si1dores fluur. Quod si etiam lien intumuit, diuturnius mala est,quam si ab hepate ortum sit. Resistit aluus factilior in sinistrum latus decubitus,metuitur hydrops.

684쪽

LIBER II. Soluuntur quartanae urinis crassis, aliis albis, alia

nigris,euntibus mestruis,aut haemorroidibus fluenti Dus,profluuio unguinis e naribus,abscessu in crura. Accessionem V fere habetviginti quatuor horarum alias breuiorem . Quartana salubris eli,ne

minemque iugulat. Quod tamen intelligi debet

non simpliciter . Senes is enim magna ex parte m-terficit. Aliquando quoque viscerum tumor est,defluxio in viscera, aut aliquid tale, unde mortis periculum est.Producitur sere in tertiu vel sextum me-sem, aliquando in annum, Avicennas in duodecimum annum produci scripsit.Nec id mirum.Nam Mecoenas i 6 totalvita perpetua sebre laborauit, supremo triennio nunquam dormivit. 11 Et ad hydropem fere semper ducit. Est enim liensanguinis depuradi ossicina. Vnde suo si supersedeat officio, aqua in omentum afflues hydropem accersita Hippocr.lib. 2. de morbis mulieb. Caeteium dissicilius curatur lien,ob eius calorem imbecilliorem. 13 Quinetiam quartanarum accessiones ita interdum inualescunt,ut Ruplicem & driplicem quartanam reprς- sentent, atque etiam ad cotinuitatem progredi videantur. Quod crassiori & copiosiori materiae acceptum ferendum est.Gal.lib.de typis.14 Hippocf.sent. .sect. 3. lib.IIpid. & Gal.commentarin sent.71. seeh. 3 lib. 3. Epidem. 11 Omnes enim febres in senibus periculo non vacant. Funestae vero his sunt maTime quartanae, quia, Vt incantur, multo calore egent,cum facultas concoctrix

In senibus elangueat,& expultrix quoque sit infirma. 16 Vide Plinium cap. 1I.lib. . sic Antipater Sidonius

poeta omnibus annis uno die tantum natali corripiebatur febri: & eo consumptus est longa fatis iam senecta.Ex eodem Plinio.

Ad genus quartanarum longiores periodi referri

685쪽

DE MORB. INTERNI spossint. Hippocrates sest tert.lib.primi Epid. qua dam II quintanas, hasque pessimas,facit: quae alias ante tabem fiunt, alias tabidis superueniunt, & imterficiunt. Idem septimanas longas, verum non lethales. Praeterea nonanas caeteris longiore ed non lethaleS. 1 De his quid Galenus senserit,videre est commenti

ad sent.7.sect. 3.lib.I.Epid. Vbi febris accessiones quinto quoque die, atque etiam septimo, recurrere quide posse fatetur, sed nouas febrium species constituere negat: quod illarum causa non alia agnoscenda sit,praeter materiet humoralis portionem,& prauam victus rationem. Vnde vel ad quotidianam, vel ad tertiana, vel ad qua

tanam, circuitum reserantur.

Verum Gal. in commentario haec non Hippocratis, sed alterius esse putat: scrib1tque nullas se ubdisse periodos ultra quartanariam. Agnoscit tamen aliquando fieri posse, ut a praecedente febre semen aliquod relinquatur, neque iusta vitae ratio obse uetur, atque inde fieri, ut vel I. vel 9. s. vel 6. 3 die repetat febris. Verum non protinus quintana, sextana febris est.Quod si in ratione vitae nihil peccarum est, & fiant eiusmodi periodi, quintana fit s bri sextana,&Q

I 8 Pro maiore,aut minore humoris synatrismo, celeriore vel tardiore putredine Sc motu.

Paulus libr. secundo quartanae periodos interim producit ultra quartum. Episae circuitus rariores , liquando,quam quartanarij. Rhaetes & Avicennas, aliorum quoq; experien ii eiusmodi circuitus cognoscunt. Rariores etiam,

686쪽

LIBER II. a vi qui repetant decimoquinto quoque die, semel in mense, semel in anno. Eristimantque haae fieri amat stria melancholica, pauca & crastissima, quam exusta crasitor pituita generauit. Nec,li ultra quartanarium,circuitus quintani, septuimani, & ali3 admittentur, propterea nouae humorum species limgendae sunt.

Curatio. Cum quartana I' clementer agendum est inbtio: neque medicamentis catharticis natura irritamda:medicamenta quoque incidentia,& svi vocant digerentia media sint. Nam quicunque initio non solum catharticis, sed etiam fortius incidentibus, &digerentibus utuntur, ex simplicia o quartana d plicem omnino maiorem & dissiciliorem, ex diplici triplicem, vel omnino ambas maiores, dissicilioresque reddiderunt. Nonnunquam in tempestia uo usu remediorum continua fit, quae aegros occudit. Tempora igitur huius febris diligenter animaduertenda sunt.Neque urina sola,sed omnia accid ita consideranda sunt. Paroxysini inter se comparandi, videndumque an grauiora, an minora accudentia superueniant.Verum quod ad pharmaca a tinet, a I non perpetuo expectanda sunt manifesta signa coctionis. Aliquando enim multa materia est corporibus neruosis impacta, sequiturque paralysis:cuius si qua ostenduntur signa, etiam si manitasta coctio non apparet, maioribus remediis utem dum est. Neq; leuioribus pharmacis & clysteribus interdictum est. Verum, ut primae venae leuiter repurgentur, exhibebitur cassiae fist. I. aestate in si ro caprino distatutae: hyeme vero in hoc decocto.

687쪽

DE MORB. INTERNI sty Non desunt, qui vehementioribus utendum me. dicame tuis praecipiant, quod a leuioribus humores tantum commoueri, non educi,putent. At melius fuerit ad Galeni mentem totam curationem couertere, blandiora uniuersali morbi principio exhibere, ne naturae peris peram irritatae ulla inferatur noxa,instante vero coctione valentiora. Lib.I.de art.cur.ad Glauc.

1o Validiora enim incidentia & digerentia febrilem

calorem accendendo maiorem putredinem accersunt.11 Vulgo lene catharticum, minoratiuum appellant, propinatur: cuius usu subducta parte aliqua materiae, reliquam natura iam leuata euincat, ex Gal. comm . alaph.29. lib. 2.Quale erit. cast. 3. 6. rhei elect. puluerati Θ. . vel rhei loco si purgare valetitis est consilium) confecthamech.5 2. cum sacch. f. bol. Sed utilius fuerit potionem imperare. δ .cath. dupl. senn. & rh. I. I. cum decocto conuenient . vel sero lact. vel aq. lupui, scolop. cich.fpotio.

y passul P.L Gliorum xpi sennae S.I.citiamomi& seminis anili an.9H. iat decoctio pro una dosi: in qua dissetve vel cassar, vel catholici g. g. Alioqui ex iustulo galli vel capi alterato cum m ulta borr gine, glosso,apio hortensi actuca,stariola,infandimus,& cum nodulo incoquimus 3. a. seliorum sennae, Sc iustulum colatum sorbendum exhibemus: vel eadem selia liquidiore iure pisorum, aut

cicerum rubrorum incoquimus,butyrum & modicum selis adiicimus, cinamomi etiam puluistulum,& ita damus. Eadem Elia in puluerem redacta pondere 5 r. injergimus decocti ab*nthi

Frequens usus veteribus fuit epithymi. Nunc folia senna: plurimum usurpantur . Iam apparentibus signis coctionis utimur agarico, pul. hierae picrae, hierae diacol. quibus solia sennae trita comiscemus. Veteres etiam elleboro, quidam lapide armeno dc laguli, i

688쪽

22 Parua nimium haec sennae Josis.Itaque poteris ad

cia foliorum eorundem infusorum . Sunt qui eundem puluerem pari dosi cum vino albo assumunt, sed nimis torminosum illud est medicamen. 14 Vt sint puluer. hier .diacolocynth. B. 4. puluer. epinthym. & fol. sennae ana 3. 2. quae modico melle excepta in sero caprino ditatuatur. Sed huius remedij tutus noesst usus in calidiore tempestate. αs Ex his strupis parabuntur zulapia aquis conuenientibus additis,scolopen dr. scenic. cichor. sumar.bor-rag bu glossi vel apoetem a institues hac forma. v.poly

Deinde etia apparentibus signis coctionis oxymel diureticum,syrupus de bietantiis, syr. de epithymo,' aboris, Oximet scylliticum. Alioqui melictata ex absiynthio, eupatorio, chamaedri, scolopendrio, radice capparis, taniculi, petroselin rusci. genistae, fraxini, polypodij, tormentillae, tamarisci, glycyrrigae,& similium. Aut ex his sympos, apoZemata,

comparamus,fereque passul. borrag. v cusculam,

sicariolam, cichorium, quatuor semina frigida malaguli sortioribusq; catharticis, quae ex cap. de melancholia repetenda sunt Quod ad digeremia MI-Πet,conueniunt sympi capiti. ven. de lupulis, sico lopendrio, adiantho, violatus, de pomis, de rumo- terrae, oxymel simplex.

689쪽

DE MORB. INTERNI siora. e. anisi sceniculi,caruisem. portulacae,coriandri commiscemus. Mel item passularum prius descriptum,aliquid aceti,decoctum limacum,28 rana rum viridium,s iccum pomorum odoriferorum,ex quo etiam syrupus concinnatur.

1ς Hic, si vitium aliquod iecur obsederisi miscentur strupi de cicli orio, de en diu .acet osus. 17 Haec praesertim adduntur, si atra bilis sit usta. 18 Remedia id genus empirica minime usurpanda

sunt.Ranae autem virides si cui quartanae sunt viai,eum a venenata sua qualitate, qua virus quartanae oppugnant, depromunt.

Sed in his omnibus diiudicandum:initio enim

leuiora conueniunt, ubi neque fortiter calfaciendum, neque refrigerandum est. Eligenda que sunt, quae vel temperata, vel proxima temperatis sunt. Usus calidorum, cum iam viget morbus, & apparent signa coctionis manifesta, ut sudores & utinas

Quod ad αρ phlebotomiam attinet, si quidem

corpus crassis sanguine abundat & redudat, si gracile corpus est,si Q veng turgidς, fisuppressa aliqua solennis purgatio, vena secanda est, satis amplo foramine facto. astu Satius fuerit post purgationem initio institutam

Venam pertundere quam febris incrementum expecta xei maxime vero si affulserit plethora, aut solennis aliqua vacuatio fuerit suppressa. De tepyris missionis sanguinis delectu non inter omnes conuenit. Aliis placet hora paroxysmi,qua commotus humor se sequaciotem praebeat: aliis improbatur. Sed tutius die paror7smum praecedente vena secatur.3o Vide ne fiatu tantum turgeant.

690쪽

Atque ubi niger & crassiis sanguis estiuit, pro ratione virium & multitudine sanguinis deplenduest Si tenuis & flavus, statim claudenda vena est, sereque aperitur basilica sinistri brachij, vel salu

tella, siue splenica vena inter annularem & auricularem sita, si quidem 3x viribus metuimus. Atque ,

liquando periculi gratia, ut qualis sit sanguis, cognoscamus,vena inciditur. iInterna enim axillari pertusa maior sit praevasis capacitate spirituum effluxio. Attamen splenicae illius &paruarum eiusmodivenarum sectionem Gai irridet lib. de curatione per sang.mistionem.

Suppressa purgatio suo modo incitanda est.Est& in quartana thermarum δc balnei usiis. Abataneis inquit Galen. lib.t. ad Glauc.) penitus arcendi non sunt: a quibus si omnino abstineant, solis contenti frictionibus plurimum iuuari positat. Gai

nus videtur omnino reiicere, nisi consiletudini 3α liquid concederet. Hippocrates δc Arabes, recentioresque practici hoc modo utuntur. Ante signa coctionis 33 dulcia quidem balnea,leuiter calfacientes thermas, ut breuis mora sit, permittunt, idque ante cibum, obstructionis metu, extraque paro-xysmum,ut die aecessionem prςcedente. Apparentibus vero manifestis signis coctionis, fortiora balnea & si has permittunt, eademque frequentiora. Quorum iusta ratio esto. Nam in quartana,per initia quidem, 3s omnis motus corporis S animi, qui quidem vehemens sit, vitandus est. Postea vero is conuenit, siue fiat 36 per pharmaca, sive 37 per potiones, & alia quae uis remedia. Debent aute dc thermae,& balnea ex dicta materia comparari:gra