장음표시 사용
371쪽
et sic continuo aer in cuniculum superiorem ingredietur, ex inseriore emuel, quousque aer Xternus manebit specifice leuior interno, hoc est, quamdiu aestas durabit. f. 11. Q. E. D.
f. 8. Vbi aestas longiori tempore permanet, ibi etiam aer diutius eam directionem motus conseruabit, qua ingreditur in puteum Vel cuniculum altiorem ex lau- miliore essivit. Et contra ubi aestas breuis est, ibi etiam haec fluxio aeris breuiore tempore durabit.
f. 9. Minim profecto non est in oris temperatis eiusmodi fluxionem incipere initio veris et fine autumni cessare , in igidis autem initium capere sub finem veris et sub initium autumni desinere.
f. O. Brumali tempore aer infundi debet in puteum humiliorem A B, et ex puteo altiore E C es
Puteus CE est altior puteo An per hypoth. et aer in Q-dinis tempore hyberno specifice leuior eXterno f. II.). Igitur pars A L cohimnae insistentis extremitati B erit specifice grauior parte DE collamnae insistentis extremitatii: f. eod. Quamobrem columna insistens eXtremitatii praeponderabit colimnae insistenti extremitati E, adeoque aer Xter- Tom L M, M
372쪽
nus irruet in apertura A putei ΑΒ , ac illum, qui ceteras partes bdinae occupat per aperturam C protrudet bras. Et quoniam aer Odinam ingressu hyeme redditur speci, fice grauior externo j. quamobrem semper aequilibrio sublato aer hyberno tempore in puteum humiorem influet, e altiore emuel. E. D.
g. I. Quoniam odina FGH eadem ratione est comparata , ut sodina in C E, nimirum pars T columnae aeris ad stuperficiem atmosphaerae Xporrectae , ape tura H insistentis, tempore brumali est specifice grauior partem K , quae replet puteum interiectum , quamobrem aer hyberno tempore inii indetur in cuniculum inferiorem, ex superiore egredietur
g. 22. Aer Xternus continuo ingrediui in puteos et cuniculo inferiores, ex superioribuS egreditur , quamdiu manet specifice grauior interno, consequenter bi hyems pluribus mensibus dominatur, ibi etiam motus aerisa, apertura inserior Versius iuperiorem diutius iurare debet . quam ob hyems est ireuior, adeoque in regionibus stigidis aer externus incipere debet fluxionem per bdinas ab apertura putei vel cuniculi humilioris Versus aperturam putei vel cuniculi altioris sub initium autumni, eamque finire se, exitum veris sub caelo autemtamperato motus hic initium caperes debeo sub inem autumni, sub initium veris cessare. Cor
373쪽
m FODINIS OBSERVATO et sCorollarium 3.
f. 23. Vere et autumn , quando frigiis et calor luctantur, aer externus tum calidior tum rigidior redditur interno, qui Bdinas occupat, adeoque fit externo tum specifice leuior, tum grauior 'irum igitur non est his anni tempestatibus motum illius quatuordecim dierum circiter spatio contrariis directionibus sondinas alternatim per
f. et . Hanc theoriam de aeris motu spontaneo in sedinis non inutilem Dre arbitramur praefectis bdinarum et o ribsis. Etenim sta locorum situs patitur putei , cuniculi et bilis ea ratione ductis, hi laboribus, illi sumptibus parcere possunt siquidem ad construenda machina praeumaticaS, ad eaSque mouendaS, propter aerem subterraneis vaporibus insectum Xpellendum , non exigua pecunia et opera rampenditUr.
f. s. Nec in phaenominis rerum naturalium explicandis non aliqua hinc opera expectari potest. Atha nasius ircherus inmundo suo subterraneo resert dari in Italia quasdem speluncas, quae certis anni tempestatibus aerern effundunt et in agris vicinis ventum producunt,
quod propositae huius theoriae auxilio dilucidari posito
374쪽
Nobiliores quidem videntur illius in rebus physicis a
tes, qui nouis inueniendi occupatus est , quam eius, qui in ea, quae pro certi et Veri habentur , inquirit, et nonsolum , quae talia deprehendit, sed etiam quae mcerta et falsa detegit, notat, ut aliis in errores incidendi occasio praecidatur. Non tamen prorsus negligendasist omnino scientiae naturalis cultore dignas et tiles puto has posteriore etiam curas. Hinc non inutile arbitror, si paradoxo Celeb Hales experimentum Xamina-
σω et inquiram , quantum illi tribuendum sit. f. . Describit illud Ceseb autor in egregio suo opere , statica vegetabilium dicto , in appendice Meriet huius viri in scientiam naturalem tanti aestimo, tetantum absit, ut celeberrimi et ingeniosissis experimentatoris laudi dubiis meis detrahere velim, Ut semper , hi gloriosum ducam ipsius vestigia premere et ad Xemplum eius de scientia naturali bene mereri Improuisis et
375쪽
Variis circi amstantiis concurrentibus perspicacissimus saepius eXperimentator confinditur ut interdum falsa pro Xperientia comprobatis commendet. Imprimis laoc fit, si ob celeritatem phaenomen omnes circumstantias obseruare non licet Caute hinc procedendum est in assensu operimentis eiusmodi praebendo inprimis si aliquod parado-XOn continent, et priuS, quomodo instituta sua exactissime nosse debemus, antequam iudicium de iis serre licet. q. . Compressio aeri tanta , qua in 183 Volu)mini partem reductus , hincque duplam aquae et lapidisse e densitatem obtinuisse asseritur , omnino tale paradoxon physicum mihi est, et hinc priusquam assensits Praeberi poterit, antea , quomodo institutum sit Xperimentum , bene examinandum est.
q. . Ad hanc stupendam densitatem aeri tribuendam sequenti methodo ingeniosissima sitis est Cel. ales.
Elegit sphaeram ferream cauam , cuiu capacitati diameter6V3V Lond. erat, et minima parietum crassities V an L. Hanc sphaeram cum Vehementer gelabat, aqua impleuit, et tubum vitreum ab Vna parte hermetice clausum , cuiuScapacitatis longitudo erat f. V 6N et diametero VI SIV. ut drachmam unam et sex grana aquae recipere posset phialae paruae Vitreae immisit, in cuius fi md parum a
genti vivi cimi supernatante spiritu Terebinthinae per Indigo colorato stagnabat, phialam deinde cum tib Viue aquae sphaera ferrea contentae immersit. Hoc ficto soramini sphaerae ferreae lignum densiim rite tornatum immisit et ope praeli adegit sortisti me , ligno priu maceria e mastige, cera et Terebinthina parata Obducto Tandem ma-κm a terti
376쪽
teria frigorifica ex copiosa glacie contusia et tertia parte salis marini parata sphaeram peruit. Os paruum temporis interuallum sphaera fracta a tres partes dissiliit, quae tamen ab inferiore parte sese contingebant. Glacie copiosis bullialis aereis distincta parietes partium dictarum sphaerae obducti obseruabantur, et crassities glaciei erat se partium digiti Phiala et tubus vitreus in frustula parua dissilierant. Vtraque tamen Xtremita tubi, cum ibi finiretur, bi glacies pariete obduXit, cum glacie coaliterat. Interna superficies rustulorum ubi vitrei fracti in ipso vertice etiam Terebinthina colorata et mercurio
maculata obseruabatur. f. s. Dum celeb. Hales hoc phaenomenon contemplatur, putat, hinc concludi posse aerem in tu vitreo sic compressum suisse, ut spiritus Terebinthinae tantum non ipsum ubi verticem attingere debuerit. et mercurium enim vel itrum aerem transisse et se cum aqua miscuisse impossibile iudicat. Vt ero condensationem definiret, inquisiuit in cohaesionem serri, quam aquae gelascentis pressioni in sectionem capacitatis sphaerae ma-Ximam circularem et hanc aeris in tubo inclusi lasticitati aequalem posuit, et hinc deduXit, aerem in I 83 oluminis partem coactum fuisse. Hinc cel. Musschenbroe in elem. hys f. 9 . sequentem legitime elicit conclusionem: ita aer si isset illo densior quam aqua , et citra, ad que, cum ni 1ldensabilis sit, particidae aerem componelite , eram prorsus diuersae indolis , llam queaeri caeteroquin enim modo in Co ren O minus circiter comprimi potuisbent, tumquembrim densitatis ac aqua, Oribus quibuscis comprimcntibus
377쪽
itisent. Conclusio tamen haec licet legitima fit inanis, si
perimentiam ipsis est fallax Minorem tamen Cel. Hale inlieni densitatem , ac e datis colligere licet. q. G. Plane aliter hinc sentio ac Cel de Busson qui in versione operis staticae vegetabilium in linguam Gallicam calculii Halesi mendaturus minorem densitatem inuenit, quia sectionem sphaerae maXimam , cum sectione capacitatis sphaerae maxima comparaturit pro diametro sphaerae assiimsit diametrum capacitatis sphaerae simplici crassiti parietum auctam , cum tamen diametrum capacitatis sphaerae duplici crastitie parietum augere de buisset ad diametrum sphaerae totius definiendam. Hoc errore admisso planum cohaesioni multo minus inuenire debuit a Cel. Hales, hinc densitatem etiam aeris compressi minorem. f. . Ad calculii rite instituendum , pressio aquae gelascentis in sectionem capacitati sphaerae maXimam Ο- haesioni parietum sphaerae ferreae circiter aequalis poni debet.
Ponatur nunc cum autore diameter capacitatis sphaenae 'GV III, L et crassaties parietum minima IV ERIL diameter sphaerae ipsius erit II VI L. Positaque diametro ad periph. IV 3s , erit sectio capacitatis sphaerae maxima 33V 8m , et sectio sphaerae maxima ΣΠ IV , T. Hinc sectio annularis parietum sphaerae , quae simul est planum cohaesioni 29V. a V in quod Cel Busson ob errorem admis sum ass. O IV I iuuenit. Sit cohaesito fili serre dia
378쪽
Noechi in introd. de cohaerentia corporum , s librarum Amstelod vel 18 I librar. Ond. possit libra Amst ad libram Lond. xii 3 ad Oo. Cum mensilia Rlienaria sit ad mensuram Lond. xt 13 ad 13s , erit 1 ira laen. Ioa Lond. ferme , et hinc sectio fili adaxin normali 8332 T. Qitoties haec sectio in plano
cohaesionis 29O3Π continetur, toties continentur 18 librae Lond. in numero librarum cohaesionem parietum sphaerae exprimente Is 81 et O. Atmosphaera ponitur in pollicem Lond. quadratum premere pondere Is , libr. Lond. hinc pressio atmosphaerae insectionem capacitatis sphaerae maximam erit O libr. Lond. serme Hinc tota resistentia quae aquae gelascenti sit est 1 38628 libr. Lond. circiter, si cohaesio serri fusi ponitur aequalis cohaesioni serri cusi
Pressio gelascentis aquae in sectionem capacitatis sphaerae maximam a18m T comparari potest cum presione atmosphaerae in aequalem supersiciem , quae est O libr. Lond. Est hinc press4 aquae gelascentis in sectionem
capacitatis sphaerae maXimam ad presionem atmosphaerae in aequalem aream ut 1 scissa ad OV ut 28 1 ad krme. Si tandem volumina aeris ponuntur in ratione inuersia virium comprimentium , aer in tubo vitreo Ompressione aquae gelascenti in partem Volumini 28 1 reductus est , nisi se torturae huic subduxerit per poros vitri vel mercurii quare vitri purissimi densitatem silperaverit necessum est. Si seni fusi tamen cohaesio ponitur ad cohaesionem serri usi xto: et, in partem voluminis1 3s aer redactus dici debet, discrepantiae huius et Hales rationem habuisse non apparet.
379쪽
s. S. Si alia fluida praeter argentum vivum Onsiis deramus, aer in eorum interstitiis coniciatus ad aequilibrium quoddam vidctu enit , ut si in fluidis tanta copia adest t Xternus prcarens et cohaesi partium fluidi non sufficiat illi coerce ad , eri impere, si Ver parcior adest copia, admittere aerem Xternum et cum illo uniri, hocque lentissime fieri, si differentia Virium contranitentium minor est. Qtio maior vero haec differcntia est eo celerior est aeris in fluidis inclusi mixtio cum aere externo, Vel Xterni aeris recepti in interstitia uidi, si hic minus resistitur. Sic Videmus, aqua sub campana Orbi anthae pneumaticae imposita et resinone aeris Xterni
minuta, statim aerem in aqua contentum X aqua forma minimarum bullularam asscendere et campanum occupare, quamque tali ratione aere su e parte Orbatam et
aer libero expositam sensim aerem recipere in interstitia, non secus ac spongia aquam in sit interstitia iecipit Pariter aqua per Oro ligni et multa alia corpora transit. 9. Si ergo ad haec phaenomena non respicere licet, quia aer cum argent non aeque ficile miscetur accum aliis fluidis obseruauit enim celeb. ales aerem in
a Voltiminis partem reductum non penetrasse neque vitrum neque argentum tuum i nondum tamen hinc cer- tu esse possum , ne maiori quidcm compressione adhibita miXtionem et penetrationem oriri posse. Si enim considero compressione aucta etiam particula aeri minui debere , non Videtur repugnare , particula ita minui, tinterstitii et ori vitri et mercurii recipi possint, non minus ac particulae aeris naturalis densitati per poro ligni trans-TOm. I. Nis eunt.
380쪽
eunt. Si ergo spiritus tereb. Verticem ubi plane attigit, ut experimentum docuit Clariss Hales, exinde maiori cum veritatis specie concludi posse videtur, particulas aeris ita parua sectaS, Vt tandem per poro vel vitri vel mercurii vel triuSque transierint et spiritui terebiu-thinae et mercuri locum concesserint. f. o. Cum haec admodum speciosa mihi videantur, repetendum puto Xperimentum cum sphaeris diuensis, quartim pariete crassiti discrepent, Vt pateat, an volumina aeris post compressionem sint ut vires comprimentes inverse. Tubus vitreus tu medio capacior adhibeatur, t spatia aeris melius comparari possint maiori quantitate aeri compressa et ea quidem quam ipse suadet Celeb autor praecautione obseruauit enim aquam
in medio sphaerae in glaciem non abiisse , et hinc iud cauit tubum itreum cum phiala, si 1 medio sphaerae rite latciretur, nulli rupturae periculo Obnorium suturum et sic altitudinem fluidi in tubum compressione eleuati et volumen aeris compressi post ruptam sphaeram proditum iri colore coeruleo , quo parietes ubi interni maculari
f. II. Si Xperimentum siccedit et I altitudo ascensus spir tereb colorati in tubo, post fractam spha ram serream illibato, consequenter spatium aeris post compressionem innotestit, et et spatium istud est inverse vivi premens, si a aer in tribo vitreo compressione cessante idem voltime iterum habet, quod ante compres sionem habebat, non dubitandum est amplius de iis, quae Celeber Hales russeruit Si vero totus tubus VS que