장음표시 사용
81쪽
. tificis suisse opus At quamvis etiam in eodem Globo videat circuibs,ur .
picos , ZodiacMm , Meridianas , c. Si vir sobriae mentis iit , non existim bit licis casu se s id clico tantom quia eorum rationem , usuinque noni vit, aut quiarii taedam linearum, ut curvae eae lineae quas Nautae Rhombos dicunt, non sunt aliarum instar circulares , sed nescio quo modo de quadam in
speciem irregularitate eas intersecant. Sed existimabit potius arrincem qui Globum terraqueum corpore vix bipedali extat bere poterat ac eisingere, sutile quoque sat peritum ut has lineas duceret scopo huic peritiae proportionato lii cet noli obvio artis ejusmodi impetitis. Non incogitanter de irregataritatibus loqtuitus sum quasi interdum apparentes tantum esse pollent Fieti enim on nino posse existimo ait artifex me tis ade,capacis, ade6que lynceus quam est Mundi Conditor potuerit in hoc
magno suo automato ita res ordinalle, ut earum non paucae nobis videtiqueant ex abrupto erupisse , magnisquevi temporum locorum intervallis quae propterea irregulares videantur, quamvis re ipsa tum in praeordinatione divina , tum in genuinarum causarum connectione finem habeant, quem, discerneremus, neque casui , neque Naturae aberrationibus tribueremus.
Ut hoc non nillil illii stretur quod sequitur consideremus, cum Jesultae qui peti, mi Regnum Sinens intratiant, horologium onans affabre factum Regi o tulerunt ut is qui illud aspiciebat, evciιasorium convolvisset ita ut paul post horam primam sonitu indicaret. Si inquam , hoc factum seret, Einenses horologium hoc ut animal quoddam Europaeum intuiti forent cum index odi.
caret horam secundam , horologiumque sonitu indicaret eandem horam, atque ita tertiam, quartam, sic deinceps, existimarent ii hos sonitus regulariter productos Quia aequalibus temporum intervallis eos audierunt, iton nisi cum index horam indieavit, tum autem semper. Gim itaque jam eo bat rium inexpectatum ederet, confusum , diuturnioremque sonitum eis sin illiter existimalent, aegrotare hoc animal .aut infωlitum quid pati: Sιr pitin tamen excitatorii non minus proprie procedit ab ipsa machinulae structi ra nec minus ab plo attifice recto teque machinae intenditur, quam ii horolo-gii bini qui manifeste regulares videbantur. Praevideo dici posse nisi ejusmodi ens , cujusmodi Natura est , admitta
mus , cujus consilio res corporeae regulariter, certaque cum methodo ad fines suos dirigantur nulla fit tura divinae sapientiae conspicua corpcri eo in mundo, vestigia, aut argumenta Hocque algumentum , fateor , tanti in speciem roboris est , ut eo maxime coi mnotus aliquandiu dubitarim quid de recepta Naturae notione sentire deberem: Re aute Naturius examinata animadver responderi posse ipsam Universi fabricam, variarumque illius partium regularemque rerum cor patearum curium manifestamque determinatos ad fines tendentiam , tum ut loquiuntur materia saeri sint, nequaquam suppositione illius ei itis quod Naturam iescunt, pendete , sed seposita hac vel illati pothesi cognosci polle es in Pectionea inspectores attentiores sint, prin
82쪽
iudiciisque liberi. Ut cum quis humanum corpus dextero ab Anatomista peritediisectum videt, fieri nequit, si judicio polleat,pi ludicioq; liber sv ut non agno Lex Limine exquisitam esse incomparabilis hujulce machinae texturam , variarumq; illius partium determinatos ad fines, muneraque adeo affabre factarum: Quocirca neq; supprimo neq; supprimere possum manifesta vestigia consilii tapientiaeque conspicua in mirabilibus ordinatisque Mundi,ejusque partium opstationibus. Sed n. ec sapientiae indicia ad veram reducere causam conor : Et eum in objiolentis hypothesi tres assignari possint causae illorum sapientiae speciminum, scilicet,Dem, Natura de Casus: Si juxta doctrinam a me propositani Natura rejiciatur, de Deo tantam Valu sutura quaestio est Atque hebes omnino is sit oportet, multumque praejudiciis praeoccupatus qui existimabit
coli sonum esse rationi tam regularem rerum, structuram irritum cujusmodi corporeo in mundo intuetnur ascribere casu potius, caecae prorsus insentibilique causae, aut verius mero,ationis enti, quam Deo summe intelligenti, a quo proinde quam maxime congruae structurae opera expectari queant Iam veto , si celeberrimum illud ens, cujusmodi Natura putatur, ad nullum erit longe operosioris operae labor erit sapientiam existentiamque De ejus ex operibus probare. Cum ad aliam homines confligere causam queant, praesertim ad vigil illud providumque ens quod Naturam dicunt mancque disticultatem peripatetica aeternitatis hypothesis non materiae tantum, hanc enim Atomicialisque una cum iis admittebant, sed & mundi non parum promovebit. Iuxta enim hane Universii descriptionem non videtur nec elle aliquas Deo inmundo partest libuere, cum hoc ipse diuomaton non condiderit, utpote quod a seipso extiterit, non quoad materiam tantum , sed quo ad formam etiam. Quod autem ad regimen corporum ex quibus constat, attinet, Natura proprium illud megotium est. Si autem quis objecerit qubd hoc ens ab ipsis ejusdem alsertoribus Deo dicatur iubordinat uiri, respondeo ut ob rationcs aut horitatesque alibi astetendas ' dubitari merit,potest, utrum necne multi Philosophi ac sortEintegra eorum Sectae qui Naturam adorabant, admiserint eam ut vicariam tantum lupremi Entis,ita hanc distinctionem sub ordinationemque non facilὰ probari polle adversus eos qui stabant a partibus veterum illorum Philosopli ram nihil ejus nodi admittentium, aut disertis vetbis negantium Praeterquam quod haec objectio existentiam utperioritatemque Deitatis supponat, quae tamen existentia aliis prob.inda modis est. Cum interim in hypothesi a me proaposita eadem Phaenomen quae admirabilem sapientiam, manifestaque in cor- Porco mundo consilia indicant, solidum suppeditent argumentum tum existentiae tum quorundam magnorum Dei attributoruin quibus reliqua ad ipsum spectantia necessarib conflexa sunt.
83쪽
PRogredior iam ad sextam, maximeque arduam hujuste operis patienti
ut cilice tollendam generalissilina, maximeque ecepta circa Naturam axiomata ubique in Philosophorum scriptis obvia , vero ita liter explica- polle contormitet doctritu hactenus propolitae, licet quaedam illorum axiomatum naturam supponant quaedam pro recepta Natura notione strenue militent. Ut major dicendis lux praesulgeat,duo omnino in quinta Sectione proposita eris praei nollendus milibus communem circa ne coiit e Naturae docti inam intelligi, aut limitati omnino velim. Illic igitu dicta hic non petam, sed pauci, addam tantum , ii ista Paucaque alia ci ueconsulerata fuissent,oblchii: in sortet omnem iuitulisset L,C UI C. qta Iliannulisios ad notionem Natura lyc . . lyte .
Non tibi spero, excidit , id mihi hoc tractatu propositam ut receptam Naturae notionea examinarem non ut novam introducerem : Atque ipsa quisdem vocis ambiseritas tanta est, ut e secunda Sectio iis constat, atque a d ctis etiam tam variolenti usurpatur, ut non dii Unctis variis ejus den i nibus nec ut nec sorte tradi omnino pilus d finitio possiet, ejulnuicii l. item quae censurae obnoxia non foret. Non igit in sulcipiam hic rem dc 'ni eiu inicujus nullam ade certam interio in ines descriptione inreperi utc . tim ex Aristotele , aliisque conge vere simul in quarta Sectioiae varias receptae vis Ib Naturae ideas , aut notioli es. ac potu quam opti inciOzui, accuratis dos: .itioniblis quali; scunque de iniim iiii,stitu cie descriptiones, quibus tria te cat quid in nomine plerumque intelligatur. Quale cum velim omnino spere inque memini illa te, quae in quarta Sectione tradidi , ac fiaturum ut ea insequente hujus tentaminis parte applices, non ero tibi eorum hic repetitione
Sed prius peculiaria de Naturae actionibus et sata quam examinem non ini tile fuerit tentare an aliquam praemittere lucem non possimus explicatione ejus senius quo Natura omnino uere, aut hoc illudete operari dic Mur. Quantuine ni id itinctius intelligo, quicquid ut in mundo mere corporeo reipia a particularibus corporibus lit, a particularibus inquam corporibus secundum leges ino us d quietis agen ibus , cstc. qu. I Digo constituta sunt, seΘvatae ii a Deo res inter corporeas. Qua in hypothesii Natura videtur potius kl attonite, quam quid vere Pitysicum, illinctum , aut separatum, atquc inens : Cujusmodi foret ii γ, isto et docti in vera ei set una illarum intelligenciaruin quas ipse illa tuli Coelestes movere orbes. Sed homu
84쪽
nes mentem exprimunt a in ambigia cxii dicunt , NMtur agere hoc, uatiliι , aut hoc au illo modo, ut Phia se illas vix quis traiis fetae possit in i quendi modo qui intelligantur, Δ qui mentein eorum eas excogitatum, exprimant Quam ob causam quani vis in piae dicta Sectione quidpiam dii uim nox dicendis conlbnum , ipsi tamen disticuliate mometrioque arguine ii commotus expedire omnino judico ac fere necessarium , ut fultus hoc loco expona inriti id intelligant homines, aut intelligere debeant, cum loquuntur de Naturae actionibLis aut de rebus Naturaliter factis Dum locutioitibus suis, modo hunc, ni ,db illum lentum attribuunt. I. Interdum cura dicitur Natura agere hoc aut istud, minus proprie dicitur res fieri 1 Natura , quam secundum Naturam: Quare mura hic non eli contideranda , ut distinctum separatumque agens, sed tanquam regula, ain potius yllem regularum juxta quas , illa agentia , coi potaque in quae operantur, a magno rerum Autliore ad agendum e& patiendum deterinia
Ita cum aqua elevatur in antliasuctorii, dicitur Natura cogere aquam ad ascensum ductu nutu cluesset horis, ad praepediendum Vacuum licet reipsa hiuat census non o statui ab ejul modi separato agente , cujusmodi Natura putatur, sed apreisione imo phaeiae in aquam agentis iuxta leges staticas lege que aequilibri liquorum conititutas a Deo inter fluida sive visibilia,sive pia ei
matica Itaqtie cum severiores Peripatetici nobis dicunt, dum visibiles omnes Coelestes Orbes motu secundium ipsos violento rapiuntur spatior . horarum circa terram ab ortu in occasum, conitatio moveri motu ab occasu in ortum. Si praeceptoris sui Docti inae conformiter loqui velint, vocem hanc, Naturale , sensu nox obtervato adhibere debent maec quoque nostra observatio illustiari poterit aliis loquendi modi, in usu ; ut chim dicimus legem a-ram suscipere insantium 'unaticorum , ne imprudentes eorum actiones, aut omissiones haeredibus noxia lini , egemque homines suspendere ob homici-Zium , ted antim tantum amburece leviora ob delictari Quarum Phrasium
sensus est , ubi Magistratus , aliique miniit ri justitiae agentes consormiter Regni legibus res commemoratas faciant. Piopius ad scopum nostrum fuerit, animadverterimus arti ascribi vulgb solere quae sunt ab artificibus juxta actis praescripta , ut cum dicitur Geometria juxta nomini, interpretationem metiri agros , Astrologia praedicere te irporum mutationes aliosque contingentes eventus , Architectonica aedificare do inOL, AE amica praeparare inedic
II. Interdum cum res varii, ut incrementum arb-im , maturatio siu-
um, circ. dicuntu fieri a Natura , sensus esse debet inub ejuscemodi omnia producenda sint a propriis immediat iique causis juxta blituo modum, seriem , aut ordinem quo agere solent cita dicimus Natura cursu dies aestis vos longiores elle diebus hyemalibus : Et cum Luna opponitur Soli, ut in
Plenilunio, illain partem corporis illius quae terram respicit, magis quam in Noli
85쪽
Novi-luvio illi Inari , aut in quavis quadranira denique simplus minuive conicam terrae umbram ingreditur , totaleii, aut partialem pati Ecli sim. Quae tamen. aliaque illustria Phaenomen explicari queuiu absque confiigio ad Aris telicorum Naturan , mera consideratione situs bEtorui que motuum Solis , Terrae Lunae comparatorum ibi invicemis Globo
Atque hic non inutile sileti ammadvertisse , distingiter nos interdum posse non inepte inter lege . Vatur a magis proprie dictae, consuetudinemque Naturae , aut si mavis, inter sitndamentales e generales conmtutiones reruni corporearum municipales, ut ita loquir, leges, ad hanc illamve particularitim corporum speciem spectantes Ut si resumamus, ac nonnihil variemus exempluin nostrum ab aqua ductum. Cum haec in Terram decidit dici potet decidere consuetudine Natara , quod liquo sere temper deorsum tendat, decidatque ni externum agens a casu prohibeat; at cum aqua alcendit suetione in antlia aliove instrumento, hic motus cum sit contrarius solito aquae in tui fit viis igis Catholicae legis Natura , qua contingit ut major pressio, quam patitur nolis in casu aqua ab incumbentis aeris Pondere, minorem superet cujusmodi hic est quae in Syphone ascendentis gravita Praecedentes duae observationes uli et iii illus cari possunt si consideremus quo sensu hom
nes loquantur de rebus quas raternaturares aut Natura contrarias vocant
Variae enim imo pleraeque julcemodi locutiones ostendunt a uiram inclis. dem ultirpari, pro particularibus sub ordinatis , aut quasi inimicipalibus stabilitis iuer corpora legibus cita aqua cum intense calida est in statu prae ierna virali est dicitur , quia est in statu non consueto quemque illius verum statumis eiruinum honuites non existimant m iam vis Sol de ignis qui ita eam agitant, hunc que in statum redigunt , Naturalia agentia in , neque
aliter agere quam secundum Naturam existimentur. Ita cum Elater incurvatus existimatur esse in statu ipsius Naturae contrario , ut coli gitur ex perpe, tuo ejusdem ad corpus premenso emovendit in conatu, hic status sive prate naturalis , live Natura contrarius, talis reputari debet comparate tanti iniad corpus elasticum Lalioquin tam consonum est magnis rerum corporearum legibus ut ejusmodi elate viribus actu coli primentibus incurvus remaneat, qui in ut explicet sele , quod a minoribus cohiberi viribus nequeat Atque ut sex res,stn-Nasurales , de quibus tam multa Medici, praeteream , hic animadverti oportebit, licet morbus plerumque prauernaιurale quid existimetur, aut iit alii etiam dicunt, contr.trium quid Naturae, hoc tamen intelligendum tantum esse de eo quod humano corpori plerumque accidit cum venti summe stigidi, immodicae pili viae, servidior ae , aliaeque ordinariae morborum causae tam aut alia agentia sint, agantque tam conformiter Catholicis Unis verti legibiis ci morbos producunt, quam tum cum nubes in bivim de niveir condo niant , cuin naves in portus impelliant, fluvios ulti ripas agunt, Luges fluctu.que manat in , aliaque ejuscemodi praestant uve noxia hominibusa
86쪽
hus, sue utilia. Similem ob causam cui monfra dicuntur res aeternaturales, haec locutio intelligenda est de particulari corporum specie, a qua monstrui uenormiter deviat licet causae hujus deviationis agant tantum generales juxta leges quibus res corporea reguntur. III. Nelcio an tertio loco obtervate non debeam tranquam quidpiam quod ad alterutram et aut utrainque praecedentem observationem reduci queat, interdum , clim Natura dicitur hoc , au Hiad facere , non esse exim
dii mandum illud reipsa produci ab aliis quam a propriis Phri is causis
age litibus cin ejusmodi enim locutionibus Naturam potius intueri debemus tanquam relativum quid , aut vocem adhibitam ad rem notionalem denotan- .clam comparate ad quam causae Phylicae considerantur ut agentes peculiati quodam modo , quo distinguere Poruimus eorum operationes ab iis quae ab aliis agentibus existunt, aut forte etiam ab eodem alio modo operante i Hoc aliis receptis loquendi formulis illustiari poterit ut com multi ex antiquis, ac quidam ex hodie inis Philosophis dixerunt res fato contingere , non intelligebant elle illii istum separatumque agens, sed tantum effectum Physicis catilis procedere quatenus in agendo necessivitatibi invicem conia xione cohaerebant. Iam autem cum es dicunt, ut nimis dicunt, fortunam, aut casum , 4 τυ , alit τὸ ωιαόμι ον Aristotelis enim Sectatores fortunam ct casum distinguunt priori enim ascribunt quod praeditis mente entibus inexpectat contingit, posteriori quod mente carcinibus, aut inanimatis entibus accedit praeter opinionem et Cum homines dicunt fretanam,aia casum hoc aut illud fecisse,iobrii Philosopli non intuent ut fortui iam, aut casum tanquam veram dii tinctamque Phyucam causam, sed tanquam quid notion te quod denotat piolui agentia e flectum produxi ile, quamvis eum non inte detent , ut fultus in Sectione quarta exposui. Non inepte forte quispiam ad
tertiam hanc nostram observationem eduxerit quod multa teirpori attribui soleant, ut cum dicimus, te in matura e studius citi; aequo decerptos, rerum esse edax , de res contumeres, matrem esse veritatis, multa immutare tum ha minum in nerat iis, rum in corporibM , ut notas alias locutiones omittam' etempus ut variarum rerum caulam exhibent Cum tamen concomitetur tantum essetius successivis temporis partibus coincidentes quo quidem nomine ad illud fi ctus spectant, licet reipsa aliis ab agentibus quae sunt topriae Messi
cientes eorum auste, Oriantur.
Interdum pariter cum dicitur Natura hoc, aut illud ame, non debemus existimare flectum else productum a distincto , separatoque elatera sed tum vox Natura significat complexionem , aut congeriem omnium essentialium
qualitatum , ac proprietatum pertinentium ad corpus ejus speciei cujus reale agens est, aut ad rii corpora si plura ad productionem eiiactus concit santa Hoc .sensu intexpretati debemus varias loquendi formulas adhibitas ,
T irunt autemsrtun in casus, quia casus timpavi, suo enim afortunas r sis est, hoc utrinison .inno est fortuna Arist. Auscud. l. IAM.
87쪽
Medicis, aliisque cum loquuntur de eo quod Natara praestat in morbiis.,. tumque curatione: Ut autem ejusmodi locutiones est exponantur intueor Natur- non tanquam primarium de distinctim agens , led ceu coirpositum quoddam accidens quasi factum ex aliis qualitatibus de proprietatibus ad v agentia pertinentibus. Ne autem nomen composit acriaeni minimciii-ipiam, ideatur , ut , quid velim, explicem , adimire .ut'itaedam qualitates sunt aut accidentia , quae aliis saltem comparata inllicia dici porant,cujus. miodi sunt rotunditas, rectitudo , calor; gravitas, ita assi elle quae dici post intcomposita, aut e variis qualitatibus in uno subjecto unitis Lectari Ut in variis pigmentis viriditas fit ex caeruleo .stavo exqui lite mixtis, pulchritudo resultat ex colare , lineamentis, statura proportionata , mole apta , venusto motis, aliisque quibablam humani corpotis accidentibus , ejusque partium inorum quidem compostorum accidentium limge plura esse puto, quam quis ibi primum singere queat. Huic autem entiam Generi locutiones a Niuristu saepe adhibitae inducunt me ut putem Naturam maxime assianem e illa. Ex qua hypothesi colligere quis poterit , cum dicitur sanitate fieri ut quis bene cdat, digerat, dormiat, ore quia homines sanitatem tu lintuet tu ut distinctam separatamque in teste tuum causam .sed ut compositam accidens , hoc est complexum quodpiam ex omnibiis realibus ac genuinis boni apperitusca is , digestione , somno , circ. ita ut valetudo , seu sanitas non tam sit causa eorum omnium, quam effectus , colligere inquam quis p tetit, cum Natura quodpiam agere dicitur nihil aliud nos concipere opori se quam qubd effectus oriantur a Physicis corporibus,in qualitatibus,autit priis potiu causis- quas dum ut in eundem e flectiun conspirantes tui inue,
quodam locutionis compendio Nattaaram dicimus. His aut non absimilibus interpretationibus tentandum putavi, virlimco venientem, de qui intelligeretur tradere sensum pollem , variorum axioma
tum ac sententiarum variarumque loquendi formularum , ab iis saepe ad hibitarum, qui saepe, aliisque modis dicunt , Naturam agere hoc aut illud, Naturam agere Me avicia mado. Sed laboriosi ade, opus negotii compothorum axiomatum tam impetite ambigueque enunciatorum illustrationem, ut quod otium mihi, &patientia quoque sorte dee II eiu ipso taedio ab ulteriore progre ilia prohibitus lim. Quam ob causana, quamvis forte argumento adebobscuto quaedam ex dictis quamquam mutilis laxamalgere queat, comparatis maximε , iis quaeatadidi in quarta Sectione de Natura generali, particulari, Muin tamen allatis nune utar in exponendi estis hac septuna in Sectione examinandis cum propositum mihi negotium absque iis expedite me posse putei v. Quod ut iacilius exequar non inhaerendo ei , quo disponuntur, ordini post quartae Sectionis initium . ita de iis loquendis mulis agam prout Ddicavero alias ab aliis majorem trahere posse lucem, aut prout prius, via PQ sterius chartae ipsas complexae repertae fuerint.
Primum axiomatum recertorum hic examia pdcin illud est Omnis a
88쪽
rura est'consertatrix fui, ubi nomine Natura, ii arbitror , Natural pu intelligum Ne lite en in tu id alioquin velint, eapio , hoc autem a linu λduplicem admittit interpietatione in Vel enim nihil alii id ignificat, quain quod corpus quodpiam adiu desti ictionem tenda , vel qub in unoquoquacorpore principium quoddam sit iura dictum , ratione cujus vigili corpus induit ira Naturatis sui status conservationi intentum est , de sentioniquς violentia, impressionibusque aliorum omnium corporum illud oppugnantium,' ut deit ruere conantium.
In priore duorum illorum sensuum axioma admitti pote tit absque ullo Doctrinae noli aedet timento. Cum enim nostram iucundum hypothesim inani' inata nec habeant, nec habere queant appetitas, odia, aut liueatione , quς non tutae materiae , sed entium intelligentium affectiones sunt , esu quidem , qui in animata corpora omni caret appetitu existimo , ncilet admisero , nullam qua sui tali luctionem appetant , inesse ii ldear pre
At priori sensui consormiter propositum mox axioma ni pit, unumquod que corpus continere intra se priueipium , , cujus concupiscit, omnique sua
in conservationem conatu nititur, eaque omnia conatur agere quia ean
dem conferunr, ac prohibere omnes omnino conatus ad sui excidium, vel ab externis agentibus, vel ab interi is moibis. Ut autem hujus axiomatis sensus hic maxime communis est , quare hoc id praecipue sensu examinandum sulcipiam. Mihi itaque omnino persuadeo sapientissimum rerum Creatorem mundum primum ita constitutis atque ejusmodi motus leges corpora inter , quae eundem componebant ut generalis concursus ope , aites Universi majores nuxime ac nobiliores , iis in locis politae sint , iisque instructae facultatibus, ut ordinarii concursus Generalisque providentiae auxilio continuari possint, que existere tamdiu , quamdiu stata tecum corporearum conditio id Ex hac hypothesi rationi omnino consermi sat elucescet necesse non elle, ut quis confugiat, conservandorum particularium corporus gratia, ad inter-rvim eorundem appetitum itan tamque , quam adversarii lingunt , iisdem c gnitionem cum vi primordialis tecum constitutionis , legumque motus ita inium, corpora necessario determinentur ad agendum iis in casibus eodeni modo quo agerent, ire ipsa sui conservationem intenderent Ita instat vesica si consteisione incluti aeris sol is dimensionibus iugura privetur illico conabitur rejicere illud ac repellere quod ipsi vim inseri, debilioremque pilismo corporis comprimentis patiem loco moverea licet nullus , ut alibi docui. in aere sit appetitus , neque in vesica det et minatae illius figurae, cujus ade tenax viderur Perinde enim est massae ser menti sive figuram rotundam, sive oblongam , sive planam aut aliam quamcumque sortiatur. Quamcumque
89쪽
appetitia tellaetat Ita perinde est parti ut cerae, sive et imprima sigillo
pum , ve agnum. Atque ut brevitatis gratia ea praetermittat exempla , quae duci possent e ligno, marmor , ac metallis , arte, instrumentisque culpi xiis valle figuratis, indicabo tantum acum Nauticam , priusquam excitetur, ad unam Coeli partem potius quam ad aliam non propendere, cum autena debito modo magneti applicata fierit liliam ad septentrionem determinandui , extremumque oppositiam ad meridiem Quale fi lilium detorqueatur ad orientem , aut occidentem , ut primum vis detentrix amota siletit, aditiorem rediturum est situm , nec unquam quieturum donec septentrionem elpiciat.
Quantacunque autem sit haec in speciem , lilii ad illud horizontis punctum inclinatio , si contrario pol magnes idem debitὰ applicatus Leti , aut allius robustior , oblitio statim priotis inclinationis Eliam meridiem respiciet, ad
quem situm quasi sponte redibit cum detortum derit versus occidentem , aut orientena, si suae rursus libertati relictum herit. Quamvis itaque ad uni cum Coeli punctum adeb propendere videretur , momento tamen temporis. contingere poterit ut vehementem ad oppositam parten inclinationeau habeat: χuod scilicet linium ex se ad unam Coeli partem potius quam ad aliam inon propendeat, quiescatqiae eo in situ ad quem magneticorum efflaviorum vi postrem,detetminatum est. Qito quidem exemplo confirmati atque illustia-xi poterit, quod luperius generaliter a terebamus. Aliud receptum de Natura axioma e Fod nunertiam excidat inesus. Ob hujus propositionis ambignitatem dissicile omnino mihi videtur meam stiper ea sententiam proponere. Ut tamen aliti id dicam, si per Murran hic intelligamus illud ens quod Scholae Naturam Naturantem vocant,adimitto, aut potius assero, Naturam nunquam excidere seo fine. Omnis cius enim qmnipotens que rerum Author cum mundum semel constituissit , in eoque statas motus.. eges, quas semper observat ac tuetur , nulla-ic regularitas , aut anomalia accidere poterit inter maiora. maxime mundis corpora , quam ab initio non praeviderit, ac permiserit , cam ea omnis genuina tantum sit ordinis rerum
primum constituti sequela , ut alibi declaravi exemplis Eclipsum Solis au- e, cui alia adde te possem ut inundationes Nili, necessati aded ad ianita tem abundantiamque Au priorum Et quamvis quibusdam in casibus inst tutus hic ordo, aut re ipsa aut in speciem mutatus ut, ac violatus ut quando Zieb is Io,hlia Sol stetisse dicitu es, mareque rubrum divisist sese ut liberum Israelitu 1 ram ductis transitum praeberet, cum tamen haec ratissime conti gerint, gravi iliniisque de causis, peculiari primae causae inter venda, aut gubernantis, aut prohibentis secundariorum agentium propensiones, motusque, dici ne init Deus excidisse fine sus designati iis in speciem anomaliis, quibus e scacissimeri apsentissime eundem assequitur autem Natura nomine subordinatum principiam intelligatur , quale homines e nomine intelligere solent , axioma multis in casibus salsum est metit suspicor licet enim vetua sit , ut saepe dixi, Miandum materialem ita esse constitutam , ut
90쪽
resil namque corporeis ab agentibus fiant, non minus regulariter quam si effectus acie productos intenderent, saepe tamen contrario res modo contingunt.
Ita in conses apud omnes est, cum mulier uterii gerit , Natuaram collimare ut genuinum sextum humanum producat quae tamen a proposito sibi scopo devia monitrum gignat. Cujus rei tam frequentia extant exempla ut integra edita fuerint in lucem voltimina qui biis deformes Naturae aberrationes describuntur. Saepe cernimus Naturam in se bribus , aliisque moibis acutis citisses conari pio licere diebus minus idoneis , intempeii ivitque illis conatibus non tantum fine tuo, qui est curatio aegroti , excidere , sed eum in pejorem saepe statum deduceres; huc accedit ludd variis homines artibus Naturam fallant, ut quando insistone, sapor a Natura praductus eo consilio italbae spinae, exempli gratia , nutrimento sit , ab Hortulano alendo alterius plane generis fructu adhibetur: ita cum Prasii consectores e ficiunt ut triaticunt germinet, germinatio, qua Natura pediculos, seu scapos aristasque producere volebat, alitura omnino in scopum pervertitur , plaque decipitur. Ut quaedam nunc ad hominem argumenta proponam dicunt Naturam ebcollimare a quodlibet agens assimile sibi paluim: Qua inquiunt, de causa, ignis nititur convertere lignum , aliaque, in quae agit, corpora, in ignem quae ressi ita se habeat, suo 1 aepe Natura excidit fine Chymicis in sernacibus, in quibus flamma lateres ab igne candentes in ignem nunquam convertit , neque crucibula, neque cupetas, neque aurum largentum , quae omnia intime pervadit, ignitque , clandem pariter iis colorem impertitur , aut prope eundem cum suo magnoque in intensionis gradu , atque in actuali fusione servat. Et cum ignis in lignum etiam agit, una tantiam ejus pars in ignem vertitur,cum, ut nihil dicam de uligine , concretoque limo cineres fixi remaneant atque immobiles. Utque aliud addam exemplum ad hominem, cum ad uiit Naturam aquam mitis in Sudioriis cogere sursum ob fiagam vacui suo ne celle est, ut alibi alium in scopum animadverti fine excidat quoties antlia triginta quinque , aut quadraginta pedum altitudinem transcendit quamvis enim tum a superiore machinae parte aerein attrahere conetis , ea ad superius orificium ascensura non est , ac proinde avitatem relictura est , ad quam replendam liquorem illum triginta duos aut tres levasse pedes dice
Aliud iam receptum , de Natura , axioma illud est , Natura semper agit Vr vias brevissimas. Sed haec regula non minus , quam multae aliae, explican da ac limitanda est, prius illain admittatur Fateor enim ut saepe inculcare soleo , omniscium Authore ri Universi ita illud abiicasses, ut pleraeque ejus partes tam conformiter ejusdem fini agant quam si id reipsa intenderent. At cui inanimata saltem corpora nullam habeant cognitionem , nemo meritbcrediderit ea moderari semper, ac variare actiones suas juxta particularium circumstantiarum exigentias quas minime norunt nosse nequeunt, mirum