Exquisitae in Porphirium commentationes Danielis Barbari p. V. artium doctoris. ...

71쪽

Commentatio sexta. mmum uitam claudabilem humani cncris soritem, conspicuam mortalici conditionem faciunt. Ad quae qui non flammatur, qui non inccndi tur, qui non trahitur, omnino homini nonacrino merctur. Diximus iam de initiis humanae notitiae, de umbus ac facultatibus animae laesas prehensione cuius' facultatis, de habitibus, de ornamenti omnium potestatum. Reliquum cst, ut de cicntiarum necessitates, deq; appaxatibus carum pertraetemu : quorum alicrum iam fatis notum esse debet, alicrum uel mima nacti ammaducrsion innotcscet. Sed quonia polliciti fusimus deis robus agerc, quae primum , a nobis cognoscuntur , ideo ne obliuioni notam incurras mus , ad quam breuissimc transigemuS. Dc iis,quae a nobis primum cognoscuntur

Merum igitur quaedam sunt, quae simpli cibus 5 solutis uorbis exprimuntur, ut munduS, homo,bOnus .ec haec simplicem quandam sui faciunt imasi 1 nationem. Quaedam Ucro copulatis, d connesi Xis expli cantur, ut mundus ortum habuit, homo si sciciatiae capax, bonus praemiu consequetur ic haec credulitatem quandam pariunt quo fit ut rc dulitatem unicam duae salicita simpliccsIma mationc praecedant: nam qui prius non ha

72쪽

De iis,quae a nobis primum cognoscunturbebit imaginationcm rei , quae sub hac dietione bonu , continetur, itemq; illam, quae sub hac dici iones, remunerabitur , cst collocata, corte nec credulitatem totius connexionis ullam obtinebitis quare cum non credet quicquam, non affix: mabitis aut negabit quod enim quis non nicilligit, quomodo unquam concedet , aut non concedet Caeterum fieri: potest, ut tam simplliciS, qua conexa res apprehensio indigeant quaestione, in terdum uero no indigeant cum igitur fit, ut imaginatio non indigeat quaestione, tunc res illamnibus notacsh, ut ens , a liquid, res , d huius modi quae communiter omnibus insita sunt. cum Uex Indiget, tunc rei natura , dc uis agnota est. ut angelus , spiritus, anima, dc huiuscemodi alia, quOxum naturae nobis occultae sunt. At creduli: tas,qua nullam requirit indaginem,es earum res xuria, quae cognitis iis, quae sub simplicem maginationem cadiat, quamprimum creduntur, ut totum sua parte maius est . tra a plura sunt, quam

duo haequali bus ab aequalibus demptis , aequasllia sunt reliqua . haec profata, uel proloquia dccnunciata Latine, fio ,απα, εννο ira π άληψις Gxaec dicuntur . haec enim omnia cognitis iis,

quae dici iones bus explicantur, statim sine ulla insiquisition sunt manifesta et ita esse creduntur huiusmodi sunt scientiarum principia , quorum

73쪽

habitum mentem tiocari antea dic tum est confine potestatis ius,ad quam pertinet,uocabulum: quoniam sine ullo habitu praecurret acquiritur sed sola vcrborum notitia comparatur quibus apprehensis silico mens assentitur, huiusmodi ergo credulitas nullam quaestioncm desiderat, nam uerbis ipsis,ac dietionibus laquam in rationibus ipsam cxplicantibus sita uidetur, es aulcm ic1n lumine agentis intelligentiae, tanqua medio,

per quod apta intelligi cssicitur,4 in intelleges ione posita tanquam in exemplaxi id imagine

quadam collocata, quod si deniq; a patibili intelligentis amnaae facultate recepta sit, san in uesira domedio carentescausa', unde nota Fcitur,

csse, dignoscetur . Atq; haec est credulitas quaesstione carens sed credulitas illa, quae inqui siti OMncm postulat, non statim ex dici ionum cognistione efficitur, ut mundum habere ortum, malos post mortem puniendos , animam immortalcm csse, dc huiusmodi,quae indagationem quandam requirunt hi S ita positis, doconstitutis, illud palam est , neq; simplicem rei imaginationem, ne 'credulitatem connexae, cum quaestionem equi

runt, illam absq; definitione, hanc uero absq; rae tiocinio haberi posses sed antequam hoc ratio: cinando et illud definiendo cognoscamus , neqces ario utrobiq; notitia quaeda praecurrat oporq

74쪽

D iis,quae a nobis primum cognoscunturte Una ignorantibus nobis,& quaercntibus quid sit homo , neccsse est , ut si1 rcci e id porci percie: limus,ca re dignoscamus, quae sub dictionibus It continentur, quae in hominis dosinationc ponuntur,ut quid animal, quid ratione utens, quid morti obnoxium, quid deniq; caetera sint,quae ad hominem definiectum pertincnimam si haec ignorentur,pxofecto magis quod quaerimus nos ignorare oportet, quippe qui apex id,quod non appes ret,nihil patefieri potest. Itcni ncscictibus nobis an mundus generationi ortum habuerit, nec ne, praesciri aliqua opus est, quae credulitalcmina: bcant certam, alioquin hoc nihilomagis note

scet teneamus ergo carum rerum crcdulitate OMpoxtet, quae ad notitiam huius connexionis attis nent, ut mundum non habere contrarium, ncc ex

contrariis effici posse, S illud etiana, quod non

habet contrarium, nec Ecectum est cx contrario id generationi ortu carere . quibus posti ratio uniuersa colligetur mundum scilicet encratio nis ortum non haberes quapropic in Onam 'tim:

stione aliquid ignotum, dc ali quid notum inc sic dcbet ita tamen,ut in infinitum no dcucmat res nam ut diximus, tum in simplici uerbi apprehensione, tum in copulatorum rodulitate si intelli gentiam oportcrc, i ta ut non amphit inquarae mus. Cum haec agitur ita sint, manifesta ratio cst,

75쪽

Commentatio sexta.

N expedita, quod aliud , id quod cognoscimus,

cst,aIliud uero propter quod cognoscitialis. quemadmodum in rebus a natura ortum habentibus aliud est ipsa res Verbi gratia το, δετον, caliud sit id, propter quod res ipsa est Verbi gratia , ειδος , - μορ φκ unde reci e a sapientibbus peripateticorum cnunciatur ac ea lege ad intcile et ioncm sic habcrc,quasi natura sunt progpxia e quoniam id si vexitas, quando quod in mente concepimus solidae rei respodet . Quoniaucro natura amitatione ars omni perfeci a sh, natura autem non errat cum a sapientissima inciis te dirigatur, ideo nox, qui arte, ratione, ac uiamccdimus, ut ab omni errore abscedamus, natus ram imitabimur matura igitur, Ita re omneSSIgnendo constituit, ut ab imperstes ioribus, tanqquam pietor, de magis indifferentibus aggrediae tur, monea paulatim conformet, doquassi lines

mentis quibusdam estingat, donec absolutuna pficiat opus . ita ab eo,quod est,ad id,quod subqsistit,ac ab eo, quod subsistit,ad corpus, d a corapore ad animam usq; pervcniat his positi cum duo sint ii intelligentia nostra, alterum quidem quod uitelligendo cognoscimus, alterum sanc propter quod illud intelligimus , profecto in utriusq; intellectione ab impiactioribus pro cedamus primum agitur quod intelligimus st

76쪽

De iis, quae a nobis primum cognoscuntur το dux τον, id est copositum, quod cliam πρῆγμα. ditatur cid si efficetus naturae , dc συγκεχvμένον 1les confusum δε pcrturbatum , hoc ultimum cs , ex iis rebus , quae natura gignendo perfecit, sed primum quod ab initio gignere cXcogitauit. hoc igitur primo nobis obuiam uenit sensibus enim subices una est et quaprimum no eXcitatu sed cum totum sit quoddam , dc propterca multas habeat partes, tam ciusdcm, quam diucrsie rationi Sunter se, tam magnitudinem , quam natu ram ius continentcS, prosecto in eo cognosccndo crit ordo quid , ac series certa, ita ut aliquae paxic intelligentia prius , aliquae uero posterius recipientura quaere exemplo uidetissima fiet. si primum ponamus , omnesquod aliquid contibnem, ius quod continet, est quas totum quod

dam, deinceps obiiciatur a logessensibus nostris

equus, tanqua totum, quamprimum totiuSiqui

confusa quaedam species obuia fit deinde si prosprius accesserit, carum partium cstigios ante crycipientur , quae toti similiores habebuntur. Vcrybi gratia . cffigies capitis totiuS .uci cruris, uel dorsi, doctusnodi partes, quae diuersam in toto equo rationem habent, dc propterca dissimilarcsHocantur . hae partes si ad a, quibus constant,rc: ferantur, sancioliti uim quandam habciat consitincia cnim plura, X quibus constitutae sunt imprimuntur

77쪽

Commentatio sexta. primuntur ergo harum partium similitudinc insensu postquam totiuSiqui confusam ac pertur: batam speclcm cxcepimuM: mox ad cas partes acccdimus, quae sunt eiusdem rationis cum toto, ut es caro mcruuM, OS, dc huiusmodi, quae prosipicrca similares uocantur et a superioribus continentur ic ita distingvcndo , a confusis , domibnus univcrsilibus ad distincta ic magis univcrysali a progrodimuri donec causis , principiaq; OMtiusiqui 1 cpcriantur . quod si rectorcnasci pensidere uellimus semper id , quod continet, ratione ciuS , quod contincta, confusum dici potest . id aut quod continetur ratione eius, quod contriacidistinetum uocari potcrit , quo sit , ut confusum confuses, d distinete cognosci habcat i distines una distinete , ac confusic ita ut confusum icdistinetum ad obicetam rem pertineat , confuseucro , dc distines c ad notitiam, dc modum , con fusum cst , quod multas diuersis ration1 partes habet , id ofuse cognoscitu per nomen ac per attributa quaedam, quae cxtrinsecus habentur coc noscitur autem distinet per partes dc finibtioncm . praetcrca parte totius ad ipsum coparastae distinctae dic possunt , scd comparatae ad caspariCS, qua continciata, confusis dicuntu nihil enim uetat , quin idem sit par id totum , modo

sit coinparatio diuersi quae item distincta, uel

78쪽

De iis,quae a nobis primum cognoscuntur confusa notitia, nodol percipiuntur , quem ad modum de toto dixi mi is quarean cognoscendo e toto , quod appellatur totum quod cognoscis

tur sempe a minus uniuersali ad magis accedismus M a confusioribus, ad distin ectiora. univcrysalia uoco , qua pluribus conueniunt, dc magis uniuersalia, quae adhuc pluribus inde caput hasiber uniuersali us , dc communiuS, quam quum

esse , habetur ic habere ossa adhuc,quam habe:

recaput, fusius est 1lcm constar ex clcmentis amplius, habcre otia iudicatur. Progressio agis tu notitiae ab iis sit, quae minus uniuersalia sunt, ad ea,quae magis, idq; in principioru InventionC, quae maxime uniuersalia sunt quippe quae com

muniti ima omnium ratione in omnibuS reperiuntur ne uero qui crcdat individuum certum , ac

singulaxe, quamprimum cognosci, ideo dc eius notitia , pauca dicam qnd1uiduum ergo ilicet cognosci possit, non tamen primo cognoscitur,nec dii cet , nec per se sed postea esseXc, dc per acycidens . non cognoscitur primo , quoniam non est idoneum mentem cxcitare, quippe quia nub tam sui speciem praebet ratio cium ab indiuidua natura nulla st permutat1onis, ac similitudini S. sed neq; illius causa cognoscenda omnia cogno: scuntur , quando illud sit iis , ratione cuiu Osinanta cognoscuntur nec porsectione primum cst

79쪽

Commentatio sexta. individuum, quoniam id, deus est, qui perses cstionc omnia Xcedit uel aliquid aliud generas lius . caeterum nec per se intelligitur, quia non per propria rationem mec dirces c, quia non pcrspeciem, nec praecissione aliqua: Iccirco quia tum a sensu, tum ab tella gentia dignoscitur . quare cum tot modis non cognoscatur,reliquum est, ut per couersioncm quandam cognosci queat menSenim ad spera ra, douisse conuertit scse . in his materiae conditionc apparent, nam specic intelliscribilis quamprimum refert individuum quodsiliam nulla cria proprietate determinatum, quod uac iam, cirroneum uocant deinceps naturam in sic puram , dc sinceram iosircino individuum certum d iis conditionibus, atq; adiectionibus determinatum, quae in spectris, S uisi reluccnt.

unde si mens uelit ipsam significare statim se ad

spectra conuertit, ut in ii S inuciata materiae consditioncs quare cum eodem modo,cognoscamuS

res, quo ipsa declaramus, declaremus aulcm insdiuidua iis adiectionibuS, quae matericm conse quuntur, ut colore, figura, situ, doqualitatibus aliis, idco etiam codem modo ipsa indiuidua cognosccmuc scd nos eo reuertamur, unde digrcs si sumus . Diximus desco toto, quod cognosci: mus, nuc deseo toto agendum est, propic quod coc nos cumus . id autem est magi uniuersale, ac ira I ii

80쪽

De iis,quae a nobis priinum cognoscuntur communius habetur, nam quemadmodum scit sus percipit re sub ratione comuni potius, quam sub propria, ita etiam mons nostra , quae ad res sibi obieci as, eo modo, quo se habcnt ad suassensiuS,comparatux sensus eniam album, ueluti totum ccipit, sub ratione comuni, hoc eii coloris. at 5 mens totum primo apprehedit sub ratione cntis, quam huius,uel inius ciatis di quoniam naturam imitari uolumus, natura aulcm prius id gignit,quod comunius cst, dc ad plura crimcx potest. Verbi gratia matoriem prius, dosexma, qua

elementa, haec uero priuS quam mi Xta, IXta autem prestis,quam plantas, uel animalia . dco mcs sub ampliori, a comuniori ratione asilinaci cSpotius, quam sub pressiori , ac magis singulari, o propria ecce tibi exemplum,percipitur equus a sensu , tanquam totum quod, idem percipitur, ut magnitudinem habens , tanquam totum quo magnitudo enim comuni ratio est, propter quacquus sensui subiiciatur hunc undem quum mens sub 5munissima rationc porcipiet, hoc strsub ratione eius, quod est. nam propterea Omnia

sunt intelligentia obiecta, quia sunt, in uia iusidicat illud quod est si e cxtensum ci deo sub os

munt corpori ratione cognoscit. Praetcrca sensi

sus percipit equum moucri, quod si secundum sensibile comune, quare ilico mens iudicat illud