장음표시 사용
81쪽
osse ani mal Deinceps qui figura prona re comodo,quo cst a sensu percipitur figura enim tertium comune sciasibile quare mens quoq aliqua animalis speciem putat esse, atq; ita pari modo sensu. 5 mens a comunioribus ad minus 5munia dcsccndunt, in cognitione rerum, non quae sunt , scd quae causae sunt, propte qua re ipsa percipitur, dc sicuti in priori notitia, a confusio; ribus, ad dishmecta, ita tiam hoc loco a magis uniuersalibus,ad minus uniuersalia procedimus allata rcs uniuersa cocluditur, ut primum quod intelligitur sit minus uni uersale,ac confusum, primum aut propter quod intelligimus , sit magis univcrsalc. Quod si conserre climus primum quod, dc primum propter quod intelligimus,sa: ne fiet, ut totum propic quod cognoscinati xae
tIOnc, ac cXcogitatione sit notaux, quam totum
quod mice autem uersa in agendo , ac gignendo totum quod notius csh, dc prius, quam illud prosipte quod cognoscimus iam illud rationem hynis habet, finis autem cogitatione praecedit,quicquid ad ipsum nos ducit unde fit,ut cxcogitan' do totum propter quod notius habeatur , quam totum, quod cognoscimus quippe quia illud finis est, hoc autem medium quo ad finem cruc=nimus existimatur . atq; cadem ratio si totum ad
suas utrunq; partes copaxetur semper id,quod ma
82쪽
De diuissione, do paratu scientiarumgis est uniuersale, ac commune in gignendo, producendo natura notius crit, in cognatione autem ignotiuS, dc postextus . nam quae propinquiora sunt ad finem, candem rationem cum fine ipso habere iudicantur quapropter cum finis praeinyrelligatur,oc ea quoq; quae sunt fini com unci 1o: ra praemiclligentur c remotiora postcr1us hasbebuntur. atq; haec sunt quae de iis dicenda pro tempore iudicauimus , quae primum cognoscuntur:soler autem gemum multas multorum dubietates his rat1onibus explicabies nos cro ad ea,quae proposita sunt accedamus ac cnim dis storum dabit dictu, iudex uero esto,qui uelit. De diuiuione, dc apparatu scientiarum. ico igitur, quandoquidem probatum est, natuσram temere, aut frustra, his moliri, omniacia
adfiicin proprium , ac legitimum rcsem facul=talcmq; habcxc, qua ipsum consequantur Dico
inquam hominem tenacroa natura ici casu noncsse factum, scdoc finem propriu habere dc cius compotona fieres posse, ob multas quas habet insitas facultatcs: sed quia unu caetcrarum Citam agendi modus a natura st constitutus . homo autem .sses uarias promit aes ioncs , quia liberam uoluntatem post idc ideo ipse sibi fincm inf
83쪽
Commentatio septima. Veniet , non autem omnem, scd eum, qui sit eius
naturae accomodatus, is auicinicit maXime prosi
prius , ad cuius ad cptioncm miras habuit facul late , unde cum eas uires habcat, quae speculan: dis rebus ac causis conquircndis,in quo ucri tu dicium ac, quae ad aes ioncs pcriment, ubi finis bonorum subministrari apparct 3 idco ad uera tatem pervestigandam, dc probitalcm colendam
maxime natus crest, hinc fiet ut critalcm discis plinisci probitalcm uirtutibus acquiret, d quanquam suapte natura sit aptus, arte tamen, o cXcrcitatione plurimum adiuuar1 poterit quare das
bitur ars quaedam, modusq; scicndi , quo ucrum a falso ac bonum a malo discerncrespotcrit. O
di alces iccii, uel disserendi artem Latin1 uocant. Adhibebitur ergo dialeci ica uelut moderatrix intelligentiae,ac notionis nostrae,qua duce mens ad ueram, dc aequalem rci notitiam perueni et,ita ut quicquid in ca fuerit, in rc quoq; respondere dignoscetur icita res concipictur , ut c5cipi nata est concipi autem nata sh, iaci simplici inic=etione, uel per causas quae , suas, at instrumensitum, apparatus paci simplici aggrcssione concisipiendae ipsa definitio est, at machina rei per cain sana xopria concipicnda appellatur Graece ἐποίLatinc demonstratio, uel uidens proba=
84쪽
De diuiuioile, dc apparatu scicntiarumtio . haec autem cst ratio, quaei rcbus perceptis ad id,quod non pexcipicbatur,vid ducit scd quoniam nota quaedam sunt, aeque nobis ac naturae quaedam uero naturae , sed non nobis, d aliae nobis, scd non naturae 1dco uidendum es ex quibbus, d quam uaria sit demonstrat1o . Quoniam agitu ex obscuris, lux nulla oritur 3 ideo nec dcymonstratio quid om c obscuris mcietur . quae autem sunt nota nobis, scd natura ignota messa' ne ostcndunt rem csses, o dcmonstratio
νις, Ma του τι dicitur , quae vcre demonstratio:
mi uocabulo digna non si . scd quae pariterino bis i natura nota sunt , si1 codcin modo sic se ad
ignotius habent, eam paricia dcmonsi rationem, quae V λως demonstratio nominatura quae st:
cum rem per causam propriam noscimus,no agnorantes etia quod illa st ucra, dc propria ciu)rci, quam noscimus causa: si uero non codcin modos ad ignotius habent,tuc demonstratio propter quid , s του αἱ Ποτ Graece nominatur, quae sit cum cin per causam quanq; suam noscimuS,ion Orantes an a causa sit , ad id, quod nouimus, acqcommodata sed demonstratio illa simplex ues risi naus cst cicntiae modus, absolutamq; intelligcntiae nostrae perstes ioncm parit, atq; haec Ocneralis iacccsssitas si apparatus, dc instrumcnti luo sociatia comparamus. Dc quibus iam dicor ac s
85쪽
Commentatio seXta. grediamur. Pcrsectissimum ergo animal perse: ectis ima rationc porseectissimo fini coniungitur, perseetissimus finis cst , quo edunt, collimanti omnia ,perstetissima aulcm ratio est, quae illius funet1on si1m1l1or est . functio eius est intelles cstio , quarc intelligendo animal persectis imum porsectissimo fini cottingclux. intclligc ergo honao, d scici, scici aulcm cum pulcherrimariam,rcyconditarumq; crum causa intuebitur , inlucbilatur autem cu scdula pervestigatione caS quaeret
nam quaestio nihil est ali ud,quam cognitionis appetitio . quaeret autem dubitando, dubitabit ait: tem cum admirabitur et aeque sic ad aicndum, negandum habebit . cum l admiratio sit controuersia quaedam,ac xcpugnantia rerum cum intelligentia, o mente,profecto maxime admirabimur,
cum maXima crit controuersia cum igitur anima
una sit , indiuidua, dc immutabidis , proscino illi xcpugnabat , multitudo , magnitudo ac motio.
quare merito motum, a quo uaricta rerum hagnitudinemq; ic multitudine admirabitur. hinc naturae speculatorcs , hinc mathematic1 , hinc fasipiente primi prodieres: nam qui haec tria simul admirati sunt, naturales indagatore cuasserc. qui uero magnitudinciri domultitudincm sus cyxcrca mathcmatici disti sunt qui ucro multitus dinum tantum admirati sunt, sapiente primi ac
86쪽
De diuiuione d apparatu scaentiarum theolog dcticiacres undestres maxumae , ac pr1: imae cicntiae prostra ae sunt. naturalis disciplina, sic nim mathcmaticam uoco ac prima apletla, quae μεταρυσικη dicitur naturalis motum consiqdcrat , dc affect iones corporum omnium, donas gnitudinum . quaressit ut maxime dubia sit obiaxictatona, dciccondita ob vicissitudinem xcrum, quae maximam habciat cum anima cotrouersiam. Mathcmatica, quae disciplinae nonacia sortita est: quantitatem tam cotinuam,quam dissicrctam coire sidcrat , haec cortissima st sciciatiarum, quoniam siquis ces c consideret, illud,quo cognoscuntur ros illi subieci as , tam sensui, quam menti no tum cst . nam in sensu ratione magnitudini S, Nan mente ration corporis dignoscuntur . si uexo motu corporum quandoq; speculatu astronosimus , cos ad magnitudincm .cclcritalcm, tardistatem,proportioncmcla,non aulcm ad malcma in qua cxu uarictas posita st 3 cfcrresuidctur , que admodum naturalis .cadcin uero sunt,in quacuq3
materia cpcriantur striangulus nam siue a iacuS
sit,su caercus senapc triangulus cst, pax forma, circulus, quadratus, alliari figurae atq; haec mae
thematicam poculationcm faciunt prima autem
philosophia multitudinem crum consid crat. dcad,quod si c5munc omnibus, stallaci se rorum simplcX, d absolutum, cui quatcnti huiusmodi
87쪽
cst substantia , dc accidens , uniuersale, singulares, unum domuit, causa , dc medius, possibilalc, donccessarium, potestas d adhuc: dc huiusmod alia conueniunt haec cnim omnia conse Fun tu re cX a parte, luatenuS sunt iam trique:
res,ubi a Smumcxu applicatur sal bu, dc nigrum, consequuntur res,ubi faetae sunt corpora natura Ilia , dc omnino quicquid dicitur , quod non con
sequitur,cm,nisi postquam effecta sit sub1cetum
alterius scientiae seu physica , seu mathematicae,1d non pertinet ad scientiam , quam pximam philalosophiam vocamus. Nolas aulcm hic locus particularcs sciciali akreperire dc caS,quae hi Sprinci pibus subiunguntur,ut medicina, physice scicia: tia ponderum , dona achinarum mathennaticae dc huiusmodi aliae notiones, quae infinitae sim ferc, ac ianum crabile , fatis crat breues quasdam norymas adhiberc,quibuScognoscatur,quae cui tricietiae subiundia sit,atq; ca prima st,quod ros subaces a cauS,quae subiungitur , sub caac subiceta co I locctur, quae ad principem sciciatiam spe fici: cyand c,quod subiunetae scientiae subiccotta annexam quandam , dc aduentitiam addat diffcrcntiam ad supcrioris ciciatiae subicetum. Tcrtio quod pranci Dia scientiae subita at sint coclusioncs scacntiae
88쪽
De diuisone, ε apparatu scientiarum subiugantis. Dcinti quod subiunci a sci cntia duae bus saltem sciciatiis subiungatur quibus positis certum apparet subices amicientiam non se habere ad subiiciente,ut sic habet homo ad animal ,aut
species quaedam ad genus dc quod duabus θυ
tem scientiis subiiciatur, ut scietia desas cectibus, cum dicit perseel issime rem uideri per linea resic tam visualem . hoc nim modo geometriae , ac naturali scietia subiices a s h. proaeterea illud subiugatae scietiae subicci um cst quoddam totum per accidens saddit nim aduentitiam rationem id differentiam ad subices una supcrioris , ut in mus sici numero additur sonorum. 11 scicntia desaspcectibus lincae uisus additur , dc similia essed quomodo de concXo illo habctur sciciati s cum non Caiatione , qua tale est, sub scientiam cadit sanquia dc ipso multae rationis colices ioncs et conclusiones probari possunt, ut alias diximus ac similia quar fit ut nulla diuina philosophiae subiunci a scicialia sit primum quia scientia nul: discrimcn addit ad cam,quod sit duciatilium: deinde quia ipsa non probat aliarum scaciatiarumanitia, quae per sic nota sunt, nisi quis transgredientcs,d transcendentes quasdam rationes ascis scari, sed hae parum, aut nil sanc, ad particularcS sciciatias conforrc cxistimantur Datq; haec diuisio
est scaentiarum, quae de rebus agunt, undesexclu
89쪽
as elud Commentatio sexta ditur, dialcetica, lictorica, grammati a 'Oess,
quae dc notionibus sunt in ad casacs pcrtinent, qua mente iam percepimus , de quibus inferius cst diccndum . cxcluduntur tiam sciciatiae illa , quae ad aes ioncs pcrtinet, nil illarum finis stspeculatio mariam aulcm aes 1, unde πρακ Dominantur, a fines nonis autem quod creduinum ut hoc quoq; intcrim innotescat scientiam an spcculativam dc activam, tanquam in differentias, re species quasdam proprias ac differentes secari quonia scicialia speculatiua , propter duasi rum habitudinum priuationem ab aes 1ua scientia dissert habitudincs autem illae ad aetitiam scientiam spc fiant cum ergo actio, quam πρα ιν Ominat, ad uoluntatem spera ces uoluntati lucroastio sit intcllcctione posscr1or,apta tame ad in tollera ioncm conformari, intclices ioncm Inqua,
ac rationcm rectam , ut ps quoq; rect a sit , xo: festo activa scientia, quae ad aetionem usq; xosi tenditur, duabu comparationibus ob aptitudinem quandam intelligctur quarum altera stpraesidentiae conssensionis altores: pc praesidenqtiam sciciatia ipsa praecedet etioncm,sex consensum, autem diriget aes ionem,ipsamq; responden
tem rces a rationi officiet. habet aute a stiua sc1cntia praesidetiam a uirtuto, gratione ordini S, nam scientia mentis functio est, metis autem iunctio
90쪽
De diuisione id apparatu sesentiarum
voluntatis praeccdit funes ioncm . ration igitur naturalis ordini aes ionem ipsa praecodit aci tua scientia . quod autem dirigatur a re sibi obicra a possidet riuoniam illud ab omnibus es sapiensitibus peripateticis concessum, agens tantundcm praebcxe corum, qua forma consequuntur,quantum formae tribuit cum igitur obiecta res scien tiam efficit, ut activa sit qucmadmodum anicadiectum est nam sunt quaedam cs quae in aetio ne, dc generatione uersantur id cycliam res a dem obices a consequentia ic conneXa tribuci,
sed ex consequentibus adlud est princeps , quod
aes ioncs dirigi habet quarc cum actioncirini USssint ut ab uno ueniunt, o ut cum aliis comuniscari possunt, adco scientia aes tuae a dirigentaectiones,qua homo solu cfficit,4 cas,quas comunicare u alii Stoici 1nde sc1cntia dc moribus Orictur illinc uero scientia,quae ad multorum societalcm pertinet quoniam uero socictas,uci domum facit, dc familiam, iaci ciuitalcm, dco alto ra scientia domesticas actioncsci alici a publicas gubcrnabit atq; ita absoluta cs spoculatio no stra qua initio proposuimus notitiae nos frae principi ac de scientiarum iacccstitato desinstru
dam, ita sunt cosigata, ut altorum sin altoro in telligi minimc qucat tu ucro amplissimcircsul,