Danielis Heinsii orationvm

331쪽

ORATIONE s. cyrrimam sapientiam nonnulli, nonnulli, quod Ognitione rerum naturalium pos erior iusius esse bleat cognitio, in scholis Metaphysicen dixerunt quae de ente primo , afiectionibus, proprietatibus ac partibus illius agit, tum malias aut loqui docet, aut loquendi docendique stata vocabula ac

modos, quibus reliqua philosophiae partes

tuntur, interpretari, suum est e munus arbitratur. Ea igitur, quo magis sapientiae censetur nomine, eo causas .cognoscit certius tradit. Ante omnia, quod illi vere proprium, materiam ubique sui similem, nam, certam, immutabilem, aeternam habet qui si Deus immortalis Has ergo disciplinasti sortasse aliter, plerique sane ad summa quaedam genera, ad certa ac indubitata praecepta, atque ad obseruationes quasdam reuocarunt. Eadem earum quoque artium est Iallo, quae cum exercentui , opus aliquodesiaciunt, quod praeter actionem ipsam post se habent ac relinquunt. Hac si ratione uti iter doceri, quod non pauci arbitrantur, cale qua agimus facultas possit, nisi materia it ius ac subjectum, fluxum pene esset acin-:rtum, si ad nos quod attinet, non ad naturam, notiores iis est ni cauta ac princi- ia nae non pauciores rues nunc eximios

i magistratus, quam loquaculos philoso

phos aut oratores haberemus nec facilius aut

332쪽

3r DANIELI HEINs II aut opera minori faber, palatium, vel domum , quam ciuilis sapientiae peritus urbem, aut Rempubi aedificaret. Et fortassis ipse ego hoc ipso tempore, Auditores, in tabella aliqua perseectam modis omnibus delinearem ejus ac deducerem imaginem. At prosecto, non e saxis, noni lignis,non e moenibus muris, sed ex actionibus inmanis , exstruenda ac aedificanda est illa, de qua loquimur , Respublica Faber ejus est philosophusci partes, familiae forma, quam praeclare vitam. ciuitatis quasi animam, vocauit alibi philosophus , apta ac singulis conueniens illius compositio ac constitutio. quam ex mentesia Plato , more Dei cui in creatione rerum tribuit ideam, admirandam

quidem illam , sed inusitatami quae nusquam alibi in terris extitit , in decem illis, quos De jussto, siue De Repubi conscripsit, libris erudite deprompsit quibus de duodecim De Logibus, diuersi ine ac instituto,

quamuis argumento non dissimili, adjunxit. Quorum argumentum, ordinem, propositum abs opum, ex hoc ipso loco, si id vobis gratum esse existimabo, paucis lectionibus, cum iistotelem tractabimus , exponam. Fuit enim proprium hoc illi viro, ut excella omnia ac absoluta aut amaret ipse , aut aliis proponeret, terram desinferiora haec contemneret quodque de miculis quibusdam, quas

333쪽

persuasum, quod cum pedibus de stituantur,

in acre perpetuo versentur , nusquam apud nos consistant, ita ille contemplatio nibus perpetuo haereret, totus mens ac animus, volaret semper, non incederet, disciplinas ero , ne laas quidem quarum finis vltimus est actio, a prima sapientia sejunge eret. Id qui non viderunt, tanquam imprObam ac sceleris compertam ejus traduxerunt ciuitatem quod in ore jam est omni populo. pluygiones quoque ac limborarios, but nautas , si Latitae aut Graece sciant , in comin unionem mulierum, caeteraque ejus eneras , de quibus illic non simpliciter,ed ex principiis pli ilosoplii ac fundamentis disputatur, aliquid dicturos esse credam. adeo pro ritum d ab eruditis omnibus exhaustum jam hoc argumentum cst. Magnus vero Aristoteles, cum prodigiosum illud omniumque quae sub coelo continen tu capax ingenium , per omnes istudisset disciplinas via longe alia ciuilem tractare ientiam aggressus est quem nos imitabimur. Videbat etenim legislatores illos, veteres, Lycurgum Solonem, Pythagoricos, Malios , priusquam suam constituereti Rempublicam, alias plerasque, quae extarent eo tempore adusse ut, ruemadmodum picto-

334쪽

uei DANIELI HEINs II res solent, ex diuersis vel corporibus vel maginibus, nam aliquam per cerent absoluerentque cujus rei causa, plurimos eorum, lmaximis laboribus ac sumptibus, terrarum perlustrasse orbem constat. Aod in posterum ne fieret , priusquam de Republica, quam animo ut perfectissimam conceperat, usque constitutione, quid sentiret ipse, in his libris aliisque , exponeret, in VIII, tantiqui docent , ordine descripserat quarum sormam singularum, magistratus , leges, judicia, consuetudmes, consilia, ritu , ficerdotes ac religiones operose persecutu

saerat non ut singulas vel ponderaret vel excuteret, sed ut nillil in descriptione earunt, quod consideratione dignum videretur, praetermitteret. Hinc intelligetis , cur in Deliorum, Eginetarum , Atheniensium, Colophoniorum, Thessalorum, Phocensium, Locrensium, Methonae ortam Naxiorum, Massiliotarum, Crotoniatarum Republica, toties laudetur Aristoteles Videbat vir diui

nus , quod Lipse tradidit non semer viam in docendo esse duplicem : quarum altera earum, ad principia a fine, altera ad finem is principiis procederet. In ciuili autem sapientia tradenda , a facilioribus , quae sit,

Rulis, non qua natura magis nota simi, incipiendum inuales singulorum actione in nobis, in ipsis autem ciuitate recta eju

335쪽

O S. Isonstitutio. Qigi cum finis sit politici , non otest, quin Sc nobis magis notus sit quam causae. de quibus octo , quos Politicorumio die vocamus, libris sese ab eo quod forasse breui pluribus videbimus agendum

uit. Inter quos, si usum, dignitatem, eruditionem vim atque acrimoniam judicii spe ci emus, primus nobis semper visus est, qui ordine est secundus. In quo, ut, quod ante dicebamus formam ciuitatis, quasi animam se en dat, aliquot illustres ejus temporis Respublicas ac ciuitates non quod jam praestiterat describit tantum, sed principiorum ausi, ponderat, explorat, ac dijudicat. Qilia-um princeps est Respublica Platonis , tam quae decem scilicet, quam quae duodecim ab eo libris descripta est. Qua occasione OS, vel suo quamque, quo hic recensentur, o co, vel eorsim , singulas, ut spero, leui primum opere, historicorum more, exponemus ac delineabimus priusquam quae in iis laude digna sint aut reprehensione, cum incomparabili doctore omnium ac nostro Aristotele videbimus. Ab ea vero quae re ina Omnium ac ni cum exemplar ima fuit , curus legibus as institutis tempestate hac omnes sero utimur, sed quam prorsus praetermisit Aristoteles, initium docendi faciemus. Ea autem est Respublica Romana, cujus fun- amenta, hercule , non homines , sed , ut omni

336쪽

3i ANI 2LI HEIN si romnibus persuasum tum suit, Di immortales, ut es ojudicare soleo , ipsa grauitas, constantia, uilitia, innocentia, frugalitaS, magnanimitas ac fortitudo , quae non hostem modo, sed terrorem quoque mortiS, Onan I-bus mortalibus commune malum , infra sese vidit, inprimis autem, quae fatali ac propria

imperii illius fuit, majestas dignitasque suis posuisse manibus videtur. cujus singuli, ut ille

olim judicabat, senatores, Reges singuli fuerunt cujus Dictatores Consules ue, non, Vt Graeculorum magistratus, saepe sutiles ac leues, sed ad orbis niuersi imperium, ab ipsa Pop. Romani Fortuna , nutritos ac du- istos fuisse dicas ut qua Sol ille omnia collustrat , potestatem suam ac auctoritatem mitterent diffinderentque nec tam armIS, quam seueritate militaris disciplinae , quam exacta animi virtute, cujus mira vis ac eis cacia est, quam occulta quadam reuerentia Omarent cuncta ac sub jugum mitterent virgas autem suas ac secures, cum sceptrorum ipsi ferre impotentiam non didicissent, caeteris principibus ac legibus, tanquam pueris

quibusdam , ad Euphraten usque astrum,

intentarent aut impingerent. Cui quidem populo, nihil praeter unum Aristotelis ingelatum, mihi quidem semper videtur defuisle. quem occulta quaedam prouidentiae nil narratio ac causa eo tempore produxit, quo Ma

337쪽

O s. 3Is edones terrarum orbem sub imperio tene- ant. Vt eodem saeculo gens eadem, discipulum ac praeceptorem daret, quorum alterrunci a sciret, alter cuncta expugnaret. Sicut

Iristoteli hoc unum defuisse saepe judicaui, tuod Rempub. Romanam aut non nouit, aut cum penuus perspectam cognitamque nost haberet , ad exquisitissimam judicii diuini lancem ac censuram, partes ejus singulas exigere non potuit. cum praesertim ea tempesta te, si non ad imperii ac potestatis terminum italem ad supremum certe masculae virtutis d fastigiumri culmen, peruenisse eamTitus Liuius ostendat. Qilo tempore non miniis, per quos in Re p. proiiceret, Vir tantus inue nitiet, quam discipulus illius Macedo, a quibus vinceretur: Coruinos, Rutilios, Sulpicios, Torquatos, Cursores, Fabios Curios, Volumnios,&qui pro publico se deuouerent Decios ad quos ne Graecorum quidem putida jam vetustate ac quasi exoleta aspirarent fabulae. Primo igitur, quod felix sit ac fau- stum, Auditores, Pomponii libellum De Romanis magistratibus, volente Deo, auspicamur. Non quod tanti nobis videatur, nec antiquus, nec autoritatis tantae, ut a nobis aut a quoquam publice exponi debeat, sed ut habeamus, quo quaecunque an hanc rem obseruauimus, ad locos quosdam referamus. Interim, si quae hic deerunt, ex aliis supplebi-

338쪽

DANIELI HEIN s IImus. In hoc vero, quantum fieri id quidem poterita nobis incumbemus, ut perspicuam

ac nudam quandam injus Reip. imaginem

ac formam habeatis. Postquam vel in Aristotelis secundo, primum enim olim exposuimus, sed Graece vel seorsim v ljam diximus, Platonicam, Atheniensem, Laconicam, Carthaginiensem,in quae omnium cstantiquissima, Cretensem, reliquasque subjungemus Respublicas Q garum constitutionem ubi recte intelligemus, ad principia, natura magis, nobis minus nota, hoc est, causas, ac considerationes vere politicas, deueniemus. Qiueae quidem res, ne ornamentis suis careat, exemplis silo loco nam quis in subtilitate ista Aristotelis, ubi verba potius quam res examinat, quemadmodum, exempli causa, ubi cum Platone in principio contendit, communionem ejus acutissime oppugnat, aliisque in locis ubi satis erit mentem assequi autoris, id requiratὶ illustrabitur. Condimentum enim

hujus dis iplinae, quasi anima ac vita, cst Historia quod si vobis gratum esse intelligemus, nec labori neces ario nec operae parcemus. De tota autem facultate, ratione ejus in tradendo ac ordine, in primis autem, an quatenus doceri possit, integra ac solida, ut

quidem spero, dissertatione alias agemus.

339쪽

ae ciuili sapiantia. Habita cum Secundam ri telis Tolitici riim interpretari inciperet.

Q Ucmadmodum, Auditores Nobilist

ini, proprium hoc diuinitatis esse omnes concedimus, quod inaniensam hanc Remp. ac ciuitatem , quae ex rerum uniuersitate praesertim ex laumano constat genere, ita regit ac gubernat, ut diuersas disjunctasque

voluntates omnium ad conseruationem re

ferat eorum quibus praeest, idque quia ipsa

sapientia, prudentia ac ratio est Deus im- mortalis ita nihil mihi homine videtur dignius, quam ut eam doceat ac tradat disciplianam, qua diuina rationis particeps , in ordianem redigitur,& ab ipsa ratione, cujus totum est hoc opus, leges eas homo ipse accipit, quibus ea legeri conditione paret ac minorem sese gerit, ut incolumis permaneat ac conseruetur, aut, quem finem recte hujus diasciplinae Aristoteles existimat, ut beatus sit felix, ad summum suum in hac vita perducatur bonum. Nam si ipsi homines in vita nihil agunt frustra, sed ad bonum aliquod supremum mores suos dirigunt .vitam: quanto majus esse id oportet, ad quod ciuitatis, hoc est , hominum multorum, qui iisdem legibus tenentur, actiones omnes diriguntur ac voluntatesὶVnderi maximus Phi- loso-

340쪽

losophorum, postquam in praeclaris, quos lde Moribus inscripsit libris, virum optimum liformauit ac instituit , parum praestitiis se existimauit, nisi ciuem quoque optimum ac lciuitatis principem .formaret. Quippe quod a summo maximoque praeceptore suo fa- ct iam meminisset qui cum in Lachete, de fortitudine, in Charmide de temperantia, in Lyside decim icitia, in Philebo de voluptate, lin Menone de virtute tota, qua verborum est a foecunditate ac inuentionum, more illo suo, qui ab Aristotelis docendi ac dicendi ratione quantum dici potes alienus ac diuersus est, lnisissime egisset, tandem de Rep. ciuitate tota libris decem eleganter ac prolixe disputauit. Qi;ibus4 duodecim De legibus, De summo ciuitatis hominisque bono unum, iqui Epinomis inscribitur, subjunxit Mihi ve rosic videtur hoc, talia non pauca, unius Dei beneficium ac donum esse, quod, ut m ne qua singulos perficiunt virtutes, ita optimum totius ciuitatis constituenda ac so manda modum, a duobus summis sapien- tiar magistris, cum quibus quod componat neque aetas nostra neque tota habuit anti quitas, tradi ac exponi voluerit. Qisare qui doceri hanc scientiam non posse existimati quid 'uantum in his terque libris praesti a terit, non satis animum aduertit. Nam qui nihil praeter umbraticos fuisse doctores, nul- alam t