장음표시 사용
141쪽
viretelligatur quid sit id, de quo disputatur. Et
Lib. 1. alio loco : Nam si de me quaereretur, qu es et de Ora. ars imperatoria: constituendum esset principio , quis esset Imperator quaesequuntur. Secunda positio: si rhetorica sumatur pro arte dicendi, definiripotes. Quoniam est cem tus quidam cognitionis habitus, in quo cum alijs eiusdem generis habitibus conuenit: habet etiam, aliquain proprietatem, seu disserentiam per quam ab alijs dissera: igitur se quis, O id in qμo proxime cum allis conuenit, Greius proprietatem inueniat, quandam, Ni ex cicerone adnotauimus, cosiciet orationem,qua huius artis naturam explicabit, ac proinde d
mitio quaedam erit. Tertia positio: si rhetorica sumatur pro es quentia , definiri, aut saltem describi potest . Nam cum certas habent caussa certasq; pamtes , atque ossicium, de quibus nos inter is libris disputaturi sumus, poterit, qui hac nou rit, eam aliqua oratione circumscribere: sicuti etiam Philosophi philosophiam describunt, licet, nonsi Nnus quidam plex habitus. Et nos postrema huius libri disputatione,noua quadam ratione eam mire conabimur. Quarta positio: ex allatis definitionibus lige est congrua rhetorica donitio; Ars bene dθ-cendi e crea definitio datur per genus O di
142쪽
remnam. Nam particula, Ars, ponitur loco
generis ; particula , bene dicendi,loco istierentiae . Quod si per artem intestigas ea qua b ne dicenipraecepta docet, aptabitur hac d finitio Getoricae, ut ars est,ct ut ab actione reas eloquentia separatur: quod si per artem bone dicendi intestigamus νims atq;facultatem,iquid, optimis sententijs, lettissimisq; verbis diacitur , quadrabit eloquentia, ct facultati or
toriae, qua ex ominium rerum cognitione, per quam sententio sie , ct ex arte conformanda orationis, qua ornate dicimus, conficitur: ut
eloquentia Nere sit quaedam ornate ιν copiose loquensfapientia. Quincta positio: Qui de arte dicendi comgruenti ratione d putaturus est, debet primum parti huius artis naturam diligenter exponere, Meudo deprincip*s, cauos, partibus, eiusq; olfi cior quod nos prioribus nostri operis libris, s nente Deo, faciemus. Deinde ei agendum est
de his, quae sunt huiis artis tectasingulaspartes plicando, acpraecepta tradendo. Hauc di utandi rationem optimus methodi mensterdocuit Aristoteles, eamqtim omnibus sivis ope- Libro i 'ribusribendis seruauit: eandem viam equu- Me tus es Quinctilsianus, ct omnes fere alij dice di artifices . . Nunc,priorem rhetorica tractationispa
143쪽
tem aggredientes de eius forma, tanquam de praecipua rhetorica caussa agem, e quaren- res, quod nam si eius genu cum, ut Aue Auer. In roes verissime dixit, genera, seu attrib taΜς- superiora, sint accidentium, atque habituum
forma, praesertim hac de re maximam apud scriptores dissensio.
Rhetorica sit virtus, Disputatio III.
S, qui rem aliquam congruenti methodo definiendo explicat rM est, debet, ex M. Tulli, se tentia , id prius inuestigare, quod sit res finiendae cum cst ris rebis commine , ipsera nimirum genuU. Et quoniam vari, Scriptores , Narijs ingen ribus rhetorica naturam reponendam esse
censuerunt, ideo varijs d putationibuw,'quid hac de re sentiendumst , nobis pervestigandurib.li, - erit. alti, putarunt esse virtutem,alijsapien bitibias tuim , scientiam , prudentiam, alij am Athetit' tem, alij vim , seu facultatem, alij peritiam , alij dicendi usum, alij denique prauitate quandam, seu fallendi artem. In hac ergo disputatione examinandum proponimn , an in num
144쪽
ro virtutum collocanda sit. Homine autem virtutis intelligo eam facultatem, qua bomo honeste τiuit, ct bonua ac bonesto nomina- tur, Ni infundamentis cloius explicabo. Et,
quod in virtutibuwponenda sit, bis rationibus persuaderi potes. Primo , Stoici,quorum doctrinasemperplurimi fanta fuit, in virtutibus rhetoricam esse dixerunt, ut ex Quinctiliano discitur,quos ip- Lib. α β perlibenter secutus est: horum ergo grauis ς'P' 'simorum Philosophorum tenti virtus ce Ρnda erit. Huc facit quod Menesarct, , re- Lib. I. serente Antonio, aiebat, eundem esse eloquen--ψ λς rem virtutepraeditum: Immo ipsem tAntonii, exsu-ntentia, id apertissime a firma- . ait , cum dixit: υ enim eloquentia νna quadam de summis virtutibus. Et hanc disput rionem concludens, ait: Atque hanc ijs Sion
cos intelligit habeo gratiam , quod sci cet ex
omnibuου eloquentiam virtutem, ac sapientiam . , esse dixerunt. Adde etiam quod M.Tulli: multis in locis eloquentiam Nirtutem nomi- λ
Deinde,id appellatur virtus in js rebu quanima utuntur, quo unumquodque animal. teris animantibuου praestat ; meluti in equo i 'velocitari in canesagacitas, ct in Leone fer0- Cie.li. r. cia; auare cum eloquentia si id, quo homi- sis ιμu c num
145쪽
num genus, bestiad maxime otecellit, eratis .
Lib.2. Tostea, virtus, ait Filius,ea est, cuius,-M rus' tequam doceremur,initia Gemina quaeda b li b. t. de bcmus a natura, Ni iustitia, fortiturimis; quod Orat. de artibus, quae sunt a natura virtutis remois,asmare non licet : cum ergo nos initia qua tam eloquentia , ct quiliam maxima, habeamus a natura, quod rhetorum negaret nemo, immo omnes virmant, dum, naturam, inter caussas effectrices eloquentia se erant: erit igitur rhetorica virtus.
Ad haec, virtus nihil aliud est, quam sibi consonare, ut cum Fabio loquar, quod proprium prudentia esse videtur: at id per rhet ricam vicitur, in dicendis, o non dicendis: igitur sicutiprudentia, qua quis sibi in facie dis oe non faciendis consonat, est virtus, ita
eloquentia virtus erit. Quinct. Item,graui i Niri definientes Oratorem, , lib. I i. o viram eloquentem, dixerunt , esse virum bon- dicendi peritum: bonus autem nemo
es, nis sit virtute praeditus : Quare ,si ela-quens is dicitur , qui virtute est insignitus, eloquentia profecto virtus erit: ct secuti alint quis ab iustitia dicitur iustus, ita ab eloquentia dicetur'diosus. Dorat'. Ins crisrrs, ut quidam scribunt, dicta es,
146쪽
απο της ἀρετης, idest a virtute : sed Aetorica est ars, virtus igitur. Confirmatur haec argumentatio , quia rhetorica est ars bene dicendi at quidquid benesit, cum virtute sit: erit ei, tur virtus, cum doceat bene dicere. Tostremo, Ni plura argumenta, quaesieri possent, studiosis adolescentibus excogitanda relinquam , hunc in modum neruosi e v geo: cuiuscunque artis natura praecipue ex sine perpenditur: ac proinde omnes sapientes in om Galen.
ni rete finem spectandum esse praecipiunt: at Cie. omnia caussarum genera in quibus rhetorica Nersatur ,prosine habent honestatem, que est ipsa virtus; erit igitur rhetorica virtus. Quod sumptumfuit, facile probatur: quoniam g nus iudici, habet pro sine iustitia genus exoranationis honestatem; deliberationis vero, Neleandem honestatem, vel certe utilitatem cum honestate coniunctam. Si ergo verum est, quod sumitur, verum ct id, quod ex eo conficitur . Atque hactenus de argumentis: nuricquid Scriptores de hac dubitatione senserint,
Prima sententia fuit eorum, qui rhetoricam inter habitus malos reponere videntur; mi fuerunt ij, qui eam appellarunt κακοτ --oLmalam artem,seuματπιοτε via ,isuper Iil 1. suam artis imitatione; de quibus meminit Fa- cap. ao.
147쪽
bius cotra quos nos latius disseremus, eu de huitus artis utilitate,instituta fuerit disputatio.
Secunda sententiareorum, qui eam inge- Lib. 3. nere Nirtutis ponendam putant; quod, νt ex de orat. disputatione Antonii , ct ex Fabio aperte co-Lih In tur, senserunt Stoici: quos libenter δε- ῆξ' '' quit re , ct mordicus defendit Fabius, cui vovgωκate, quidam alij subscribunt.
Tertia sententia intermedia , quae neque in virtutibus, neque in viiijs ponit, sed ad eos habitus reuocat , quos Graeci ἁδιαφα- ρους , idest indisserentes appellant, cuiusnodi sunt omnes cognitionis habitus. Ita sensit Pet. Ra. Aristoteles, ita M. Tullius, ct est comm nis apud dicendi magistros sententia : quam, nos, tanquam Nerissimam tenendam esse, docebimus ; quod ut facilius praestemus, non nulla fundamenta nobis ponenda sunt. In parti Frimum fundamentum: ex M. Tullio om- Aristo. nis virtutis vis in duas diistribuitur partes: 2. ' si' aut emis virtus scientia cernitur, Ni est prur ' μ' dentia, est quae grauissimo nomine , sapie tia appellatur: aut actione, Ni eis temperam tia ct fortitudo, quae in moderandis cupidiatatibus , regendisque animi motibus Nersantur; ct huius generis alia. Itaque, si vim tutis nomen Nniuerse sumatur, aliae sunt vim tutes cognitionis, acta actioriis , siue morum. Prioris
148쪽
Trioris generis virtutessunt in ratione, quam ad aliquid cognoscendum, faciendumve recte di ponunt; sed eum, in quo reperiuntur , nousciunt simpliciter bonum, nec eius opus honestum, quod est virtuti maime proprium . Posterioris Nero sunt in Noluntate, quam ad honeste agendum promptam, atque expeditam reddunt, θ' eum in quo sunt, riirum bonum pliciter esciunt: quarum Nirtutum opus, est honestum. Quo fit, ut qui illis est praeditus oriens, qui Nero bis, bonus, siue honestus er studiosus appellatur. Posteriori virtutum generi contrarium est vitium: priori vero inscientia. Quaerimus ergo in Niro Nirtutum g nere Rhetorica ponenda sit. Secundum fundamentum: Nirtus,apud Latinos scriptores multas significationes habet, quarum tres totum hoc loco ad nostrum insitutum accommodatas, explicabimus. Priamsi igitur nomine virtutis significatur perfectio cuius que rei ue facultas,qua res aliqua perficitur oe vis rebuspraestat, aliquid operaimr; quo modo accepisse videtur Quictili nus,cum velocitate in equo, ct sagacitatem incoe,virtutem esse dixit: qua etiam ratione, et in herbis,ct in lapidib.quedam virtutes esse dicuntur, facultates, quς insunt homini a natu ra eius Nirtutes appellares. Et hec virtutis
149쪽
significatio est vatis impropria, ct fortasse,
non omnino latina. Altero mo Nirtus, sumi,
turpresus , pro aliqua hominis perfectione, - quae non inest a natura , sed Uu ct exercitatione acquiritur ; quam perfectionem qui est adeptus, vel aliquid recte: cognoscit , Nel
honeste ct co ruenter natura Nivit. Et In parti hoc modo Testius accepit , cum virtutem in
duas partes distributam esse dixit: Qua mgnificatione omnes omnium artium scientiarum habitus continentur. Tertio, adhuc
pressius , ct magis proprie nomine virtutis, apud bonos O . probatos auctores , O prae sertim apud Philosophos , qui mores tractarit, solum illa perfectiones designantur, quae per operationes honestas acquiruntur , per quo Lib. I . homo bene beateq; vivit, ac simpliciter bo-dς ψεις- ηus appellatur e quo modo accepit M. Tu delitu si s , cum eam in quattuor distribuit partes, quas paullo post numerabimus. Et de Ni tute in hac postrema significatione in praesentia est disputatio: nanque , si primo , Nelia secundo modo accipiatur virtus, certum est rhetoricam esso Nirtutem. Et qui in alia significatione acciperent,profecto grauiter erraret. Quid autem sit virtus in bacpropria significo. tione accepta , ct quomplex ,sequenti funda mento docebimus. Tertium
150쪽
Tertium fundamentum:virlin proprie sumsepta , Narijs modis a Narijs Scriptoribus de Dri , ac explicari solet: ex multis autem de Arionibuου , unam, Nel alteram breuiter attingsemus . Cicero, hoc modo: Virtus est animi ha- Lib. t dabitus natura, modo , ct rationi consentaneo. Inuenia it virtutem esse habitum consentaneum naturae , hoc est lumini ct legi naturali, Nnde omnis honesti ratio emamat: modo, quia virtu in quadam medietate, ct men ra conmit: r tioni , qtaoniam prudentia, quae in ratione est , omnibuου virtutibua modum praescribit. Plato
hoc pacior Virtus, es basitus per se laudabialis, secundum quem, id , quod illam halet, bonum dicitar. Artoteles hoc modo: Virtua Libro Lest Μεσμης ν rimis. id est mediocrito pem Mota turbationum. Item hoc modo: Virtus est hobitus electivus, in mediocritate, quantum ad Libro L. nos,conmens: qua quidem mediocritad ratio- Etluc. ne praefinita sit: atque ita, Niprudenspra in cap.6.3cret. Quidam adius oratoria quadam descri- 1 Ih viptione bis verbis virtutis naturam exposuit. sor Virtus est animi constans assectio , conueniens Top.Ci.
que, laudabiles eos afficiens, in quibua est , ipsa per se sua sponte laudabilis, ex qua orio
tur bonestae molaritates, siententia, ct actiones, omni a recta ratio. 'Denique, ne plures hac virtutis definitiones congeram, Din U .Augu-