장음표시 사용
171쪽
Ari sit s. nulla virtuS ut ij docent Philosophi, quἱ mo- Ethi res tractant 2 potes sine prudentia consistere ;cum sit Neluti dux ct auriga virtutum' omnium , cum eam mediocritatem, in qua sita est Nirtutis ratio, inueniat: atqui sine rhetorica.
possumus omnes virtutes adipisci; longe igitur a natura prudentiae distabit. Quincta positio: rhetorica non est inteli ctus, hoc est, non est notio, seu Nis quadam a sola natura insita. 2 ram absoluta atque per fecta dicendi sacultas, de qua in praesentiarum est dissutatio , non habetur nisi accedat ars, atque exercitatio. Es ergo haec positio certis m,acproinde nulla maiore probatione indiget Vltima positio : Perfecta eloquentia contianet in se intelligetiam, apientiam,scientiam, O aliquam prudentiam: quoniam me his, ut alio loco dicetur,perfecta esse non potest . Sed iam
ad argumentorum solutionem accedamus. Quod ergo ad primum argumetum attinet concessimus una cu Cicerone, ct Grccis eloquctiam perfectam debere esse cumsapientia coniunctamsed ex hoc non conficitur has dura 'cultates,Ῥeὶ unius facultatis partes, esse pro
μου idem: quia, si idem prorsus essent dissociari
Lib. 3. non potuissen quod in factum fuissee ex Cicero dς Ox- - ne discitur. Potest staq; sapientia sine eloquentia consistere et non tamen eloquentia perfecta
172쪽
snesapientia. Sicutigrammati pol essesne rhetorica,non tamen rhetorica sine gramatica. Ex his patet etiam quid dicendum sit adsecundum :Dlsum est enim sapientiam non posse ab eloquentia separari: qm hac separatione facta,eloquentia remanet impersena ct muti-- lata,ideo Crassus, qui perfectum oratorem informare volebat iterum e copulatas esse docebat s nesapientia sine eloquentiast infantia, eloquentia ne sapientiastultitia . .
Tertium quoque argumentu eadem fere ra- ..tione dissolveres: nam,so absolutam eloquentia troposse esse nisi in eo,qui fuerit omni entiairum genere ornatus; tamen, in hoc homine, adiud est ea vis, per quam sapit; aliud Nero ea facultas per quam copiose, ct ornate ea dicit, quae nouit. Esὶ ergo bonus orator ,sapiens, sed non per solam vim eloquentiae: sicuti non est eloquens per solam sapientiam. Huc facit,quod aliquando acute pronuntiauit Tultius, in Phialosophorum cognitione non continuo inesse eloquentiam.
., Quod attinet ad primam rationem,qua probabatur esse sapientiam ; nihil concludit: quia, aut illi errarunt,aut nomine scientis abusi unti quod uis, qui oratorio modo definiunt, concedi potest. Solent enim rhetores aliquando suam artem appellare mentiam, νt praeceptorum, qua
173쪽
in ea tradunttir certitudinem designent. JNeque altera ratio multum νrget, quonia
orator, Nel caussas non inquirit; mel se quas quaerit, extrinsecas assignat: neque tam de e rum veritate est sollicitus, quam de probasit tale,ctpersuasionis specie . Frima illa ratio , qua probabatur essep dentiam , solum euincit, in oratore desiderari prudentiam , sicutiis quouis alio artifice; cum singula artes, O maxime, quae in coniectura versantur,priuatam prudentiam habea quod nos libenter concedimus: sed haec non est prudentia ista,de qua est dubitatio. Ex quo etiam patet quid de ristotelis definitione sentiendum sit, quam postea diligentius
explanabimus: neque enim ait esse Nim Nid di agenda, sedpersuadenda .. Altera ratio ex iactis fundamentis haud obscure soluitur: per rhetoricam Enim aliquid curenta ratione escimus at veroper prudeliam recte, hoc est,honeste agimus,stπiuimus. Ex tertia id solum esscitur, oratori cons lare Nolenti necessariam esse ciuilem prudentia, s de rebus ad re .statum pertinentibus conmitum dare elit. Tostrema , solum probat huius artis initia quaedam esse nobis a natura tributa: at nos de rota absoluta arte di tamus . Fia m it
174쪽
que maneat, per ea quae a nobis decreta sunt, rhetoricam, nec sapientia, nec scientia, nec prudentiae , nec intelligentia nomen sibi proprie Nendicare. Sequitur ergo Nisequenti di sputatione quaeramus, oen in genere aretis colis-xoenda sit.
An Rhetorica sit ars, Disputatio V.
Pars prima, in qua explicantur non nussa artis lificationes,
V o N I A M Nero noc latissima sese nobis o fert disputatio, ne rei amplitudo, ac longitudo legenti fastidium ac obscuritate pariat, eam in quasdam partes secabi
rus, ut omniafacilius explicari,ac comprehe/7 Lege. Cibdi queant. Primum itaque dicemus denomine ce. li b. r. virtis: deinde,ea numeribimus, qua ad artem xonficiendam sunt vecessaria ἰ deinde, quid sit rura,eius Ῥarias definitiones asserendo, ct expli libiosa do, docebimas :postea, qua fuerint hac de cap. 7. xe senteotia aperiemus: praeterea, quid sit sen- friendum non nullis positionibus decernemus: ἡ dolostremo alioves qua contra nostr sentem istr. gen. .siam purant assereatur, ac dissolueiatur . . . ς-P ..
175쪽
Quod igitur ad primam huius dissutationis
Donat' partem attinet; Artem aliqui dictam esse volunt, απυ τη ς αρετης id est,a Nirtute: alij vero παρὰ τὰ αρταν,id est,a compingendo, coniungendo,siue ardiando: quod ars multa in unum compingat, atque coarctet praecepta. Et licet hoc nomen multas significationes habeat: t men, ea olum nos attingemus, quae proxime
ad nostrum institutum faciunt. Primum nomine artis ista facultates proprie continentur, qua aliquid moliuntur Oinciunt: veluti ars texend pingendi, dolandi a bricandi naues, ct alia barum similes,quaeposi sectionem aliquod relinquunt opus. Hac signi Lib- ε- matione usus est Ariistoteles,cum dixit Artem 'i' esse habitum cum recta ratione sectivum: quo
Libro loco , essetitionem ab actione distinguit: ct alio a. mag. iis loco,cum ita scripsit: circa facturam,o qumor, δ' is faciendo positas uni, ars: siquidem infacimp 'i i ' do potius, quam in agendo,est artem exercere. Eodem modo Us est hac Noce Tlato, cum dia Lib. de xi esse artem quanda ulcimentorum aduen.
regno. Ds frigora effectricem. Et M. Tullius, cum M a '' scriptumrebruit , esse quoddam artium genuis, quod molitur aliquid, aut facit: quarum omne opus est in faciendo,atque agendo. Securida artis significatio est aliquanto la- ά tior, cum nomine anis non solum,qus Giciunt,
176쪽
sed etiam , quae aliquid agunt, significantur.
Hacsignificatione Uus est Plato, cum enume- Dial I. rauit artes, quae ad rempi conficiendam sunt ne 4ς ς'
cessaria: ubi nonsolum eo , quae in esciendo, sed etiam quae in agendo versantur percensuit.
Eodem modo usurpauit Aristoteles, cum dixit Sect. t Lartium liberalium professores, qui se trepidare px0b fis nouerunt,principio summissa voce agere, dum remeant, oestabiliantur. Tertia significatio adhuc latior, qua non solam effectionis ct actionis ,sed etiam cognitio
nisfacultates continentur. Hac significatione In Pro-τsus est Plato varijs in locis, cum nomine a tis complexus est Arithmeticam, Geom triam, quaesola cognitione sunt conteutae: .nomide. cum quaesiuit quaenam artes esciant sapientiam. Eodem modo saepe hoc nomen νsurpauit Aristoteles; ct multis locis omiss, iocus manifestus est in libro primo de arte di- mo. r. cendi, ubi cum definiuisset rhetoricam, em se Libro I.
que oscium demonstrasset, dixit, nullius alta Mςx terius artis id munus esse , ct ad id explicandum usus est, exemplis ab artibus , quae sola cogitatione continentur, sumptis. Eodem modo usus est M. Tullius, cum in Orato- reperfecto omnium maximarum,ac praeclariis a. 'basimarum anium cognitionem requisiuit: circum eloquentiam aliquem Philosopborum E . artibus
177쪽
artibus cumulum asserre scripsit. 'Lib. 3. Sed peteret hoc loco quispiam, cur tres, de Drai. nomen, quod proprie ijs facultatibus tribuitur , qua aliquid moliuntur efficiunt,actioni m cognitioni tribsatur e Tribuitur quiadem actioni, quia actio essectionisinitima est ;' ac proinde ab mna ad aliam facilis fuit migra
tio : ut artes πocarentur etiam illa Iaculi tes , qua solum in actione Nersantur. Illis N ro Nirtutibus, quae in cognitione consistunt, ideo nomen artis accommodatur; quoniam, scuti artes effectionis certam quandam Niam ac rationem tradunt, quae non patitur elim qui agit , errare; ita scientia, cum quadam methodo , ac certo ordine tradantur , artis nomen sunt sortitae. Ars itaque in hac tertia significatione , quamcunque designat discipi nam, qua certa methodo, facilique via tradiatur : Ni ars idem significet, quod methodus , breuem nimirum ac facilem viam, O ad alia quid cognoscendum agendumque rationem. hi sane , nomine methodi, apud Graecos ,pa Ffm omnes designantur artes disciplinae, quae
certa cum ratione tractantur. Quo modo acce-
δ pit Arsoteles , cum dixit, tunc nos scire cim omnes methodos , quae principia oe et ria Lib. 1.c. habenticu caussas cognoscimus: es in Topicis . . saepe nomine methodi arte quacumq; designa Denique,
178쪽
Denique,neplures prosequamur liuius artis significationes , ars , tum apud Latinos , tum apud Graecos scriptores, ct speciatim apud Comicos,idemsignifica quo raus,dolus,astutia, ct cauillus. Ita accepit Virgillius, cum cecinit..Tum vero ardemus scitari, & quaerere Lib. 1. caussas, Aenei. Ignari scelerum tantorum , artisque Pelasgae.
Atque haec deprima huius di putationis parte dictas sciantiex qua colligitur,quo modo ars, hoc in loco a nobis usurpari debeat, tribus nimirum primis significationibus.
Seeunda pars, in qua explicatur quid ad artem eonficiendam sit nece rium.
XPLICAT Is ijs artis significationibus,quas cognoscere ad rem nostram necessarium esse videbatur; equitur,ut quae ad arte constituendam conuenire debeant,doceamus. Illud in primis ad artem conficiendam est maxime nece fisarium,ut arssit ita constituta,ut si quasi regula,ac me Uura quaedam , ct certa ratio escieri aliquod. Hoc aperte docuit Aristoteles, cum in L c. 1 initione artis posuit illam particulam , cum Eth.c.4. recta ratione, quam qui in agendo adhibet , nihil peccat. aut ergo in re aliqua efficienda
179쪽
carent regula, ij temere agunt: quod est a b ar
Aristot. tis natura omnino alienum. Deinde ea faculta ILI.Rhe nomen retis mereri vult, eiusmodi essσIn G6i debet , Ut corum quaefacit,siciat rationem re sta. dere. Hoc docet Socrates apud Platonem A ristor. cum Polo ait, nullam se appellare artam , qugM. E i careat ratione , hoc est eorum quae escit, nu laena rvionem a ferat: ct propterea coquin riam , quod absque ulla ratione voluptatem iui cibis aucupetur , non artem , sed peritiam quamdam Nocit. Deinde, ad artem constituendani opuae est multisperceptiombum quibus via O ratio ad aliquid faciendum πω Lib. 1. ritur. Huc facit hoc luculentum M. Tullis Rcβde. tesimonium, Ars Nero quae petes esse,i mi-' se, pia non ex una, aut ex duabuύ, sed ex multis animii perceptionibuου constat ' Et MLib. . lio loco dixit,..Artes confici eae cognitioni-dς Fin, bus comprehensionibusque rerum. Idem usu Libro i. obscure significauit Artoteles , cum docuit
Rhinc, - qua ratione aras rhetorica fieri potuerit..Ars itaque multata in Nnum praeceptiones debet coarctoere , atque coniungere. Dei
de , praecepta ista, quae in arte traduntur, d bent esse inter se cohaerentia , ct consent,nea: ut nullo modo inter se pugnent ,sed ma xima consensione unum sinem spectent. Postea artis pracepta debent esse firma , cerna,
180쪽
fabilia , his ut non patiantur eum errare qui probe ea tenuerit, atque eis idonee ad nnem artis consequendum Hiis fuerit . Po- a remo, ea censenda est ars , quae secum ali quam utilitatem ad humanae vitae societ tem retinendam asserat. Hanc conditionem necessariam esse, non uno in loco docuit , TIM Dial x. to rct ideo aliquando dixit, Medicinam non τςP- esse inuentam ad comparandas pecuniata , sed ad corpora famanda. Propterea , ctim disci-psinae Mathematicae inutiles appellari soleant, learum utilitatem demonstrare aliquando co- natus est. Quo fit, ut in definitione artis, non nulli hoc conditionem exprimant. Atq;
haec de hac parte di Tas ficiant, quae omnia insequenti particula adhuc manifestiora sient.
ortia pars, in qua exponitur, quid sit ars.
E R T i o itaque loco quidsit ars emplicaturi , quasdam artis desiniti
nes magis ίllustres asseremus, cnu . 7cleabimsis. Aristoteles, i ab eius A .
definitione exordiu capiamus, hunc in modum artem finiuit. Arsost habitus,cum ratione V mra essectivus. Dicitur habitus, quaparticu Rhete la ostenditur genus , in quo ars conli it cum calamis Niristibus cognitionis. Dicitari cum . E 3 ratio-