장음표시 사용
151쪽
I.1.q.s uitur, qua nullata male Ῥtitur: addidit , quam
Deus in nobis sine nobis operatur: sed h scpam licula conuenit , rtutibus, qua diuinitus donantur. Vel si placet ita definias. Virtus es habitus bonus circa assectiones, O actiones humanas , in mediocritate consistens, honestis, ' operationibuS acquisitu . H, omnes de Diiones possem , multa ex morali philosophia r petendo, latius exponere I sied in hac re, cum in praesentia non philosopher, diutius immorari nolo. Satis ergo sit explicasse aliquo pacto , .. quid sit Nirtus proprie dicta, Ni propositam quaestionem terminare possimus. Haec virtus ,1 b. 1.de qua a nobis definita fuit, multo sub se habet Oxδ partes , seu formata: qua, ut non Nno in locoo ἡ ' docet Tustius, quattuor sunt; prudentia Lib. .de linitia, fortitudo , ct temperantiae quarum Inuenti singulae sub se alio habent partes,quarum enumerationes,ac definitiones apud Tullium leges de quibussuo loco a nobis planius dicetur. Quartum βndamentum: illa particula ἔυλί- ,ων, idest, bene dicere in definitione rhetoricae auibusdam posita, variam significationem b ere potest . Nam, illud adverbi , bene, alia
quando idem significat, quod cum νirtute, id
Lib.α de sinus, euius finitionem omnes posteriores a lib. xbΤ- probarunt, hunc in modum minutem finiuit.: Virtus est bona qualitata mentis , qua recte ν
152쪽
ese honeste: it cum circero ait , bene honesten Lege Cl. vivere: Aliquando idem designa quod, te, Lib- d O accommodate evi cum dicimus rem aliquam Φη bene se habere: aliquando idem vale quod omnate ; quo modo accepit Tullius, cum bene diacere, dixit esse optimissententijs, o lectissmis verbis di terrict alio loco: Benedicere, quod est scienter, perite, ct ornate dicere: quo modo in definitione illa profecto accipitur. Quar hoc adverbium, bene, tria complectitur,virtutem, aptitudinem , ct ornatum . His iactis fundo mentis , aliquot superstruamus positiones ad propositam dissutationem ressondentes. Prima positio: Rhetorica est qualitas quaedam, siue habitus in ratione existens Hac postione docemus,in quo nam rerum genere rhetorica ponenda sit , ct dicimus esse qualitatem quandam; qua qui est affectus, Rhetor nominatur : ct cum plures sint qualitatis paris, dic, mus esse habitum, id est di positionem O l ctionem firmam, ac stabilem, quam qui habet, potest aliquid expedite, O sine errore sicere. dicamus etiam huius facultatis subiectum , quod est, ipsa ratio, in qua cognitionis habitus
reponuntur. Es autem haec positio intelligenda de rhetorica acquisit non de naturali: quoniam illa vis bene dicendi, quae a natura habe tur, non es habitus, τt alio loco planius explin
153쪽
rabitur. Et cum haec positio sit certissima, nihil est, cur viris rationibus confirmetur. Secunda positio: Rhetorica, sua natura,non est habitus malus; ct ita non est ponenda in visetiorum numero. Hoc affirmauerim contra opinnionem superius citatamquam late confutato, . cum de huius facultatis necessitate ,'utilit
te agam: nunc, hac Nna tantum ratione πα
bo. Quoniam, si rhetorica esset habitus malus, nemo unquam ea bene vii posset; quo a si tamum esse manifesta evincitur experientia, cum multi sint, qui hac facultate honesti e n
Tentapositio: si proprie loqui velimus, ut ' melle in hac dissutatione debemus, rhetorica
non est inter virtutes numeranda . Fossem
innumeris fere rationibus ad contrariam sententiam euertendam uti; sed paucis in re manifesta ero contentus. Primum igitur, omiJacommuni rhetorum sententia, quae a nobis est , nulla ex allatis Ῥirtutis definitionibus, si eas di ligenter perpendo, conuenit rhetorica ; non poterit igitur in genere virtutum reponi. Quod sumptum fuit , verum esse facile quisique , mel mediocriter eruditus , intelligeret, ac propterea in eius probatione immorari nolo. D Aristi.J. inde,s rhetorica esset virtus, nemo ea abut ας c. r. rem cum Ninus ea τι atque natura sua ad honesto
154쪽
nestas actiones exercendas dyponat; c eiusmodi sit,ut ea nemo abuti queat: at qui,νt e perientia ipsa docet , multi dicendi facultate afutuntur, o per eam homines a virtute re trabunt, adflagitia is estui, is , adet bona,γpersuadent mala: hac facultate Catilina perditos ciues ad coniurationem inflammauit , hac M. Antonivspopulum contra publicae libere iis defensores commouit,hac deuique Cicero,se iudicum oc is tenebras ossucise aliquando gloriatus est. Quid igitur eam facultatem Viri rem appellabim, , qua ad , rtutem euertendam abuti possumus e Postea, bonus Orator , o bonus vir non sunt idem, ut uo loco euidem ter demonstrabitur; Osa ne magis distat , bonus Orator a bono Uiro, quam a bono Cythar dod quare,nec facultas oratoria idem eri quod inus. Ponus Orator Cicero , bonus Demosthenes, quo nemo fortasse unquam melior: sed an ,riri boni fuerint , ij norunt , qui eorum stri
pia, veterum monumenta legerunt. Ad bec, rhetorica habet sinem , materiam, ceterasque causso penitus a Nirtutis causis diuersau , v ex hac nostra tractatione perspicue cognoscere licebit: erunt igitur inter se omnino distinctar Et ut aliquid de materia fine dicamus, ma- Libroteria rhetorices sunt res omnes, sinis, ut Qui I I. Glino placet, apte dicere ad persuadendum , Nel,
155쪽
vel, ut nos arbitramur ,persuadere: at vers.
virtutis materia sunt assectiones actionesq; humanae, finis Nero beata vita . insuper, ut amgumentum , quo Fabius in nos utitur, in eum invertamus; Dialectica , ut omnes Dialectici, Thilosophi docent, nullam cum virtute a nitatem habet, quod etiam csci viderent: quid igitur Fabio in mentem Nenit, Ni probare πο- tuerit rhetoricam esse virtutem, quia Dialentiaca Nirtus est ' His adde, quod si rhetorica havirtutibus numeranda esset,sub aliqua virtutis parte, quas supra recensuimus, continer tur, aut ipsa una ex partitus esset: atqui,nulusisquam Philosophus, qui de virtutibus egit ;Ῥyam de rhetorica mentionem fecit, non Ploto, non Artoteles, non Tullius, nullas dentique alius, igitur: intellige, de virtutibus morum, de quibus nunc est dis utatio. Quod si M. Tullius aliquando Dialecticam, Nirtutem appellauit, nomen virtutis, Ῥniuerse accepit. TO-stremo, ne in re manifesta confirmanda diutius immoremur,quantum sententia contraria a Ῥeritate abhorreat, ex argumentorum solutione, luce meridiana clarius apparebit.
Quarta positio: Male Quinctilianus Ciceronem in suam opinionem trahere conatur. 2 Um cicero, cu de Nirtute eo modo, quo hic agimus, dissutauit, nunquam rhetorica meminit, nu
156쪽
quam eam inter virtutis partes connumerauit,
non in secundo de inuentione nitro, Ῥbi dilia gerissime omnes virtutispartes prosecutus est; non in oscijs , vsioue alio in loco , igitur: sed
semper eam inter artes reiecito licet aliquando per cauachresim Nirtutem nominauerit.
Quincta positio, si virtus sumatur pro babia Aricli.c. tu cognitionis, ut sepe a philosophis moraliabus sumi solet, rhetorica potes appellari vim tus . EB haec positio certissima , ct ideo milia ,
probatione ad eam confirmandam est opus. Sexta positio , Rhetorica est ex num ro eo- rum habituum , qui , indiserentes, vocantur: quibus bene ct male utipossumus. Patet cpositio ex iam dictis: quia I si ex se non est nec
malus, nec bonus habitra , Ni est demonstro tum , erit igitur indifferens. Septimapositio: rhetorica non est νηκου quidam simplex habitu seu simplex qualis, ,sed ex multis consta ct constatur habitibus ex quinq; quasi magnis artibus,scilicet inuetione, Cic. I . r. dispositione,elocutione,mrmoria, pronunti, de Ora. tione. Quod autem bi habitus sint inter se distincti, Nel ex eo perspicuo est , quod aliquis in uno potest excellere, in alio parum valere, Ni ex libro de Claris Oratoribus aperissime colligere licet. Ex his autem diuersis habitibus una sit rhetorica , ob unam materiam in qua Nersan'
157쪽
tur, o ob unum finem , ad quem referuntur Verum,his de rebus subtilius disserere , non es insituti nostri. Octauapositio: β quis rhetorica bene uti Nerit, virtutum habitibus debet esse instructus. Hoc mihi probasse videtur Filius,tum plenius suam opinionem ex rhetoricae vertibus sabilire Libro x. conatus est. Quare, si Orator non fuerit forti- tudinepraeditus, non poterit dicendo sese nera rijs hominum conatibus opponere: O idem de alijs virtutibus dicas. Quod si hoc bonus di- tendi magister Noluit, id ei perhibenter conc imus . Et his ni furor, postionibus huic disputationi satisfactum est Et adhuc plenius ex argumentorumsolutionibus,quas nunc subjciam,
Se primo, non est tarum si Stoici exi im
runt rhetoricam esse virtutem, cum fuerint in illa haeres, ut censuerint , omnes mentias esse Libror. Nirtutes: quorum sententiae Aristoteles , OM0 l- omnes meliores philosophi sese opposuerunt EV4ςN eum mentiae, hasit virtutis ratio. 'Teque 'r' i' tanto apud Ciceronem sententia nos permo uere debet; cum potius, quid Crassus, quam , quid Antonius in eo libro sentiat , animaduem
tendi sit. Quod si quo in loco Cicero virtutem appellat, qua sit ratione intelligendus,patulo ante docuimus.
158쪽
securidum argumentum quo pacto solvemdumst; ex secundo fumia mento plane costigiatur. Quare,bonus dicendi magister, nomine Nirtutis,ad veram sententiam euertendam, Naide
improprie utitur: cuius ratiocinatio si quicquaprobat, dicam etiam in lapidibus,ctherbis esse virtutes ; quod quam improprie dicatuΥ, quis es.qui non Ῥideat dTertium, si quid conficere euinceret profecto omnes fere artes,etiam mechamicas esse virtutes, cum omnium artium initia quadam sint nobis a natura tributa. Sit igitur ars saltandi mistus,ars histrionica ite, ct alia itidem: quod nemo, vel mediocriter eruditus, inmaret. ιm in quarto argumento Fabius ait, virturem nihil aliud esse, quam sibi consonare , non satis ipse cum veritate consonat, cum alia sit, minutis, ct alia artis, Ni ita dicam, consonam ria. tam, aliud est congruenter rationi ,seu
natura Nivere, Nel, Ni ipse loquitur, sibi comsonare, quod est bene honesteq; agere; idq;pru dentiast: aliud congruenter oe ea σtis prac piis, bene dicere, quod es ornate, apte, ct c piose icere; quod artis eloquennaprudentia praestat. At prudentia morum, ct prudentia artis multu inter se distant,ut alio dicetur loco. 'Quod quincto argumento sumitur, nisμνω li j. Rhees: neque enim ad bonum Oratorem constitum to.e. . dum,
159쪽
dum , necessaria est morum bonitas, ut supra Odiximus,licet multum adpersuadendum confe- Hirsed hac de re alibi.
Sexta ratio non multum urget, cum argumenta ab e mologia sumpta ope infirma sint:
neque enim quicunque de Deo loquitur Theologus est ducet is dicatur Theologus,qui de Deo loquitur: nec lignum est lapis , licet pedem is dat r aut lateressunt homines,quamuissant ex humo . Adde etiam, quod alis artem ab arctando, quod quibusdam praeceptis arctetur,dictam esse molant. In confirmatione huius argumenti quae lateat fallacia, constat ex ultimis Ῥerbis terti, fundamenti, ex quibin etiam soluitur. Depostremo, hoc argumento solum concluditur, oratorem interdum suadere honestam , quod etiam Nir improbus, Ni experientia docet , escere potest, modo quid honestum sit, intelligat:sed non probat eloquentiam esse Nirtutem, qua homo ita asciatur, ut id solum,eli quod est cum honestate coniunctum; quod
est υirtuti maxime intrinsecumis. Cum ergo' aduersariorum rationes nihil concludant, pro certo atque explorato haleamus, rhetoricam
160쪽
, An Rhetorica sit sapientia, vel scientia, vel prudentia. Disputatio IIII.
XCLusIMVs proxima disputatione rhetoricam ab earum virtutum numero, quae in actione Lversantur, O sunt honesti est ctrices: ex quo necessario conmcitur,eam inter virtutes cognitionis, nec enim reperiunmr aliae rejciendam esse. Verum, i cum ex ristotelissententi Nirtutum,qua co Lib. 6.gnitioise continentur, sint plura genera; sequi- Exhiς-tur, Ut in quo genere rhetori ponendas eo ς*ῖ 'plicemus. Et neplures sine necestate di putationes multiplicemus, hac una, cum in re ve semur manifesta, examina bimus, au in g n re sapientia, vel scientiae, Nel prudentiae coia iocari debeat. Quod autem in uno ex his triabus generibus ponenda sit , bis rationibus d
'Primum, Rhetoricam esse apientiam luco lenta M. Tulli, docet auctoritas, dum eloquentiam definiens, dixit: Nihil aliud est eloquen- In Part. tia, quam copiose loquens sapientia: quid clarius' quid apertius dici potuit' Ad hanc aacto . .