장음표시 사용
161쪽
Lib.3 .de qui , mi idem Tuistius scripsit, hanc cogitandi , O - pronuntiandiq; mionem, Nimq; dicendi, sapientiam nominarunt.
Deinde, issolus est eloquens,qui essapiens, O nunquam inuenies Neram eloquentiam a s pientia seiunctam: atqui, qua hac ratione sunt assecta, Ῥt Nnum ab atio ήissociari nequeat, Arist. l L idem siunt: Ni esse hominem , ct esse rationis Pqq. participem, esse canem, Osentire : erit igitur eloquentia 4dem cum sapientia . Et 'inc est , quod per Crassum,apud Ciceronem,philosophu,
qui rertim ct orationis copiam tradat , Orat rem, Oratorem, quis ientiam habeat cum eloquentia coniunium, philosophum, appellare licet. Postea, Orator debet esse omnium rerumhAmanarum, atque diuinarum cognitioneperiatus, visuq loco a nobis neruosi me demonstrabitur is autem qui est huiuscemodi cognitione prae itus ,sapiens neminatuir, cum sapientia ex Libro 1. M. Tullio nihil aliud si quam rerum dictarumiasti scientiae quare, si Orator es sapiens, rhetorica erit sapientia. Sed esto non sit sapientia, sa tem erit scientia , c Primum, id persuadere possunt multae des-nitiones fecunda dissutatione allata, in quibus ἡ;sti , haec facultas ponitur in genere scientiae. post. c. α Teinde, Dicntia, Niphilosophi docent
162쪽
ea, qua aliquid persura caussis cognoscitur : at Metorica eorum qua docet caussas a Figna oecur aliquid adpersuadendum conferat, demon
frat: quid igitur obstat, cur in scientiis reponi non debeat j Quod se scientiam esse perneges,
probabo esse prudentiam. Primum ex auctoritate M. Tullij, qui δε- Lib. de scribens oratorem, dixit esse eum, qui de qua- Oxδς--uis re prudenter, tr copiose, O ornate, O memoriter dicat: at nunquam prudenter diceret, nisi eloquentia esset prudentia, igitur. Et Aristoteles definiens rhetoricam, dixit, ef Lib. I. sevim Nidendi, quid in unaquaque re sit per- ς-P- suasibile: hoc autem proprium est prudentia: erit igitur rhetorica prudenti . Deinde, prudentia, auctore Aristotele , Lib. 6. est habitus cum ratione actiuM, circa ea, quae L hi ς bona sunt: atqui ristorica es babitus,quo cum 'N' ratione aliquid in humana vita escimus, dum aliquid suademus, aut laudamus, defendimusque, igitur. Et sancinullus artifex aeque prsedentia indige atque orator; cum res ersonas, tempora, loca, aliaq; adiuncta accurate spectore debeat. . Postremo, prudentis est, ut Ariistoteles δε- Lib. 6.cet, recte posse consilium dare de his, qua b na ct ν tilia sunt: at id maxime omnium pra- --P'1'sant oratores, cum in gemere deliterationis ex
163쪽
o licio versentur: eorum igitur ars erit prindentia quaedam. Fossem etiam probare esse habitum quendam a natura insitum , quem philosophi, intellectum appellant; qui inter habitus cognitionis numeratur. 2 ram, cum AOquentiae Nis potissimum sit a natura, non a tem ab arte; quae est ars, orta sit ab.obseruatione naturae, profecto concludi posse ν detur , esse vim quodam naturalem, oe inteIectum. De opinionibus circa hoc dissutationem quid dicendum sit , constat ex definitionibus rhetoricae supra allatis : ex quibus colligere cet, alios eam innumero scientiarum repon re , alios in genere sapientiae, alios denique esse prudentiam quandam afrmare. Quid am tem nobis verius videatur , quibusdam fm' tamentis, positionibus aperiemus, ac βα-
Primum fundamentum: cum haec di putatio nulla ratione perspicue terminari queat, nisi explicetur, qua ratione inter se disserant omnes illi quinque balit, cognitionis, quos gristoteles in Ethicis recenset, qui sunt, Intellectus, Sapientia, Scientia, Ars, ct Tru dentia, ideo hoc primo fundamento eos breuiter definiemis: nec enim omnia, qus de eis dici possent, huc asseremus, cum potira m toricari,
164쪽
raricari,quam philosophari velimus. Et ut ab intellectu exordiamur , intellaritus, hoc ioco , non significat facultatem ipsam, qua intesti- Αricli.6. g - , sed rationis lumen seu notitiam quandam nobis a natura tributam, qua omnium S't scientiarum , ct artium principia cognoscL- : ex quibuU inirijs, quasi ex quibusdam .
fontibus , ratiocinando noua Neritates elicium tur , ct artium habitus procreantur . Huc
facit hic elegantissimus M. Tulli, locus, Ῥbi lo- Lib.s.de F ens de natura, ita scribit. Ingenuit sine. Fin
doctrina notitias paru, rerum maχimarum.
Nuestrum est ad ea principia, quae accepἰmus, consequentia exquirere, quoad sit id, quod πο- . intumus effectum. Hanc itaque innatam, atque inustam principiorum cognitionem,quam GV-
ditam notionem, semina , igniculos , intelligentio, fundamenta scientia, lumen naturae, Lib. I.de legemque naturalem appellat. Treuiter igi- L Itur dicamus intellectum esse principiorum cui cunque Dientia, ct artis notitiam, quam non didicimus, sed accepimus: non legimus, In Ora. sed ex ipsa natura arripuimus, hausimus, em p 0Μii
165쪽
Lib. 1.de explicata fuit. . Tullius scriptum reliquit,sa ς' pientiam esse rerum humariarum O dium rum sitientiam: quam desinitionem aliquando Lib. I . Dium Augustinus usurpauit. Lactantius Fim te xΠH. mi anus , quem ob sermonis elegantiam, Cic ς' p δ' ronem Christianum appellari hoc pacto sapie b. 3. tiamsiniuit. Sapientia, est Dientia cum viri ς- p te coniuncta. Aristoteles in Ethicis, dixit ,s cap. r. pielitiam esse scientiam exauissimam , quae non solum ea, quae exprincipijs cognoscuntur nouit, sed etiam ipsa principia: ita visapientia complectatur scientiam, O intellectum, principiorum nimirum notitiam, ct conclusionum. At vero Lib. t. in metaphysicis pausio fusi, sapientiae natu
P. ram exponens, basice eius proprietates num rauit. . Sapientiascit omnM, non exparte : co
. vosiit difficillima, quia cognoscere sensibilia
non essapientis: habet certitudinem maiorem, quam alia sicientiae habeant: cuiuscunque quaestionis caussis assignat: aes gratia bui, Ol bera denique est alijs scientiis dignior ,
ea sique dirigit, ac moderatur. Ex quibus hanc sapientiae descriptionem conmeres: Sapientia est, quae omnia difficillima per supremas causifra, tanquam aliarum architectonica certiis nouit . . pelta sapientiam architectonicam,
id est Principem,ac Reginam, cum sit sui caussa, O ceteris facultatibus dignior, alia μή dirigat.
166쪽
scientia hoc pacto describi solet: Est cognitio Aristia. certa ct euidens rei necessariae persuas causi P0st fas . Ut est cognitio certa, disteri ab opinione, quae est imbecilla assensior ut euidens, di fert a me, quae est obscura: ut es rei necessariae,ssi fert ab arte, quae est etiam de rebus,quae aliter
sepossunt: mi est per Dra cauos, dissert ascientia communiter sumpta; prout scienti est certissima alicuius rei notitia. Prusentia ex Libro t. Tullio, est qua inperspicientia veri, solertitq; de ossic. ωersatum: alibi, ait esse veluti ingenin aciem ad bona deligenda reiiciendaq; cotraria, quam Li.a. de aprouidendo sic appellatam esse sicribit. Sed accuratius .Aristoteles ait, Esse habitum Ve' L s ιra cum ratione activum, circa ea, quae bona ct Eth.e mala homini sunt. De arte, in praesentia, cum fusesequentibus disputationibus de ea scripturus sim, breui dixerim, Esse habitum vera curatione effectivum. Prudentia ergo dirigitiniones humo, , ut ad mores oe bonefa
tem referuntur: ars vero eas actiones mode
ratur, quarumperfectio non perpenditur ex rationibus honesti. Ex his itaque descripti nibus manifestum est quid sint illae quinque virtutes , sue habitus cognitionis, qui in humana V . I mente reperiuntur. Quo loco obiter studiosos adolescentes monuerim, ne Caeori Scali rosdem habearat, qui contra omnium scriptorum D senten-
167쪽
Lib. I Eth. Lib. 2. de Ful. Lib. 6.
sententiam , artem, non in ratione ,sed in v luntate ponendam esse existimauit. Dam in ea potentia habitus est ponendus , ad quamper ciendam es comparatus: cum ergo ars sit c gnitionis habitus , quod nemo,vel mediocriter eruditus , negaret, in ratione profecto ponen
Secundum fumdamentum, in quo tanquam certum , atque exploratum statuendum est , passim , tum Philosophos, tum oratores,alio que Scriptores his nominibus, arte, prudentia, sapientia, ct scientia abuti , eaque promiscue usurpare. Vnde Aristoteles ct Tullius interdum artes Nocant mentiatis, ct scientias artes, prudentiam eamsolertiam, qus actiones morum non dirigit e cum quaevis arssuam habeat prudentiam; Ῥt alio loco explicatius dicetur. Sic etiam sapientia non raro pro scientia , scientia pro sapientia stamitur; Ῥt cum Cicero dixit. Sapientiam esse veri scientiam. Hinc est, quod hoc nomen ,sapiens, Namjs modis accipi consueuit. Is interdum dicitar f
piens, qui es in aliqua arte peritissimus: quomodo Phidiam sapientem marmorarium, θ' Tobcletum sapientem statuarilam dicimus. I terdum sapiens vocatur is, qui eam noriit arte, quae alia , tanquam domina, dirigit, e r modo
rarer quo fit, Ni is qui ciuitatem gubernas, .. sapiens
168쪽
supiens dicatur: cum omnes eas dirigat artes, quae ad reip. conseruationempertinent. Alias sapientis nomen ei tribuitur,quimentiam cum
mirtute coniungit: qui seipsum noscit, sibi psi sapit: huc facit,quod Tustius aliquando dixit,
sapientiam esse conuenientem actionem. Postremo is dicitur, simpliciter loquendo apiens Lib. 3. qui omnia rimina atque humana, quantum fieri dς Fin. potest, nouit, ct is, cui istae insunt sapientie pro 'prietates,quosupraposuimus. Tertium fundamentum, in quo illud breuia ter admonere volo , olim eosdem fuisse viros
sapientes,ct eloquentes, cum re vera eloque
tia sine sapientia esse nonpossit; ct sapientia, Ciee. insne eloquetia ,sit infantia quadam. Hoc,quod orati in praesentia, tanquam certum,ponimus, alio fusius demonstrabitur,cum quot quantarumq; rerum cognitio in oratore requiratur,nobis e plicandum erit: nunc, unica, eaque illastri CL ceronis auctoritate confirmabo. Cum ergosummus orator de eloq uentiae ct sapientis divom tio conquereretur, ita scripsit: Haec autem,νtex . ennino fluminum , sic ex communi sa- Lib. 3. pientium iugo sunt doctrmaurum facta divom Ora. tiar ut Philosophi tanquam in Aperum mare Ionium defluerent, graecum quiddam, oe pomtentosum;oratores autem in inferum hoc Thmscum , ct Barbarum, scopulosium, atque in i sum
169쪽
sim laberentur , in quo etiam ipse Vl3sses emrasset. Et paulo infra: Postea dissociati, is exposui, a Socrate, diserti , a doctis , ct deinceps a Socraticis item omnibus. Philosopbi et quentiam despexerunt, oratoressapientiam; neque quicquam ex alterius parte tetigerunt; nisi quod isti ab his , aut ab illis hi mutuaremtur, ex quo promiscue haurirent ,si manere in pristina communione voluissent; ct quae apud eundem sequuntur. Ex quibus colligere licet, rum Nideri non debere, si eloquentia ob a nitatem, quam habuit, ct habere debet, ct in optimis oratoribus habet,cum sapientia, oes pientia, se scientia interdum nominetur. Sed iam Fid in hac dubitatione sentiendum sit, alia quibus positionibus explicemus. Triwapositio, Rhetorica, eu eloquentla,no
est sapientia simpliciter: sapientiam simpliciter eam appella, quam ex Aristotele supra d finiuimus. Haec doctrina est certissima , cum nulla fere ex istissupra recensitis sapientis perfectae proprietatibus rhetorica conueniat:qu re insipientis esse contendere velis,eam esses pientiam .PEt cum non sitscientia, ut statim dicam, neque sapientia numeranda erit, cum
sapientia sit quadam perfecti a, ct exactis
Secunda positio: summus orator sapiens, O
170쪽
ma in eodem eloquentia, potest appellari sapientia ;sed exparte, in hoc nimirum ornate Ocopiose dicendi genere . Claret haec positio ex seupra positisfundamentis, et ex js, quas Ethico docet Aristoteles. mTertia positior Rhetorica, proprie loquendo , non est ponenda in generescientiae. Hanc Lib. t. positionem cofirmat in primis aperti ma .Ariis Rhe. c. . otelis sententia, qui aliquando scripsit, eos dialecticam ct rhetoricam inter ere', qui eas non tanquam facultates,sed tanquam mentio tractant. Adde huic auctoritati rationem a definitionescientiae sumptam, quae nullo modo etoricae quadrate cum bona exparte non sit de rebus certis, a corruptione r oris, ct uniuersis; sed potius de rebus humanis,singulis,et dubiis, quae certa ct indubitata cognitione t nere nequeunt. Quod si mentiam generatina pro quacunque cognitione sumeres , scientiam
appellare possies,sed improprie. Quarta positio e Rhetorica, si proprie loqui
velimus, non est prudentia. Siquidem, ut ma
nifestum cuique est, haec facultas nullo nobis recte Himendi rationespraescribit, quod est prudentiae , ut de prudentia nune loquimur, maxime intrinsietum s sedpotius praecepta bene dicendi tradit: at bene vivere, ct bene dicere, longe intorse distant i igitur. Adde etiamquod, nullu