장음표시 사용
331쪽
Libroi. lectico petenda sit. Ita existimauit Rodolphus cap. λῆ Agricola: cuiussententiam libenter amplexu es Petrus Ramκs, ct non nulli alij.m Alteram priori contrariam, omnes antiqui dicendi m gi seri constanter docueruntiquam communiter, qui Rhetorica scribunt, amplectuntur; ita νς haec secunda opinio pro communi haberi d beat : quam nos quibusdam fundamentis, ct positionibus retinendam esse demonstrabimus. Solet etiam hoc loco dubitari, an inuentiost quaedam Nis naturalis, an Nero faculto sutoo disciplina acquisita: de qua re quid sit sensetiendum, infra in positionibu4 aperiemus. Ar .lib. Primum fundamentum: ut humanae menti Eip. i. insita est a Vatura Vis quedam disserendi,quam postea perspicacis ingeni, viri expoliuerunt,ctCie. Ii. r. ad artem redegerunt: ita etiam ab eadem natu
de orat. ra humanae rationi ingenita est vis quaedam dicendi , quam homines quidam callidiores nota tione, ct Hu perfecerunt. Quae duae facultates , licet inter se maximam amitatem habeant,ut . Arinoteles ead merito, anti rophari
hoc est persimiles oe sibi respondentes , ane LMerit: tamen O instrumenta , ct Uum, multa alia inter se habent diuersa, quod ad rem nostram maximefacit, ipso finepotissmum Cieesiti discernuntur. Nam, cum dialectica tota pomzop. tast in dissereat νia, Uuq; rationis; quam diria
332쪽
dirigit, ne in rerum cognitione erret , eum hobet finem , eoq; tota refertur, ut comparat dae, ct tradendae doctrinae, disserendiq; via commonstret. Eloquentia vero eo*ectat, Ni an mos multitudinis tractet, ct quoquo vult impetrat , atque commoueat. Quo sit, ut dial ctica ad docendum ct cognoscendum , eloquentia vero ad persuadendum potit umst comparata : illa opinionem,haec vero persuasionemo motum gignit: quos sines haracultates a tingere nequeunt,nisi res inuenerint, quibus opinio siue des , ac persuasio gignuntur. Et quo niam e quae ad finem consequendum cinerunt, debent esse cognata, ct accommodata sinitropterea , licet ambae his artes inuentione utantur: tamen, earum inueniendi diuersa debet efise ratio , ut secundo fundamento plotu ex
Notodum itaque secundo loco est , persu sonem dialecticam, Ni etiam supra scripsimus,
multum disserre a persuasione rhetorica . Di lecticus enim disserendo eam cognitione in animas eorum, quibus cum agit gignere conatur,
quae. sit firma ct quantum fieri per ipsum p
test certa , ct ut quamproxime ad mentiam accedat: ct ideo ea inuenire debet argi emta, quaesint ad hanc firmam opinionem gignen
dam mamme accemmodata. Nomine autem
333쪽
. dialectici hoc loco, non solum intelligo eum, qui
tantum nouit locos numerare,ac distinguere, rationemq; probabiliter disputandi docere, sed euqui pro omnibus, ct contra omnia probabiliter inphilosophorum scholis dissutare queat; qui
nimirum ea teneat, quae non 1 cientia, sed sola opinione ct probab, litate continentur: ct qui-rib. 7.de dem huiuscemodi hominem Artoteles, Dialem' meum appellare consueuit. Vt enim Rhetor i terdum significat eum, quisolum pracepta doce interdum vero etiam illum, qui copiose omnateq; de quavis quaestione populariter dissutat; ita Dialecticus aliquando is dicitur, qui rationem ac viam docet inuenieri argumenta, quibus in utramque partem probabiliter disputatur: aliquando Nero,em,qui sit probabili rerum omniu doctrina ornatus, qua de rebus omnibus propositis, in doctorum hominum cetu, mi Gorgio faciebat,d putet. At vero oratori Aristoti rapersuasio est propria,qus fidem opinionemq; ibi ρ Μ qualidam , non tam rei naturam, quam ad δ' hominum sensus accommodatam , ct plane popularem, excitet: quae interdum infirmisimis gignitur argumentis, quorum in dissutatione dialectica, nullus esset Uus: quonia nihi aut parum ad sidem faciendam valerent. Imperi enim multitudini ea interdum magis probabum videntur, qvs Nera non sint , quam qua
334쪽
sunt veritati magis consentanea. Hinc fortasse factum est, πc Aristoteles libro primo de amre dicendi, eloquentiam arti Sophisticae sim, lem esse dixerit: quod, sicuti Sopbista argumentis non probabilibus illis quidem, sed quae
probabilia apparent, ad decipiendum uti soleat; ita Orator rationes parum probabiles interdum adhibet ; modo multitudini probabi les Nideantur: quinimo etiam falsis vulgi opinionibus, edi erroribus aliquando ad id, quod vult perDadendum,utitur. Quar longe diuersum est istud probabile, quod dialectici sectantur, a Grecis, hδοξον, appellatum,ab eo,quod Oratores,πιθανὸν, ab eisdem dictum. Cum itaque hi duo communes artifices diuersos fines spectent, quos sine inuentione attingere nequeunt; non eadem profecto erit utriusque inuentio :cum ad diuersos fines consequendos diuersa, aut saltem diuersa ratione considerata , sint adhibenda media . Sed quantum horum artim cum inuentiones inter se discrepent, paulisposiplanius explicabitur. Tertiufundamentum nomine inuetionis duo possumus intelligeretrimu excogitatione argumentisve locisve medi', ut dialectici loquumtur, ad aliquam qonem proposita probandam: qua rone, inuentio dicitur esse excogitatio argumentis argumentum autem est,probabikinuem.
335쪽
Cice.in tum ad facie dum fidem dest adfirmam opiniο-bi h yy nem IDMidam . si proponatur quasio; sit,' ' ne Rhetorica ars, ut hanc explices quasionem tibi inueniendum est medium ,sive argument quo huius rei dubiae fidem facias. Deinde, nomine inuentionis intelligerepossumus excogit tionem , ac inquisitionem omnium eorum, qua lis aliqua tota oratione coficienda seu caussa tractanda sunt necessaria : quo modo accipere Ni dentur dicendi magistri, cum dicunt, oratora plura esse inuenienda. CuiusseXpartes auctor Lib. i. ad Herennium fecit, Gordium, narrationem, diuisionem, confirmationem, confutationem , atque conclusionem. Si inuentio priore modo sumatur,solum occupata esse videtur in inu
sigatione argumenti, O medii, quod cuiusmodi esse debea libro de inuentione planius a no , bis explicabitur: ct de inuentione hoc modo sumpta, est dubitatio , an sit solius dialetlichan vero oratori etiam tribuenda sit, id quod nos inhat disputatione quaerimM : An scilicet locorum inuentio ct explicatio ad rhetorem pertianeat. Si vero inuentio altero modo 'matur , certissmum est pertinere ad oratorem, qui nisi ea inueniat ex quibus orationem conficiat ouo oscio funal minime poterit: cum nulla fere ars sine inuentione hoc modo sumpta , consissere queat. Ea autem , qua orator inuenire debet,
336쪽
ut ex Hermogene colligere licet, haec fere sunt: Lib. de Quaesio , siue causia, status quaestionis, qualitas i0Mς0.eausse, loci adprobandam quasionem,me epi Teberemata, loci ad amplificandum, exordium , ,estibulum narrationis,cm narratio: de qua re alibi planius, ct plenius a nobis scribetur. Ex his, quae adriotatasunt, non nullas disserenitas colligere licet, quae sunt inter inuentionem dialecticam, ct oratoriam. Prima, dialecticus non tractat omnes locos, quibus priuatim solet amri orator, Nisunt loci laudationis, O consultationis, quos Aristoteles diligenter profecutus est, primo ct secundo de arte dicendi libro: similiter nec locos amplificationis, ct locos e trinsecos, qui licet inartificiosi dicantur, quod
extrinsecus caussae adueniant: tamen ab arte explicantur, ct artificiose ab oratore tractan- L;s . tur, visuo dicetur loco. Ideo Cicero inuentio- Oiat. 'nem in tres partes alsiquando distribuere vid tur : quarum una adprobaridum, adia ad conciliodos assimos, alia ad eos qui auriunt commouendos, sicit . Secunda, hi duo artifices,non
inueniunt easdem omnino res: ouia Nnus inu
nit ea, quae valeat ad opinionem firmam gignen A iiss lidam apud viros doctos in d putationeptestofo i .. Rhet phica; alter Nero etiam qus ad persuadendum L p- .inpopulari concione conferunt: illa quaesidem faciant: hic, qua potissmum moueant ille ad
337쪽
: unum finem , hic vero ad alium. Tertia, alia ratione Oratorsuos locos inuenit, exponit, O Libro I. tractat, atque dialecticus facit: Ubi autem est PQst. diuersa tractandi ratio, atque explicandi re aliquam , ibi ex Aristotelis oe omnium Philosopborumsententia, Naria constituuntur artes: is patet in sermone, in quo explicando diuersa omnino facultates versantur. Vltimum fundametum, in quo haec pars d Li 3- finienda est, Auctor ad Herennium sic de Duit: Inuentio est excogitatio rerum verarum, a ut Nerisimilium,quae caussam probabilem red
Franc. P. Ter res Neras, ut interpretes exponunt,
' ' intelligit res necessarias, omnino certaster, Mat.Via Ner milia, res probabiles, quaepotissimum adctori artem dicendipertiκent: alia verba in hac de- Metas striptione adduntur ad demonstrandum cuiusmodi esse debeant rationes, quae inueniuntur, eiusmodi nimirum, ut rem probabilem,id est verisimilem, oe apparenter veram demonrirentr,t apta sint ad gignetam opinionem, Ni eo auditores facile credarit. Quo loco illud -- Frane. nuerim, non licere oratori,neque hoc esse artis Μ-x munus, Ni aliquid falsum, ad fidem faciendam Asten. inueniat: in quem errorem complures huius a Ges. Ii.r. tis Scriptores, O Trofessores lapsi sunt: O p.6. maxime Quinctilianus, cum tamen suum Or torem virum bonum esse velit. Eodem prorsus modo
338쪽
modo M.Tul inuentionem de utit.Quutim demnitionem omnes posteriores dicendi magistri, tanquam bonam, approbarunt. Posses etiam Trap. li ex partitionibus Ciceronianis hanc descripti bro I. nem colligero Inurtio,est excogitatio argumen Cypxi3ti,idest alicuisu inuenti sevit loquuntur Diale βψδη' Efici medis,quo aliquaproposita quaestio proba
ri potest. Dicitur autem hoc medium,argume D ,quia,argutando inuenituer: quod definiens 'Thyius,caeit esse probatile inuentum ad elen In Top. dam fidem:dicitur argumentum,inuentumpro-l habile ,hoe estinuenta ratio probabili uo quia, probat, vi quidam exponunt; neque enim dici- mus,credibile,quod credit similiter non dicitur
probabile, quia adhibetur ad probandum , Ni bene quidam adnotauit ; sita quia huiusmodi Streb. est, ut credi possi, siue sit rerum , siue veria simile, siκe etiam falsum. Similiter, nomine mei debemus intelligere quamcumque persuasionem, O praesiertim e , qua quis impelli-
tur ad aliquid faciendum, quam orator in au-- ditorum mentibus gignere conatur. Alta -- mitiones , describunt inuentionem, ut est in Uu; se quis autem Ῥellet eam definire, visa culto est , ita diceret: Inuentio est facultas, qua probabiles inueniuntur rationes ad faciem dam fidem er rationes autem intelligo loco et εἰ omnia assia, qua adpersuadendum necessaria
339쪽
sunt. His ita notatis ho statuopositiones. Prima postio: Inuentio, eiηuenire novs υlli arti ita proprium, Ῥt etiam ali Scon nenire nori psilit . Haec positio testim est de inuentione Nnivcrse simpla .ctes certi nia,chm snt qκamplurimae artes , qua inuen- . tione egent: ac proinde nulla es bos loco η cffaria probatio. ἔSec ιnda positior Inuentist sto inonecessaria rh torica; ita ut sine ea consistere nullo pacto queat. Es haec positio niani fisa exsechnda di statione: ct ex communi cmurum sententia . 2Veque enim placent', qui volunt rhetorem nihil ex se inuenire ,sedsolim exo nare, quae ab Elij qccepit, xt pascbit ex te
ita positione , ct ex js , quae silin dicemra O . doctrina , γε 4nperfeclo Oratore desiderinti re ct saltem nemo ei negabit verborum in
340쪽
qud de rete rhetonea scribentes , potissimum in bac parte explican elaborarurit: ita AT ,- sotele utin omnia fere quae dearge diceri scripsit huc pectant,Ῥtrati em inuem in ent
memata, qua sint, orationis nemi, apolatiro ideo pauca de elocutione iuxit de aliis pretibuw, vel parum, et nihil. Et rhetori' Libro 1. cam definiens, dixit, esse Nim ridendi , quid cap. a. D in Maquaque re persuasibile: Nidere amum ad inu tionem pertinet. Idem M.Tu Bus , qui suos libros de Inuentione inscripsit,
quod etiam Hermogenes fecit e ct inuenti Lib.a.deinis iocos, tum inparisionibus, tum .alibi nu- O Rx- meritiis, ct exposuit. Quinctilianus murratior 1;b oriem partem eloquentiae fecito reuentioris z-.,. 'fontes copiose, accurateque aperuit. Recem rioresaetiam Scriptores , ut Trapezuntius, ct Lib 1
atis ferae omnes locos. diligenter exponunt, oeta materiam rhetoricae suriem actam odant. si id est igitur , is fine dῬrgenti rari e urcomini ct antiqua sententia recedamus uod qui faciunt, in mestoram reprehensavem merito incidunt.Sed ad auctoritatem raciones accedunt primum . atorisubtra a iocorum -inuentionem, O tractationem, umquam ρο- terit idonea arnmenta es finem suum obtinendum recte cinuenire , si quae eornm sit rheto ct natura, ignoret: cm loci debrant ef P a sem