장음표시 사용
521쪽
nens, contra Aristotelem sic diuudentem actionem ς & declarando
inquit. Transiens est,qinae non remanet in agente; sed in aliena materiam transfertur,ut aedificatio, quae remaneret in aedificatote ; immanens vero, qtue remanet in agente;& dat exemplum de intelligere, & videre ἱ nam visio fit a visu ,& restat in eo . Probatur conse uentia, si enim intellectio progreitur ab intellectu agente, tamquaa causa effectiva, & non remanet in eo ; sed reponitur in intellectu possibilit ergo erit actio transiens,& non immanens. Gandauensis videns hanc rationem , respondere conatur, dicendo, actionem immanentem dupliciter intelligi posse;vno modo ut chio remaneat in eo , a quo pro 'ducitur; alio modo non quia re. stet in producente e sed quoniam in aliquo, sibi coniuncto , secundum esse recipiatur.
Modo intellectiis agens, & possibilis, licet sint dii tersae substantiari.
sunt tamen annexae: iccirco . cum
intellectio' recipiatur in intellectu possibili , coniuncto secundum essentiam intellectui agenti, a quo producitur intellectio, dicitur Operatio immanens. Si haee opinio xsset vera, sequeretur, quod operationes animae vegetabilis put, nutritio, esset opera. tio immanens, e non transiens ;quod est contra Aristotelem dicentem , Nutrire esse actionem transeunt cm,quod non utique esset, state Gandauensis opinione , quia per illum actio immanens ea dicitur, quae transit in passum, cum agente
coniunctum secudum esse,at nutri-rio, quae pernenit ab anima vegetali:, non trasit in diuersam materiam secundum esse, cum recipiatur in
corpus coniunctum ipsi animae vegetali secundum esse, igitur nutrutio erit actio immanens.
Sed addi potest aliud pro Gandauensi, Intellectus possibilis notia producit intellectionem ; sed eam recipit, de singula factus, operari potest : namque cum Philosisphus in 3. de anima 1 t. 2. usque ad 8. deintellectu possibili peregisset, ait. Cum autem hic intellectus, scilicet possibilis, fuerit singula factus, tunc est in potentia, ut operari possit, cum sibi placuerit. Perpendo h verba,intelleebas, eum est singula factus , est inteli etiis possibilis, quod ses uentia verisba demon strant, cum dicit, & non est in potentia, ut prius; sed est in potentia ad operari: ergo intelle-etiis , possibilis factus, in actu a
gere valet & operari denotat chionem,& non receptionem; ergo
intellectus factus, in actu est principium intellectionis. Ad instantiam, cum dicitur intellectus possibilis fecipit intellectionem, concedo ; non tamen subgradu possibilis ; sed qfi est in actu.
ut homo sub gradu pueri non intelligitur; sed cum factus est vir. Et ad illud. potet tia activa, &receptiua distinguitur ab actu , & nequit esse principium effectivum rRespondetur, illam propositi
nem esse veram de reali transmutatatione, loquendo autem de transmutatione spirituali, esse falsum aD firmo; non enim haec activa potentia dili inguitura passivam, ut Ostendam infra. Ex altera parte Diuus Thomas, Scotus,& quotquot tenent, dari species intelligibiles, quae in intellectu, veluti in subiecto, recipiuntur, aliam rationem assignant , dicendo, esse necessarium , diri intellectum agentem , ut proflucat spe
522쪽
. Cap. Iechium possibilem reponat , quiabus informatus intelligit.Nonnul Ali autem eorum asserunt , intelleis stum agentem, possib item , realiter distingui , ut Gandauensis , D.autem Tho.astruit, duas esse potentias de secunda specie qualitatis. - Quare cum intellectus res, materiae immersas , intelligere ne queat, danda est aliqua virtus, quς pura etficiat phantasmata; sed haec non potest este, nisi intellectus a. genS , qui, cum ei offertur aliquod phantasma in phantasia , ipsiim a materia abstrahit, & uniuersale a
facit ; & haec est causa quam isti
ponunt, propter quid dari oporteat intellectum agentem , scilicet vi essiciat species intelligibiles , quas reponit in intellectu possibili, quibus informatus, essicitur principium effectivum nostrae intellechionis; unde dicunt Thomistae, primo intellectum agentem,& possibilem distingui realiter: secundo agens abstrahere uniuersale a phantasmate, quare intellectus reponit species in intellectu possibili , veluti in subiecto. Sed primum in via Aristotelis ,
non esse verum sentio, neque secudum cum ponant species intelligibiles in intellectu ante intellectionem , ut Infra ostendam.
agentem non esse necessarium propter dictas causas; sed tantummodo propter obiectum; non enim intellectus agens est necessarius , ut
intellectum possibilem disponat ad
intellectionem nam ex sui natura est idoneus ad intelligendiim , de dispositiones non requirit,ut materia prima,quae saepe est sub dispositionibus contrariis formae introducendae , & ideo ab agente disponi debet , sed in spirituali transnam a. tione non requiritur agens ob in-
tellectus possibilis dispositionem;
sed solummodo propter obiectum quia intellectus est immaterialis :obiectum autem materiale, cunia. itaque materiales conditiones imis pediant intellectionem, hinc oportet,vi essiciatur uniuersale;&quod
ex potentia intelligibili, fiat actu intelligibile, id autem ex se Merinon potest, ergo aliqua potentia requiritur, quae hoc essiciat; & haec potentia est intellectus agens,ut dixit Arist.in tex. II.Intellectus ages est potentia, omnia faciens, ut tu men, quod facit colores, potentia
visibiles, aetii visibiles; sic etiam intellectus ages facit potentia intelligibilia, actu intelligibilia. Quapropter dicebat Auer. si d
rentur uniuersalia extra animam , vi posuit Plato , intellectum age tem dari non oporteret. Ipse Auer. 3. de anima co m. s. ait, intellactum agentem esse necessarium,ut disponat, & illuminet intellectum possibilem; sicut enim se habet lumen ad aerem , vel ad diaphanum ; ita intellectus agens ad intellectum possibilem, at lumen est perfectio diaphani, & medium disponit, e go Inhellectus agens est perfectici intellectus possibilis, &illuminat eam, ac praeparat ad intelligibiliata recipiendum I & sicut diaphanum
non recipit colorem, nisi illuminatum a lumine: sic intellectus possibilis intelligibilia non recipit, nisi ab intellectuaoente fuerint illuminata ; quae verba cuilibet legenti
clare ostedunt, Averroem vol uisse, intellectum agentem, nedum esse necessarium propter oblecta, ut ea reddat immaterialia; verum etiam
ob intellectum possibilem, ut euindisponat ad recipiendum. Accedi taliud ex tex. 17. philosophus eni in intellectus agentis necessitate, ex similitudine a naturalibus desumptas
523쪽
Dia, concludit. Sicut in omni ro & quando addebatur. sleut media
naturali datur alterum ut agensine non recipit colorem, nisi fuerit ilis alterum, ut materia ; & agens se ha luminatum ν ita inteli tubeat ad materiam, ut artifex, sic &in anima intellectiva dantur haeduae differentiae, altera ut agens: altera ut materia; & concludit esso necessat ium,dari intellectam agentis baec inferiora non percipit , nisi, eum fuerit illustratus ab intellestii agente, & cum intellexerit. Hee verba dubitationem habent, quia videtur, velle Averroe prius interu
tem: nunc erigo rationem. Agens ctum possibilem Intellioere intellerequiritur in naturalibus propter ctum agentem, deinde Inferioduo Primo ut disponat materiam. ra; itaque Secundo ut inducat , & producat formam,&ideo dixit, intellectum agentem esse necessarium, ut ars inam ars imprimit formam in materia, ergo dc intellectus agens in possibili: quemadmodum dixit Arist. in naturalibus datiar ages, 't disponens,& aliquid imprimat in materia,ergo etiam intel lectas agens aliquid in inteIlectu possibili imprimere debet , veluti naturale ia
Uerlim prima authoritas solui potest hac distinctione: intellectu agentem illuminare intellectum possibilem, dupliciter intelligi potest; uno modo ut disponat ipsum, videlicet tribuendo aliquam dispohtionem ad intelligendum ; alio
modo respecti I cognitionis; nunc respondeo, cum Averroes ait,intellectum agentem Illuminare , non primo modo , sed secundo intelle. xit , scilicet quantum ad cognitionem; nam ipso ait ibidem. Intellectus possibilis postquam intellexit
haec inferiora , tunc cognoscit in . tellectum agentem, & eo tempore intellectus ad epius ab eodem vocatur; ideo cum intellechus isto possibilis intelligit agentem, illinminatur ab eo. Obletium vero intelligibile habet rationem illuminantas Sc perficient si namque Omni scognitio est quaedam illumin tio; v. id θ , quando intellectus e
gnoscit lapidem, perficitur ab eo; tis est dispositio intellectus possibilis , ad naec inferiora cognosce
Respodetur Aueeroem velle , intellecta possibilem duobus modis
percipere haec inferiora, uno in do per phantasmata: alio modo peressentiam, sine phantamine. Primo modo capit primo inferiora, antequam noscat intellectu agentem ; &cum haec materialia Arcepetit, tunc intellectum agentem absque phantasmate cogo Secundo modo noscit intelleista at entem, deinde cum inrellexerie eum , tunc phantasmatibus non Gget, quia tunc substantias separatas quid ditatiue intelligit, & non per phantasmata, & etiam horum inferiorum cognitionem assequitur per sua in ei sentiam, sicuti intelligentia cognoscit per suam; &hoeptio in via Averrois dicere valeismus, intellectum esse dispositione intellectus pol similis ad intelligendum haec inferiora , non simpliciter; sed qu nium ad illum modum coo noscendi. Ad authoritatem Aristogelis, Respis let tu quod simi litudo est quantum ad esse, non quo admodum essendi; nam , sicut datura vens in naturalibus: sic & in anima intellectina; non tamen quo admodum,videlicet ut eodem movse habeat agόns in anima intellectiva, ueluti in rebus naturalibus , quia
524쪽
formam in materia, ut ars ; sed non eodem modo in anima Intel leo i,
ua , & id esse velum demonstrq Cum enim philosophiis dixisset, iri
pinnire naturali dari agens quod se habet,. ut ars; sic& in anima intellectiva datur age os; de ne quis su spicaretur , intes lectam agentem in anima sese habcre,vc ars i a natur libus , in tex. 28. dicit. In anima inteliachina dari agens , quod non se habet, ut ars; sed ves ut trimen. lumen non disponit oculum , nec imprimit aliquid in eo; at disponit medium, & emcit, ut quod est potentia vis bile , si tactu visibile, ergo sic agens in intellechii possibili non disponit, nec imprimit ; sed possibi lia intelligibilia, actu intelligibilia facit. Qito ad tertium de operatione, dc modo agendi inteliactus agetis , Omnes conueniunt, quod Operatio intes lectus est expurgare phat asiliata ,& tacere dc potentia intes ligibile, actu intestigibile, ut tertio. dc anima tex. I 8. I iites lectus agens
facit omnia4.ficiu lumen facit poteri yisibilia actu visibilla εverum' ea quaestio de modo , vide licet quomodo abst aliati,dcquid
sit hoc abstrahere , ut pote reperi rur in phantas' phantasim rota , circumuoluthma conditionibus irra. terialibus , agens intellecitis illam forniam ab accidcesibiis, & conditionibus ara erialibus abstrahit ;
lectum agriatem nil aliud facere, nisi quod remo iret conditionc S materiales,& sol him habet actionem pri-
ta sed isti dissi iliat Ara non solis iiunt, licet sit 'ertim , quod profeNonnulli aurem dixerunt, nrcl- lectum agentem non sol tam remouere conditiones materiales , sed
etiam imprimere aliquid in phantasma, ponrntes aliquam actionem regiem, ex quo sit uniuersale, & abstramim .
Sed isti primo repugnant philo, sopho, secundo sunt diminuti; quia
dicunt, Intelle tum agentem operari imprimendo aliquid in intellis chii possibili, ct in phantasma, quod
Mili. negat dicendo intellectum sagentem facere omnino ut lumen , lumen non impini ait aliquid in oculo , nec In coloribus , ergo neqne
intelice us agens imprimit aliquid in phantasma; si aliquid ponit , quaero, quid elt illud , quod ita
phantasma producitur ut profecto est materiale: vel immateriale; non materiale ; quoniam phantas. I aper illam formam materialem ad gradum immateriale pcruenire, nec uniuersale fieri potest , quia cum ipsum phantasma sit ma eriaiale, ex seipso non potest fieri uniuersale. Si dicatur, illam formam , in phantasmate positam , esse inam terialem, sequitur , quod recipi ii 5 possit in phantasia , nec in phantas ma nam phantasa eii materialis :dc phantasma , et go immaterialia, recipere non pollunt, igitur falsu inest asserere , intellectum agenteres, abstrahe te imprimendo aliquid in ipsis.. Sunt diminuit , qilia non declarant, quid fu i sta vir rus, deforma, prodiissa ab intellectu agente a in phantasma, nec quomodo phan- tasma per hanc virtutem fiat uniuer
Quapropter nonnulli alii Auerro illae dixerunt, intellectum a geh- tem nil imprimorem phantasma Iintcr quos Io. Baconlus in prologosent. fuit tritius opinionis dicens , intellectum agentem nil imprimere in phanta ma ; sed esse agentem
sine actione, quia nihil agit.
525쪽
Haec Opinio non est probabilis;
nam sicut forma dicitur forma , per informationem ; sic agens vocatur amens per actio nem sed agens sine acitone esse non potest : Eo magis rei jcitur, quia Averr. lib. I 2. Metaphysic. minent. 4. dicit , ratio agentis est abi trahere quod est potentia, ad actum , abstrahere est agere; ergo de ratione agentis est, ut operetur; quod si non egerit profecto agens non erit. Plaeterea est diminutus, quia non declarat, quomodo arat; sed dicit, quod illuminat obiecta; Q ro igitii r quomodo illuminet, si non operetur; equidem intelligere non possum, quo pacto intellectus non agat,& niihilominus abstrahat. dergo dice dum ut opinionem. quam sequor, aperiam, dc ut modus Operandi intellectus agentis percipi tur,aliqua explicabo. Primo abstrahere nil aliud est . nisi intelligere unu , non intellige-do aliud. Vnde dico cu prima opinione remouet condit Iones materiaIes;& contra nouissimam opinionem asserci,quod est agens cum operatur, habet enim aliquam actionem positivam, cum non potIit esse agens sine actione , non autem imprimit aliquid in phantasina , ut tertia opinaci volebat sed abstrahit:
id est intellisit formam, non intelliis endo conditiones materiales, denaec est vera actio; quia intellectici est actio realis; cum er*o quaeritur,
quomodo facit uniuersalec Respon- detur, quod facit hoc , quia intelli. git tota nam sine conditionibus m terialibus . quod duobus exemplis di ci ir a. Qtiando obstrahit lineam a sensibili materia, intelligit eam , non percipiendo materiam; sic in . tellectiis abit r.ihir, quia uniuersale formam intelligit, non percipiendo conditioncs materiales.
Suecdo si lac offeratur gustui; in quo est unita dulcedo cu albedine, tuc sustus dulcedine abstrahit ab albedine ; na percipit dulcedine sine albedine; si lac vero offeratur visui, abstrahit albedine ab ipsa dulcedine, qm percipit albedInem, non cognoscendo dulcedinem; sic intellectus abstrahit, cuni et Phantasma offertur, quia eius formam intelligit sine materi ab Hinc colligere valet, intellectum possibilem ,& agente , in actu,& habitu realiter non differre sed ione tin; intellectus. n. est primo, Vt puer, non habes phalasma inphatasia; & est possibilis & si intelligere debeat, intelligit uniuersale: et go illud emcere debet: ergo cuin vult in te uigere essicit uniuersale: na intelligit forma uniuersalem, nointelligendo conditiones materiales; DdMotuc fac ir.Primo abstrahit formam a conssitionibus in L eriae, dc dicitur Rens ,& dii intelligit est in actu.Secundo: nam in hac propositione intelligere formam. & non intelligere conditiones mareriales,
duo includuntur. Primo intelligit ;secundo abstrahit intelligendo formam sine conditionibus matellae: Quapropter intellectus agens, dum abstrahit, intclligit, id est du abstr hit uniuersale a particularibus, i
telligit illud quia abstrahere est i lclligere unum sine alio, quod Latinis aduersatur, species intelligibi les ponentibus, nam dicunt, intelle chum agentem abstrahere illas species intelligibiles, eas non intelligedo ; sed reponcre eas in intellectit possibile, qui eas intelligit; Sc amrmant inrellectuin agentem in hac abstractione operari per modun turae & non in t tu chus, nam repo-
.nit illas in intellectit piissibila, qui
postea istelligit; sed contrarium existimo verum; na intellectus agens intelligit, dum operatur. Secundo: Vn
526쪽
vnniersale subsequitura lia intelligere,non praecedit, quod est Latinis
contrarium, dicentibus, hoc unIuer
sale pomo fieri ab intellectu agete,& exponi deinde intes lectui possibili.Tertio intellectus possibilis intelligit illud, de sic votur,ut uniuer sale antecedat adhum intelligendi ;sed meo iudieio subsequitur, qui
uniuersale fit per intelligere ἱ no. n.
essicitur, nisi quia abstranitur ab intellectu agente: abstrahere aut non est, iris intelligere: ergo uniuersale
non fit,nisi per intelligere:ipitur est
effectus, dependens ab in tali gere, tamquam a causa:Si sic ergo uniuersale subsequitur ipsum intelligere:& hoc paclo est intelligenda aut horitas philosophi,& Averr.f. intellectus facit uniuersale in rebus, & noaliter, nisi quia intelligit forma sine conditionibus indiuiduantibus, abstrahendo eam a conditionibus materialibus, ut primo de coelot.92. forma mixta cu materia est particularis, immixta vero est uniuersalis; nam qui dicit cinitim, dicit forma, qui dicit hoc coelum,dicit forma in m/teria ergo qui dicit forma, dicitvniuersale:ioitur intellectus forma intellioliabini materia. Sed obi jce
re psit; cc lusio parit dissiculta
tem 1 na obieetum debet praecedere intelligere: igitur uniuersale,quod est obiectum intellectus, antecedit intelligere. Respondetur obiectum intellectus dupliciter; consideraripor .c materialiter,&formaliter;obiectu materiale est illiid pharasma, existens in phantasia;de id praecedit intelligere, qm oportet,intelliget ephantasmata speculari,dc hoc est,qd
dicebat phi losophus,qn 'tellectus est singula factus distelligere pisobiectum vero formale est uniuersalitas, quae causar, ut obiem sit intellectui proportionatu;& hoc subsequitur intelligendi actum. Ex quibus
deducitur corollarium,videlicetv- σει niuersale tandiu esse, quandiu intelligitur , quod Boetius asseruit in libro Periher m. dicendo, uniuersale est du intestioitur ,suod est contra Lati nos,ponetes uniuersale in intellectu in habitu,quod est i lud, quod recoditur in intellectu dc no intelligitur; nam dicunt,postq in vellectus
abstrahit uniuersa ea pnantasmate,
illius χecie intestigibile in intellectu possibili reponit; modo spcci cs, polita in intellectu possibili, est uniuersale in habitu, qm est forma in intellectu ; na intellectus in habitud p ille, qui habet actum primum,dcnon opera ita uniuersale i n habitu est,quod habet esse in intellectu,&no intelligitur,dc haec est illa forma abstra ista, ab eis in in tellectu pos
bili reposita; quae opinio mihi vera non videtur;quoniam uniuersale fit per abstractionem: abstractio est intes liger e: ergo uniuersale fit per intelligere : igitur uniueriale tandiu durat:qua diu intelligi iuridi: hoc est quod dicebat Auer s. de ala c6. D.
Haec est dim reluia inter forma, exi stente in materia,S e fide, in intel sectu existentem: nam forma, existens in materia habet esse fixum & pe . maneps, ut aut est in intellectu, hetesse velox,quia tadiu haeret,qua diu
intelligit ur: de quia intelligere parum durat: ita & vnitiersale pariam manet: utpote si velit intelligere al-hedinem sine pariete, radiu albedo intellecta erit sine pariete, quandiu intelligitur sine patrere: Vnde adis uertat,quod qn intellectiis agens facit potentia intelligibilia aetii intelligibilia,non esset sic loquendu: sed dicedum esset intellectus ages facit potentia intelligibilia actu intellecta.Tade colligere psit id, quod primo recipitur in intellectu, esse intelligere, non aut forma abstram, ut . multi voluerunt: qm uniuersalet Oxk 1 essicitur.
527쪽
essicitur , nis quando abstraha tur ; abstralacre aut cinest intelligere,quae doctrinacst Auer. 3. 5 ΙΑ.co m. tertii de anilina, dicentis. Intel-
Iectus nihil est actu intelligibiliu ,
antequam intelligat, ergo ante intelligere non inuenit tir aliquod uniuersale, sed est tamquam Iabu-Ia rasa, in qua nihil est depictum , eum nihil sit actu cortim , quae debet intelligere: eigo id , quod primo reperitur in intellcctu, cit intelligere. Quarto, Est v Idendum, quid sit in te luetus agens; ia..m , si deiur, est ens: si ens cst stibilantia, vel accidens, ergo intellectiis age ita erit substantia , vel acci . cos. D. Thomas,&Thc mistae, S bmion Pori ius
dixerunt, intelli cium age iacm csse accidens. S. qualitatem de secunda specie qualitatis : D. I homas in hanc sunt entiam deuenit, qu a volt ir, pote i. tias ait in a.' rationalis ab eius csse ista a distingui ,&esse' accidentia, sicut visiva potentia, vel auditiua lint accidentia , & non subsantiae; ita inrit; clusa gens, S possibilis sunt accidi latia ; deson i qtie
fundamentum ab metaph. c. L& infra, diccn C, a Jus, Q. p' cntia sunt in codem gcriere, igitiircuactus agentis intc uectus, qin est ab 'stia in re, si accidcia S, polen lia, correspcmdcns talia divi, est accidens alis potentia est intellcctus agens , qui est potentia abstractiva huius abiti actionisi, i rgo intellcctusa oes est accides.s cudo nulla forma substantialis est in .m calatu
si tu capiti suae actionis , piati erit inicia, in quo sua actio est subilatia ;intellectus apes no est iii mediat iupi incipiti sua: cI crationis ; sed est principiis actionis mediate aliquo acci licte, ei pocili ala intellectili. i sit fiuvis actichiis immedia tu princi- ages subflati aes sciri sinu, quia priticipia inani edia . tu existeret,& esset forma substati a. lis cotra funda metu a ro, quod sorma substat talis no possit estu principium immediatu actionis, e si, quia prius esse respicit, & postea est principium operationis. Haec opinio Arist. difficillime defendi psit na si intellectus agens, Sc possibilis, essent alcidemia, sequeretur; Philosophunon tractasse de substantia anima intellectivae in terra οἱ sed de accideribus solum contra ipsum, in primo de anim. aagere pollicentem de substantia antivae , dicendo t xl. 2 dc . Scitntia de anima est pi stantior a
s i s sc i e n t i)s:rmia ce r ta i ii d i n e d c nasistrandi: rum praestaria subiccti S de hac anima est pertractanduin , ouae t it principium animalium: ergo de illa anima agere proposuit, qua est principium animalium: ergo de illa anima arcae proposim, qtiae est princip iam animaliv. In de citato levi. . ait. Inquirimus alitem si bilam iam& naturam ai. ae, S passiones, iam L 5munes,u propiraS: agitur est contra Ariste licere, ut accidens solu cos de rei, non aut subflatia an in iis ni cliectinae. Probotiri ita phil Olophus in . de aia ae it de aniellcctu possibili,
tellcctiu no declarat, Sinici licius agens,& possibilis sunt accide ita ,3 animae intellectio ae qualitates: ergo Alistotelis,on egisset de subitati a animae; sed hoc non est assureiadsi, quia prepositae intentioni non Ἀ-ia Siccis Ic i, qn: odo dixit in illo textu tςrtio, inquirimus substantiam , animae Secundo ratione ni ex notn-ra rca de summo: inquat Diuus Tito .mas , in i Eeetiam apontem ess
qualitatem de sccunda specio , quae est naturalis pote nila. Plutosophus c. de quali tale dixit,
528쪽
, potentiam natiiralem esse habilit
tem.&agilitatem ad agendum . Sepatiendum; sicutiὰ contia impote' etia dici 'ir esse disti ruitas ad opera pati ediim, rem exemplo illii Iesar. Pugillator habet potentia ad pugnandum , quae potentia est agilitas ad bellandum, dc econtra, si quis sit ignauus, habet impotentiam natiualem , quae nil aliud est . nisi dissicilitas ad agendum , & haec poten: is,drcit Scotus non est primicipi uni agendi P sed est quae lania habilitas ad operanduin quod proia
uinit ex optimo temperamen o. Ex
his colligitur , naturalem potet i amde secunda specie qualitatis non esise principium agendi, sed facilitate ad agendum, vel patiendum, interuleistus autem agens principium Mendi,&non facilitas, ergo intellectus non est qualitas; igitur remaenet, ut sit substantia secundum optinionem insigniviri PeripateticoruGraecorum; & Arabum; de deducit etiam ex Philosopho tex. I9. terti, de anima, dicente, neelle stris ages
est immixtus. impassibilis . separ ius ' ensina stri. qui e nil aliud conia istant,nisi substantiam
in Ad primam rationem responde turra stiis in poteritia sine in eodem
genere; hec propositio intel ligitur
de potentia, quae contradistingui. ur ab eo, qd 'est in actu, re non de potentia actina pro quare sciat, potentiam dupliciter accipi: primo ut contradistinguit m ab eo , quod est
in 'actu. ut Antonius generandus est in potenti. i,S h ac modo distingit tor a seipso , ut est i n ; aetu. . allomodo prc potcntia activa ἐ quae potentia vocatiar productiva alicuius
operationi&, Porentia, .psimo modo acci pta. referrur ad esse, qui Aia
ido quod non est, & potest esse, ad illud reductior, quod actu est , portent .a autem, secundo modo suin-
pta, ad operari refertur, ut Arist.
meraph .in principio.Potentia enim activa est principium transmutandi aliud, ergo ad operari ruducitur, illa ergo maior intelligitur de potentia primo modo , quae dicit defectum; & caretiam essendi cum potentia ad esse; & sic potentia , de actus sunt in eodem genere I immo
sunt unum specie,& numero. - . Nam Andreas g qnerandus, Nige
neratus, sunt unum nra me Idiit in .
gutimur alitem secundum inodum
es endi, quia aliuni modum essendi habet,ut est in potentia,&al D m, ut est in aetii; sed illa maior non inteΙ--ligitur, de potentia productiva, ni
potenti a acti ua, dc sita Operatio, no- sunt in eodem genere quoniam po tentia potest esse substantia,&op -ratio est accidens , ι deo non valet, Actus inrella stus agentis est acc idens, ergo potetia a strua hi tu . Operationis est accides, namque potest
esse substantia. Et quod haec propo- .sitio intelligi no possit de potentia
. productiva respectasiit actus. pro . batur Etiam in via D. Thoma: . Lenestis, essentiam animae esse prodiichia tuam potentiam, quoniam est causa emciens suarum potentiarii in , it ut potentiae animae sint ei ct .is, prouenientes ab ipsi in genere causae
cientis, ergo polentia: su u in inodem genere,iam vero per Diuum Thoina in potent ae sunt acciden-.tia,ergo & anima ι maccides quOniam est potentia productiva silae
potentiae, qua ratione usitur Sc
ius secivido sentent. distinch. I 6. . Ad lecti ad uri rationem respon'. detur,duplicem csse actione: D; alia
est,quae fit ratione. contradictionis.&cudet hin a ationei operationisii
alia vero , qtra'. non tu cum determi natione actionis ad P pilum terminu. Prima actio est sic ut alteratio;
529쪽
α eit ea, quae efficitur ratione COINtrarietaris , quia fit inter contrari qualitates; puta inter calidum ,. dc frigidum , vi de s debet expcili triapidum,a subitantia quidem non I ricitur, sed a suo contrario.. scilicet
a calido in substantia Iunc corrum pinu irae d=antc accidente,& suo contrario inciliante;& haec est operatio naturalis , quae fit a substantia, nicidi anteqii a litare contIa
. Adtio autem , quae fit cum dete minatione operationis ad propriuterminum, est motus localis,veluti est morus localis elementorum vegraue dicitur moueri deorsum talis vero motus non etficitur imm
diate: sed aliqua qualitate mediante, Ut puta grauitate. & causa est , quoniam illa actio fit cum diaermia natione ad proprium locum. Quare oportet , t inueniatur aliquod determinans & formam disponens ad talem locum, Levitas igitur est disponens ad sursum,& grauitas ad deorsum Ratio aut essendi in Ioco,ec disponens ola corpora esse in loco , estqo antitas unde Incoli poreano dicuntur esse in ioco circumscriptiueriina per operationem. At si l quamur de sparituali actione, si , nati. i est immediatum principium
agedi, wpote sensus est princi priim immediatum sentiendi , &ex se Io cu speciesensibili laquam cu part c utari agere sensation Sproducit.
Intellectus vero est prineipi uim mediatum intelligedi ; quare respe stuactionis spuals, substantia est principium imirisdiatu actionis: Si auteverba habemus de naturali actione, quae non estic inr per cotrarierate, nec per determinationem operationis, vi est morus localis intelligetiatu , talis motus immediatὸ efficitur astitistantia. ut intelligentiae,qm dispositione,& accidente non egent,
At si loquamur de aetione naturali,
quae per determinationem ad proprium terminum,& contrarietate, esticitur . tunc operatio fit media te aliquo accidente, ut de contra- rietate per qualitatem, dedere minatione per quantitatem . Ve- Ium cum actio intellectus agentis sit spiritualis,& sine contrarietate ,& determinatione; ideo non esticitur mediante aliquo accidente: sed fit immediate ab intelle a vagente. Ad ratIonem quando dicitiitiforma substantialis, immediate non respicit operariu ed, csse, ergo non potest esse principium immediatum
nota esse veram uniuersaliter 2, nam
repetatur aliqua forma substantia- Iis,quae respicit operari immediat: de non esse,ut Deus , substantiae a strache,dc anima intellectiva,quae ,
cum non sint formae,dantes cili, respiciunt immediatὸ operari, & non esse et sed ,etiam hac propositione concessat, cum dicitur forma imm
diate respicit esse, 6c non operari oRespondetur. quod est immediatd duplicem sensum habere potest:Pii
mo,ut illa particula dicat ordinem; Secudo,ut dicat cam. Primo pol dicere ordinem. i. forma prius origine dat esse: Secundo dat operari ἐquia operari sequitur. Secundo modo non immediai 8, id est forma substantialis non immediar ἡ operatur, idest agat mediante aliqua alia causat, tunc dico, prim iam sensum verum,secundum esse falsum. Cum autem mellectus pec sopia dicta sit substantia,dubitare potest, quae substantia sit,an Deus, vel intelligetia, aut intellectus humanus . Circa hac
dissicultatem tres reperIo opini hes: duas exi rei rus,& at teram ni
diam. Alexader.n.in paraphrasi de intellectu agente voluir, intellecta
530쪽
agentem esse Deum. Altera fuit Plu i Confirmo hane rationem ex Phl-
inrchi , vim Grammatiens refert, losoph 1. de aiat. 24. ubi emererisse dicentis,esse humanum intellecta, candam anitris definitionem, per quem sequuntur ipse Ioannes, , quam vuli probare primam delint simplici . Media fuit Marini, ut dionem ipsius antinae,ait. Anima est refert Ioannes, dicentis. esse unam principium,quod enrimus, intelligide intelligentias. Alexander probat mus,movemur, Scoperamaret erim ex contex.r 9. 3 t. de anima,ubi dicti anima est actus corporis orsani cirint. Intellectus aetens est immistus, igitur eropria λrm i animalis , vel separatus, impassibilis , substantia.. hominis. Per hane definitionem aniactur ergo materia caret I materia , ma est principium. quo Aristoteles carens: ergo amas puriis,quoniam infert, animam esse aetiim corpori quod nisteria vacat, dc potentiam organici, & λrmam corporis ani non habet,achiis purus vocatur; sed malis ; modo intellectus agens est substantia,quae est actus purus , di- principium, quo operamur rigitur citur esse Deus optimus:ergo inrel. intellectus agens est actus proprius lectus agens est Deus;ei fauent ver- corporis animati: ergo est actiuba Aristotelis tex. 18.declarantis a- proprius hominis. Uera dicer,provictionem intelleinis asentis. Intelle fecto est actus&λrma,at non pro-ctus agens habet omnia iacere; sed pria; sed extrinseca coniuncta quate Deus χlus omnia agere potest: e nus agit, atque hanc operationem go intellinus agens est Deus: com exercet in homine. Si haec instantia roboratur ex tex. 2o. hic intellectius esset vera, Aristoteles non conci
non quandoque intelligit, & quan. deret per secundam anime defini-doque non : sed semper intelligit. tionem , eam esse actum proprium nec unquam intelligere cessat ; si corporis orsanici;inquit enim,ani semper antelligit, hoc Deo conum ma est principium, quor igitur est nitrurgo intelliinia agens est Deus; aetiis corporis.Nam dicere possem,& tae tertia authoriras fauet etiae haec forma non est propria corpo- opinioni Marini. quoniam intelli- tis organici;&dDeus est it c mrma, gere semper convenit intelligen- vel intelligentia; quare dicunt Aletiae. Et si opinio Alexandri dict s ni. xandro, illam larmam, qua Oper
laturinndamentis, tamen meo tu. mur,no esse propriam; sed extr insedicio sustineri non potest; de probo eam.Pariter ego dicam contrau Ari- ex ratione,desumpta ex Auerme in stotelis rationem, haec consequetin fine com. I 8. Abstrahere, quod est non valet . Anima est principim , operatio intellectus a entis, est re quo operamur. ergo est forma proinducere ad nostram viauntatem.& pria; unde si ratio Philosophi cocta possumus abstrahere, quando volu dir,dicere non valemus,nisi intellemus, unde illa operatio. quae est re- ctum agentem, qui est principium ducta ad nostram voluntatem, pro- abstrahendi ,esse propriam formam uenire nequir ab aliqua intelligenis de intellectum humanum &no essetia, neque a Deo in via Aristoreiis: Deum neque aliquam intelligentia ergo a sua propria tarma prouenit. rum. Secundo, si intellectias agens Probatur antecedens;quia pro arbi non esset hominis forma:sed Deus; trio nostro cogeremus, substantias natura equidem in necessarijsdem separatas operari,quod non conce- cisset,quod concedi non debet. Proditur in via Aristotelis. batur consequentia:na quotiescuq,