De principum valetudine tuenda commentatio

101쪽

volumus somnum Captare , lucem quantum postumus arcemus lux enim ex sui natura

spiritus ad sensus externos allicit , & vigilias inferi , tenebrae somnum conciliant , qui spiritus ad interiora prolectat. Huc spectat Oraculum illud Hippocratis in primo de Diaeta , Lux Orco , tenebrae Jovi , lux Iovi, tenebrae OT 0. Non inepte propterea ab Hesiodo in Theogonia Somnus noctis filius dicitur , &Nox Microcosmi , Vigilia vero Dies. Noctu dormiendum , interdiu vigilandum , a jebat Hippocrates in Libro Prognost. in cujus loci eX- positione Galenus haec habet verba . Temporibres Hippocratis non aliud fuit ex natis c , alid ex c0nsuetudine , nunc mer3 Divites e contriarioi Mnt , tum in quibusdam aliis , Isim si0mno, interdiu dormientes , noctu vigilantes. Hanc consuetudinem invertendi tempus somni , & viguliarum , acriter increpabat Seneca : Antipodas in Urbe balemus , ait ille; Morem hunc itaque perantiquum esse constat , qui semper damnabitur, & semper retinebitur. Apud Graecos, AEgyptios, Romanos, Ma gnatibus morem stiisse noctes majori ex pa

te in innes traducere , cum amiciS coenando, ex Poetis, & Scriptorum monumentiS compertum

102쪽

pertum habemus, mos enim illis erat euna domesticis modice pransitare , - matutinis horis jentaculum aliquod sum e , amicis laute coenare , in Tricliniis discui . do , qualem morem Judari quoque a Romauis , quibus parebant , per assentationem recepere , unde Christus Servator noster in ultima coevia cum Discipulis, in Triclinio discubuit , quamvis Pictores antiquitatis ignari, quibus quidlibet audendi semper fuit potestas , illum sedentem in capite mense sbleant depingere , non enim in sinu Christi potuisset

Joannes somnum captare , neque Maria Magdalena , dum Christus in Betania coenavit

apud Lazarum , stans retro potuisset illius p des lavare , nisi discubuisset , uti ex antiquo marmore Patavii invento ostendit Fulvius L IN sinus , in Libro de Friclinio , atque Octavius Ferrarius in opere Eruditissimo de Re Vestia-pia . Forma autem Triclinii, apud laudatos

Auctores visitur delineata 3 erant enim tre lecti , quorum unus erat in fronte , reliqui duo ad latera ad plures convivas eXCipiendos idonei , spatio medio ministris relicto ,

unde Horatius 1 ope tribus hcti victas cornare quatern0LLectum

103쪽

Lectum etiam unicum in suis aedibus iite.& decore paratum , in quo cum magno luxu,& pompa cornitarent habebant . Veteres enim in stratis discumbentes, ad noctes integras coenas traducebant, a Sole usque ad Solem interdum , mimos , Pantomimos , citharedos , & Phonascos habebant, ut pota quam epulis corpus saturassent animoS qu que hujusmodi illecebris pascerent , interdum quoque literatos homines habebant , quos de rebus sublimioribus differentes audirent , sic meas postquam apud Didonem regio apparatu, coram Aulae Proceribus coenasset, surrexit crinitus Jopas , qui coepit canere . . . . Errantem Lunam, Solisique Labores,

tande bominκm genus oe pecudes, unde imber c

ignes

Hoc idem legitur apud Lucanum , cum Iulius Caesar, victo Pompejo , a Cleopstira magna pompa & Iuxu exceptus est , post co nam etenim remotis epulis , ut longis colloquiis noctem produceret, Achoream compellavit , ut AEgypti res abstrusiores , sacra &gentiS moreSiproserret. Cum autem priscis temporibus paucas post horas a Solis occasu, Vel ante etiam uti DomitianuS, Suetonio tiam L ste,

104쪽

82ste , qui non ultra Solis occasum coenabat, convivia sua celebrarent , & post epulas ii ctis reliquum cantu simphoniisque , & eruditis colloquiis trant Syxent, in iis si1 longiores noctes fuissent pene absolutum erat coctioniSopux antequam somno se traderent , quarea pnepositero somni , & vigiliarum usu , a morbis minus plectebantur , quam qui nostra aetate hujusmodi vitae genere delectantur . Pi incipes enim multum nocturni temporis impendunt in multis occupationibus , quae ad regimen spectant, conscribendis literis , au-iendis iis , qui supplices libellos porrigunt,

alusque negotiis expediendis , deinde non raro media nocte eXacta, cibum capiunt, ac

paulb post cubitum concedunt , quo pacto noctis reliquum , & meIiorem diei partem

matutinas scilicet horas , quo tempore a S Iari lumine vitales spiritus recreantur , irrequieti , & cum somnis turbulentis abstimulat, unde postea nonnisi cum torpore , &vitiata coctione evigilant. Oniam autem consuetudinem hanc iam

ctu vigilandi, ac interdiu dormiendi ab Aulis ablegare fere impossibile est , aliqua moderatione saltem hac in re utantur Principes

105쪽

niaturias cibum capiant , P rLior siit coena ,& aliquod tempus inter cinnam , ta somnum sit interjectum. Aliquam deambulationem accena commendat HippocrateS in primo , de Diaeta , plurimum enim consert ad flatulenatias excutiendas ab assumpto cibo ennatas. Augustus e convivio nonnunquam digrediebatur , convivas epulantes rellaqueus , paucis ferculis coenam claudebat , mox acroamota,& histriones, aut triviales ex circo IudOS interponebat , ac frequentissime aretalogos. MΟ-dus etiam adhibendus circa tempus semni, &vigiliarum, sicuti enim sanitas , uti superius

ex Hippocrate est dictum, in commoderatione

inter cibum, & labores posita est, ita etiam inter semiium , & vigilias. Satis erit sit sem-nus ad vigilias subtriplam habeat proportionem , octo scilicet horarum spatium Septem bonas dormis siat est ,' Pen Mesentitie. Versiiculus est, qui legitur apud Autorem libri de Medicina mentis, & corporis. Non inepte Plutarchus semiium publicano similem faciebat, sicuti enim publicanus dimidium vectigalis suffuratur , ita somnus dimidium pene vitae surripit , idcirco quo plus dormimus , minuS vivimus , etenim si tempus illud quo aegrO

106쪽

tamus, inter vim spatiis non est computandum, sed illud quo valemus , ita neque tempuS illud, quo dormimus, sed quo vigilamus. Magna tamen sunt beneficia , quae nobis ex somno proveniunt, si modus adsit ; legenda est Oratio , quam apud Ovidium habet Iris Junonis nuncia ad somnum in Cimmerio specu ab tum dormientem, Somne quies rerum, placidissim omne Deorum, Pax animi, quem cura fugit, qQ corpora duris Fessa ministeriis mulces, repara Age labunt.

Soepe mecum ipse quaesivi, cur tantae necessitatis sit somnus, ut sine illo vita nequeat subsistere , vel saltem miserima, qualis Mecmati contigit, qui per triennium perpetuas vigilias sustinuit, donec tandem tabe consumptus periit, & Nizolio Ciceroniano, qui ut refert Heurnius in Libro de Morb. Cap. ad decennium usque insomnis vitam produxit , sed nihil potuit occurrere , quod animum veritatiSavidum , fatis expleret ; etenim si quis dicae

somnum maxime necessarium esse ad reparanda

quotidiana spirituum dispendia , quae conti gunt ob diurnas vigilias , & animaleS Operationes , regeram ego longe plus esse , quod noctu per somnum ins sibiliter digeritur, ac

107쪽

difflatur , quam quod absumitur dum vigilamus , & corpuS eXercemuS eX Observatione doctissimi Sanctorii in sua Medicina Statica . Si dicatur in somno ciborum coctionem perfici ob caloris , & spirituum ad interna retractionem , & succum nutritium partibus prorm ptius apponi, ut animalia quaedam per somnum pinguescant , quae non fiunt in vigilia obcaloris, & spirituum ad externa expansionem quanquam vera sint haec Omnia , causam tamen non ostendunt , quare somnus tantae sit necessitatis , ut si quis coetera sanus ob casum aliquem fortuitum duos, vel tres dies sine somno transigat , adeo imbecillem se petasentiat, ut vix stare possit, quamvis alimenta optimi si icci , & vina generosa ad refocillandas vires illi non desuerint. Quid hoc rei est igitur , quod damna , quae ex somnicarentia contingunt , nulla alia re pensari valeant , nisi somno ipso' Num id fieri creadendum est , quia in diuturnis vigiliis frangatur tonus fibrarum , quae ex jugi spirituum influxu tense permanent , ubi in somno laxantur, & quiescunt , & in media quadam statione consistuntὸ Etenim dum vigilamus, sive sedeamus , sive ambulemus, nervi, & fibrae

108쪽

musculares in continua sere tensione , ac operatione sunt, licet aliqua intercedat alternatio , in somno autem Omnes ex aequo ferian tur 3 sic videmus cuncta animalia cum dommiunt in situ recurvo, ut BoVeS, Canes, Feles , & Omnia quadrupedia jacere . Pueri quoque fere omnes hoc habent, ut in lecto semper inflexa teneant crura, provecti quoque aetate aliqua corporis inflexione somnum capessunt, neque enim dormirent, si extensa Prorsus crura , & brachia in motu tonico se Varent. At isthaec milia faciamus , & aliis scelicioris ingenii perscrutanda relinquamus. Pro coronide hujus capitis lubet Hjppocratis Oraculum apponere , quod ad rem nostram documentum salutare continet, sed propter verborum obscuritatem aliqua indiget e positione. Somnus in frigore cooperto, sic DLVinuS Praeceptor q. in G Epid. Varias haec Hippocratis sententia e Graeco in Latinum translata habet interpretationes , ut ex Galeno , & Vallesio in commento citati loci videre est , vera tamen , & germana intem pretatio , quae salubre documentum pro somno captando exhibet est , quod bonum sit dormire in loco potius frigido , quam calido,

109쪽

ut respiratio sit facilior , nam in somno cum sat retractio caloris ad interna , & praeco diorum intendatur caliditas , satius erit inspurare auram frigidiorem , sed corpore pannis bene obtecto , ne a frigoris morsu somnus in terturbetur. In hunc sensum quoque dictum istud Hippocratis interpretatur PauluS Here-dia ; hoc idem visus est sensisse Cornelius Celsus , seu potius ab Hippocrate documentum mutuatus est , dum somnum in conclavi , quam maximo laudavit. Non satis bene itaque sibi consulunt, qui ne a frigore hyemali infestentur, in angustis cubiculis dormiunt, ut solent apud nos Moniales , & quorundam Oi dinum Religiosi Viri, qui in parvis cellulis somnum capiunt , & halitus suos, quos ab

ore , & toto corpore expirant resorbent . Quam graVem odorem exhalent cellulae hujusmodi norunt medici cum in illas pedes immittunt ad aegros mane invisendos. Principes igitur ,

quibus omnia commoda suppetunt, dormiant, ut monet Hippocrates, in frigore coopera .

110쪽

CAPUT VIII.

Extaretionum naturali , Pae reliniae fiunt coctionum in nostris corporibus rationem ba. bendam , ut rite fiant, ac ne lina alitari impedimento sis. Si quemadmodum Coquinariae beneficio repertum est , quomodo cibaria , quae ad vitam sustentandam sunt necessaria , ita parari possint , ut non solum palato magis sapiant, sed etiam ut in stomacho promptius. conficiantur , ita Chimicar Artis selertia fieri posset , ut quod in cibis siucci nutritii est, & apti, ut in ultimum partium alimentum cedat , in quandam veluti quintam essentiam redigeretur , ut si quid impuri esset, per simplicem

transpiratum difflaretur , nec opus esset, ut tanta excrementorum moles in ventre collugeretur , quae nos cogeret ad quotidianam egestionem , si hoc inquam obtineri posset , non ideo tamen crediderim , feliciorem sore talem hominis statum, immo stupposita partium, qua consorinati sumus, structura , infirmior esset , & minus decorus corporis habitus, con tinuam