De principum valetudine tuenda commentatio

121쪽

99 de quibus ne per somnium quidem cogitarint. Quis ex iis , qui Principatu , Regna . &Imperia possident , Augusti sortunam, prosperitatem , imperii amplitudinem , & longam aetatem sibi non optaret ξ At si quis caput qs. Libri septimi Histor. Natur. Plinii legat, ubi longa serie Augusti infortunia , & casus adversi recensentur, Principem infelicissimum pronuntiabit , licet inter selicitatis exempla numeretur . Augustus ipse de rebus sibi adversiS non raro conquestus est , praecipue de Juliae filiae moribus, cujus pudicitiam suspectam habebat, idcirco inter amicos dicere solebat,

duas babere sitias .felicatrix , quas necesse baberet

ferre , Juliam , oe Rempublicam , ut legitur

apud Macrobium in Libro a. Satur. Cap. F. Quam graVi metu , ac moerore affectus fuerit , ubi Varianae cladis in Germania nuntium

accepit, ex Scriptorum monumentis satis constat , excubias enim per Urbem indixit , nequiS tumultus exurgeret , quasi Germani in Italiam irrupturi es ent , ludos Jovi vovit, ut Rempublicam servaret , ade0 c0ψkrnat RF , t ς per c0ntinuos menses barba capilloqMe si inmisso , capret interdum foribus illideret vociferans, Quintilinare legiones redde. N 1 Au

122쪽

Augustum licet bono , & decoro habitu ex

sui natura praeditum , valetudinarium , inambpersoepe graVibus morbis conflictatum fuisse legimus , ut Antonius Musa Medicus celeberrimus , illius desperata salute , dum ex remediis , quae salubriora videbantur nihil leva minis obtineri adverteret , raro exemplo periclitatus fuerit, nam ut ait Plinius AUUt mcontraria Medicina gravi periculo exemit, quod perraro facere solent Medici, qui ut ait Celsus in splendida persona, conjectura sua nolunt per Hilari . ne occidisse , nisi servarint videant&Υ . Improsperam autem illius Principis valetudinem , & Dequentes morbos , nonnisi ad animi pathemata , a quibus ob male inter se

coherentem iniquae fortunae , ac felicitatis interdum mixturam cavere non poterat, referri potuisse crediderim. Cum autem Principibus , qui populos regunt, fere quotidie causae non desint,quae illorum animoS transversOS agant, non equidem mirari convenit, si ut plurimum minus prospera valetudine fruantur , mirari potius licet, cur non sceptuS decumbant. Quam gravi tempestate per totam Europam primo

hujus Seculi decennio jactata fuerit Principum

fortuna , satiS constat, ut Summo rerum Omnium

123쪽

a Ior

raium . Rectori pro iiS Componendis , L pace restituenda, suscepta fuerint publica Vota Principes itaque , si illis cordi est bene va lere , a violentis animi affectibus quantum lita Cet caveant, non ita tamen, ut ad apathiam tuam quam Philosophi quidam ambitiose nimis affectarunt , studeant pertingere, id enim esset hominem ex homine tollere , nam uti anquit D. Hieronymus Nos offectus , oe pertur bationes , quandiu tu tabernaculo oo Poris bulas babitamus , ct fragili carne circundiamur, moderate, oe regere possumM, , amputare n0n pol mmus. Gaudeant igitur, doleant , tristentur

miseleantur , ii asCantur Ctiam aliquando, sed

irae sint Principe dignae, Veluti de Iove Ovidius a Ingentes animos, dignas Iove concipit iras, ΓΕ etiam in Sacris Literis Deum iratum legimus , de hominum sceloribus 1 cenam sumpsis-1e. Multum itaque interest num quis irasca- fui , incandescat , ut postea eorum, O Ua aratus perpetrarit poeniteat , uti de Adriano Imperatore, Ut refert Galenus de cognos. &cur. ani. mor. qui ira percitus cum stylo oculum iervo perfodisset , ac postea illum vi distet fa-ctlim unoculum, commiseratione ductus, pollicit US

124쪽

licitus est illi daturum se quod vellet, & optaret , at cum ille taceret eundem sermonem

repetiit, cui ille respondit, se nihil , nisi

oculum amissum Optare , qui restitui non poterat . Ratio itaque sola habenas teneat , &Animae sensitivae motus in ossicio detineat, ac praesertim in iracundia, in quam fac de delabuntur , qui summa potestate gaudent. . . . . Animi in rege, qui nisi fervit Imperat, bunc fruenis, hunc tu compesce catenis . Moderatio igitur in iracundia maxime commendabilem , & subditis percarum effcit Principem , ut qui certi sint nihil ab eo deliberari posse , nisi quod prudentia, ac justitia maturam. Principibus equidem mirum in modum quadrat, quod Claudianus scripsit, . . . . Diis proximra ille est,

Duem ratio non ira movet. - . .

Unica igitur passionum medela , ne tam graves valetudini noxas inferant, erit ratio, non ab Arte Medica, sed a morali Philosophia petenda , non enim quidquam aliud , quam rationem suggerere potuit Galenus in laudato Libello de cogia. & cur. anim. moibis. die autem bac in re inane prorsus videatur Archiatri ossicium Principis valetudini exciubantiS, illiuS

125쪽

illius pensum erit advertere , in quemnam a Lfectum ille sit pronior , num ad iram , an ad moerorem , & alios affectus , quos j pie quam quispiam alius cognitos habere credibile est , poterit opponere talem diaetam, & vivendi rationem , quae vim habeat moderandi dispositionem, quae astectui naturali vim praebet, ut si praefervida temperie praeditus sit, commendet

talem victum , qui nimium sanguinis , & sp,

Iituum fervorem compescat, laudet Vina acid la , sive diluta , summatim diaetam perfrigerantem , si vero ex naturali temperie illum videat ad moerorem propensum , cibariorum usum, quae sanguineam massam volatilibus pamticulis saturent , & spiritus vividiores effciant, prout ferret occasio approbet, vina mediocriter generosia illius temperamento magis accommoda commendet, talia enim melancholicis,& qui gravioribus curis premuntur solent es eremedio , dum particulas sanguinis acidas mitiores reddunt , eo prorsus modo , quo stagmata acida vitrioli, sulphuris, aliorumque, sp ritu vini dulcescunt. Date meram maerentibus,o' vinum iis qui amaro Junit anim0 , ut in proverbiis habemus. Sic Helena , ut ex Home

ro in Odis , Menelao , & Telemacho Lilysiis Filio s

126쪽

Io Filio , pharmacum illud moeroris , vinum scilicet nepenthes , quo a Polidamna Regis Theonis Uxore in AEgypto suerat donata propinavit . S1 vero ob passionem aliquam diti perseverantem, Principis sui habitum videat m,acilesiacere , & faciem decolorari , illum admoneat de remediorum necessitate, ad proximam a rutudinem antevertendam , hujusmodi enim cogitatio , a Contemplatione Idaearum quae e X- uruciant , mentem sorsan abducet.

CAPUT X.

fais debeat esse in Principibus Literarum btudit in , ne bonae valetud in eratur n0xa.

P Rriacipes qu0rum proprium esse debet fa-

, si re scribenda , interdum libido solet in Cedere, ut in literarum studio inclarescant, &m hujusmodi mustaceo, ut dici solet, laureo-

igentia frustrante , ut quod optarint non tam facile attingant, & immo quod peius est bonae valetudini non levem injuriam faciant a euecet sane Principem quemcumque; eoque

127쪽

magis quo excelsior est, literarum omnino ru dem , & a mustum es e , minus enim gratus ,& carus est subjectis populis , qui Principem

suum tanquam virtutum Omnium exemplar habere gestiunt, sicuti multum illi confert lit ris in primaevo juventae flore operam navasse, ac praesertim humanioribus studiis, veluti Larinae Linguae , Rhetoricae , Poeticae , praeter quam enim quod multum laudis, & decoris si bi adsciscet, id beneficii assequetur, ut si ex nativa temperie asperioriS naturae sit , hujusmodi studiis illam exuat, Scilicet ingenuas didicisse fideliter artes, Emollit mores, nec sinit esse feros. Decet itaque eum , qui ad imperandum est natus , literis mediocriter esse imbutum , a

que etiam de sublimioribus Scientiis, uti Philosophia , mathematicis disciplinis aliqua deliba ste , ut si aliquando publicis disputationi bus intersit, statum saltem Quaestionis intellia

gat, non est tamen necessc , ut logicas subtilitates calleat , & Curi rem ferm0ne r0toto Torqueat ent mema. In Philosophia tamen morali , magis quam in naturali illum instructum esse oportet, cujus facultatis egregia sunt monumenta, tum ex antiqui , tum neOQ tericis

128쪽

IO S

tericis Scriptoribus, ex quibus optima documenta tum ad sui, tum ad aliorum regimen exiguo labore haurire poterit. Qui literarum studio totos se dedere , ut nomen aluquod . sibi comparent , satis norunt quanta

temporis, virium, & finitatis dispendio constet haec laudatio. O bominem lutaratum , illi enim neces e fuit libris impallescere, & lucernariam vitam degere , sic de Demosth neajunt: illum, plus olei, quam vini absum

psisse,s f 'κ set optatam cursu contingere metam, Multa tulit fecitque puer, sudu it, or apit,ajebat Horatius in Poetica. Cum itaque nota

nisi multo labore , & vigiliis commendatio aliqua in literis obtineri possit, & consecta rie cum lanitatiS ruina , Principes, qui non sibi tantum , sed aliis nati sunt, ad propriam

valetudinem tuendam excubare debent, & scire ad sobrietatem. Innumera fere sunt dan Ba , quae ex impensiori studio , ac rerum abstrusiorum pervestigatione sanis corporibus Proveniunt , stomachus primo immoderati studii poenas luit, distractis nempe a ciborum coctione innato calore , & spiritibus. At in Ma illis stomac bo , q20 in numero magna pars rer-s orgin ,

129쪽

Linorum , omne Ve pc e V Vidi literarum sunt,ajebat Celsus Libro I. Stomachi itaque imabecillitas nimiae attentionis ad studia , & luacubrationis vitiosum est productum , ex quo tanquam e scaturigine singulis partibus languor promanat, nam qualiS chyluS talis sanguis ,.ac exinde depravatus corporiS habitus. Scite propterea Serenus stomachum totius corporis regem appellabat , cujus validus tenor omnia membra confirmandi vim habeat. Prie coeteris vero partibus , Caput sedes Aniuinae , & Arx Minervae graves persentit nΟXaS,

nam ProPter nervorum contentionem , & ex

statim quandam in altis contemplationibuS, luce animali desti tuuntur partes corporis , unde torpor , & segnities , ac eandem ob causam tardiori lapsis fluit sanguis per suos ductus, &naturalis totius corpori S oeconomia pervertitur. Multa igitur ab intensiori animi exercitatione in literarum studio corpori consequuntur incommoda, recte propterea ajebat Plutarchus in Libro de Pre. Salub. quod si corpus dis Ceptet cum Animo de damno dato, non fore, ut hic noxae eximeretur. Quippe cum Animus contentionibus , I studiis est intentus suis , abutitur corpore. Plato quoque in Timaeo , O 2 ajebat

130쪽

ajebat Animum studiis intentum corpus implere languoribus , ut postea necesse sit studia

Omnino deserere. Innumera pene sunt incommoda , citrae affectatio nominis celebritatem

adipiscendi in literis valetudini infert , adeo ut perdissicile sit eodem tempore assequi magnam famam , & bonam valetudinem , cum enim necesse sit ad assiduam librorum lectionem incumbere, interdum scribere, idque fieri nequeat sine continuata ad plures horas sessione,

vel statione, utroque modo corpuS graves noxas persentiscit, in sessione enim propter

Compressionem, femorum . M criariam stupor

Consequitus , in statione musculi ob motum tonicum defatigantur, & in utroque situ sanguiniS motus retardatur. Observatione dignum

est , quod Religiosi quidam coetus , qui literarum studio potissimum sunt addicti , licet, . . Vitam ducant, ac alimentis boni succi alantur , omnes fere sint macilenti& melancholici , alii vero Religiosi ordines ad pietatis studium , & coelestium contempla tionem intenti , Vitae austeritatem profitenteS, licet nuci ipedes , ac iisdem vestibus tam hyeme , quam aestate obducti, utplurimum Ob ii sunt, valentes , & bene colorati . Cum itaque