De principum valetudine tuenda commentatio

131쪽

itaque Principes valetudinis suae studiosi esse debeant, non solum in sui gratiam , sed & a liorum, quibus praesunt, modice & pro obleactamento studiis aliquot horas diei impendant,ia si illis vigilandum est, id agant, ut subjecti securius dormiant, uti Epaminondas Dux Thebanorum, qui ut scribit Plutarchus, quaesi

tus cur noctu Urbis moenia perlustraret , reL pondit se sobrium esse , & vigilare , quo rei quis liceret temulentos esse , ac dormire. Sic Homerus 1. Iliadum, Iovem finxit semper vigilantem dum coeteri Dii altum dormirent.

Praeterea observatum est Principes , qui se totos sublimioribus scientiis comparandis devoverint, parum sortunatos suisse, ac non si tum valetudini , sed etiam famae, & existumationi injuriam fecisse , ut etiam interdum scommatibus , & dicteriis traducerentur. Alphonsum Castellae Regem, cujus tabulae Astronomicae adhuc extant, multis infortuniiS vexatum fuisse historice reserunt , & cum in Planetarum motibus Observandis totus esset, &praecipue in martis erroribus , errata sua in popu-

132쪽

populorum regimine non satis observasse creditus est, quin eo impietatis etiam devenisseajunt, ut Momi Lucianici ad in star opera divina carpere Voluerit. Julianum Augustum, vulgo apostatam dictum , in eloquentiae studio, & omnigena eruditione inclaruisse , uti opera illius testantur , fatis perspectum habemus , sed in quas superstitiones se dederit, & qualis fuerit illius exitus loquuntur historiar. Henricus Octavus Angliae Rex , Cui

LL MOVicus Uives commentarios in Librum D.

Augustini de Civitate Dei dicavit , literarum

cultor fuit , & cum ad vetatas Liath Criam scri

psisset, Catholicar Fidei Defensoris titulum promeruit , ast in quos errores Regius ille Scriptor lapsus fuerit, sciunt omnes, ac ipsi inet , si Scriptoribus adhibenda fides , dum animam ageret, omnia se perdidisse confessus est. Jacobum Stuardum primum magine Britanniae Regem , quod in evolvendis libris ad Liturgiam spectantibus , ac Theologiae

studio esset nimis occupatus , qua in re adeo eminere se credidit , ut Cardinati Bellar mino litem moVerit, publicis scriptis editis , nec sine acrimonia , & conViciis , quibuS tamen responsionem non minus do tam , quana

133쪽

humanitate, & reVerentia xegio Nomini, pleonam Bellarminus reposuit , Veluti Purpuraiatum Principem decebat in Religiosissimo coetu Patrum Societatis Jesu antea enutritum , Angli ipsi percontemptum Regem Theologum appellabant . Antoninus pius Philosophi cognomentum est alsecutus , sed nullum magnanimi Principis titulum promeruit , nulla miliatari expeditione suscepta, nimis facilis in puniendis criminibus , & toleranda Faustinae nota impudicitia. Principes igitur, qui impe sius , quam par est literis se dedant , non raro apud subjectos populos male audiunt, tanquam nati potius ad claustxa , quam ad Castra. Romulum , qui in illa temporum ruditate totum annum in decem menses non

satis rite digesserat, hoc carmine laudavit Guidius, Scilicet arma magis, quam dera Romule noraF, Curaqκe finitimos vincere maser erct. Si tamen Principes polymathia delectet, &quocumque scientiarum genere eruditionem pauco labore , & cum laude , quodque ma-6is refert sine Valetudinis damno assequi , id lillis erit perfacile , nimirum si Poetas, Crato etes Philosophos , Mathematicos, TheologoSa alant,

134쪽

alant, & succisivis horis atque etiam se per coenam , & prandium illos audiant variis de rebus differentes , ac ab illis ediscant, quze

gistris hoc est libro didicerint. Mostem huiuImodi servavit Franciscus Primus Galliarum HeX, magnus Literatorum Fautor, qui ut resert Bruyerinus in sua Nuncupato ia ad Librum. 'ri , dum Cinnaret, ac pranderet, ι entes habebat in quocumque genere sermantiores Liteiatos; quod itidem iacere Con-Mieverunt Leo Decimus , & Clemens Septimus Pontifices Maximi de Mediceae Familia, CUI ex Regia Mec natis stirpe prognatae jure quodam per traducem, peculiare fuit cele-Driores quosque in re literaria Viros quocumque tempore QVere , atque alere . Idem

more habuit Aulam habere doctissimis Viris P QB in , quo factum , ut Celeberrimos Scrip- S , ac Poetas habuerit , qui illorum L

a Philosophicis , Mathematicis, in perimentali

135쪽

mentali scientia , & in quocumque disciplinarum genere abstrusiorum rerum notitiam sibi comparare , Viros Eruditos colloquenteS audiendo , vel mensis remotis, aut eo tempore , quo Domitianus, ut horas falleret Mus cas sagittis confodiebat , sicque sine tortura

intellectus , & bonae valetudinis dispendio Gliena frui infanta , uti Plinius de iis dicere

solebat , qui novas ades construere nolebant , sed ab aliis magnifice , & multa impensa constructas parvo sibi comparabant . Mirum est , quantum se torqueant , & fatigent Philosopbi , Mazhematici, α rCrum naturalium scrutatores, in problematum qu rundam solutione , ut plures noctes inso nes ducant, ac perseepe Operam ludant. Voverat olim Jovi Dionysius Syracusanus Cor nam auream, aurique optimi massam Artifici dederat pro Corona construenda, ast ille sura repta auri portione, argentum substituit, sensit Artificis dolum Dionysius, at quia Cor na satis elegans erat, ac putabat Jovem Optimum Maximum illam , qualiscumque esset, benigne esse excepturum , passiis non est eam

infringi , & liquari, & aliam ex puro auro fabrefieri attamen peroptans scire quota

136쪽

portio esset argenti permixti, Archimede a ceriito, ab eo quaesivit, ut ingenio suo per

scrutaretur quantum mixturae pro retento au

ro in Corona latitaret , quo audito ille attonitus , ac stupens abiit, seipsum excrucians quanam ratione rem tam arduam posset per tingere, donec tandem cum in balneo esset, voti factus est compos, ex illo enim eme gens ratiocinando ex uno in aliud progrediens , modum reperit , quo mechanico a tificio sciri posset quantum argenti auro sus

Iectum fuisset, ac reperta proportione, quam habet aurum in pondere ad argentum data

earitate molis, magna cum sui laude Dionysio 1atisfecit. Hanc Archimedis inventionem vetatibus satis eleganter expressit in Rhemmius Fannius. Tam parvo igitur constat Principibus eruditio , quam magno privatis hominubus , qui sibi eam compararunt. Magnum praeterea ornamentum facili negotio sibi accerserent Principes , si praeter Latinam Linguam , aliarum etiam , quae in Europa usui sunt peritiam acquirere studerent , quod facili negotio , atque etiam cum Oblectamento obtinerent, si peritos homines in familiae censit haberent , quibuscum horis

137쪽

quibusdam diei, animo curis vacuo colloquerentur . Mithridates Reae Ponti , & Bithinia sua aetate magnae admirationi fuit, nam , ut refert A. Gel. duarum , & viginti gentium , quas sub ditione habebat, linguas percal auit , earumque Omnium gentium Viris nunquam per interpretem locutus est. In hanc rem factum oppido curiosum , & memoratu dignum lubet referre , quod legitur apud Laurentium Cappellonium in Libro Sermonum Variorum italico idiomate conscripto,

Libro a. Cap. 1. Cum Bononiae esset Carolus V. Imperator , ut a Clemente VII. ΡOntifice Imperii Cororiam susciperet, Franciscus. Ssortia Dux Medioliani , qui perduellionis apud Imperatorem fuerat accusatus, quod cum Gallorum Rege secreto conspiraret , impetrato a Caesare , faventibus Legatis Veneris , Diplomate , seu salvo conducto , ut Vocant , Bononiam Venit, ut objecta crimina dilueret . Is ergo , ubi ad Caesarem datus accessus, praestitis debitis obsequiis, Diplomae sinu extractum illi obtulit inquiens, illo amplius sibi opus non esse, dum hujusmodi prae sidium quaesivisset , non quod CaesariS aequitati , aut innocentiae suae dissideret, sed ut a P a Caesa-

138쪽

CHareis ministris sbi nimis insenss caveret, ubi autem fidei, & devotionis suae erga Sacrum Romanum Imperium testimonia , & experimenta adierre coepit, Antonius de LeVa, natione hispanuS, qui tunc aderat, lingua hic panica Ssertiam italico sermone loquentem vehementer interpellabat, ut Ssortia Orationis

suae filum prosequi non posset ue quare hic cognito hispani ministri Artificio, lingua germanica loqui coepit, quam cum non calleret ab ter, silere coactus est non sine tamen indigna-xione , quam caesare non poterat , sic bi omtia Commode apud Qesarem a criminum suspi

cione fidem suam liberavit , ImPQvator autem

commendata generos Principis prudentia , iasagacitate , Mediolanensis Ducatus dominatum , Ssortiae restituit, & confirmavit, recta. mante licet Antonio de Ieva , qui affer bat , Mediolanensem Ditionem, pluris faciendam, quam totam Hispaniam .

139쪽

CAPUT XL

a se et debeat in fenili inare Aal

iudinis regimen.

SAnum profecto consilium est sanitatem .

qua sola felices a miseris dignoscuntur , quanta fieri petest diligentia quocumque te Pore custodire , ast in senili aetate potissimum id agere saluberrimum est: Juvenilis enim, ac Virilis aetas , causis quae ab extrinseco Proficiscuntur, facile obsistunt, ast non ita senes,

satus facili negotio concidunt. Sicuti ergo quisque ubi canitiem accedere cognoscat, recte sibi prospiciet, si valetudinis 1uae meliorem quam antea curam habere incipiat , ita Princeps , cui ad senectutem vergenti , graVior semper curarum moles incumbit , alteram Vbvendi rationem instituat necesse est , ut seliciori serte mortalitatem vitae hujus exuat , Senectus, cujus propria est ingenii maturitas, si adjunctam habeat sanitatem, verus Vit fructus dici meretur. Primo itaque talis diaeta erit instituenda , quae

140쪽

II 8

quae lampadem vitalem sustentet, non obruat; Cum ergo senectus pueritia: siit opposita , diversa ratione est procedendum, in puerili enim aetate cum in dies calor , & robur vegetior a robustior fiat , Oportζt sensim alimentum augere , in senili vero , ubi languidior est vitatis ignis , & stomachi fermentum infractum , alimoniam imminuere necesse est , id tamen intelligendum velim de primo senio , nam in postremo senes aetate confecti . ut ait Gai HuS Com. Aph. I 3. I. Sec. tale qκid patimu - , qMale lucernis penὰ evtinctis accidit , qMae coiit Nwam exigunt nisi si ectionem k multam cμtem ,

que victu utatur , ct simpliciori quoque , desuescat enim oportet Princeps a multiplici cibborum varietate , Sc conditura , quae Principum mensis familiaris est , alimenta sint boni succi , promptae coctionis , & quae alvo facile secedant , laudantur carnes , quae ut superius dictum, ad stateram sunt minus graves, uti Vervecis , Pullorum , & aliorum Volatiislium; cum varia sint temperamenta , & senectus multam habeat latitudinem , cibi mensura determinari nequit. Satis autem alimenti

fuisse sumptum dignosci poterit , si distensio